I GSK 1431/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Joanna Wegner (spr.) Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar Protokolant asystent sędziego Katarzyna Domańska po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. R., H. R.- wspólników "[...]" s.c. E. R., H. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 1200/22 w sprawie ze skargi E. R., H. R.- wspólników "[...]" s.c. E. R., H. R. na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 24 marca 2022 r. nr DRP.WPAII.411.3639.2022.MTU w przedmiocie wypłaty dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 30 grudnia 2021 r., nr DRP.WPAII.411.6553.2021.DK; 3. zasądza od Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych solidarnie na rzecz E. R. i H. R. 1240 (jeden tysiąc dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 1200/22 oddalił skargę E. R. i H. R. na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 24 marca 2022 r., w przedmiocie odmowy umorzenia środków wypłaconych tytułem dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał na następujący stan faktyczny: Pismem z 11 kwietnia 2016 r. organ wezwał stronę do zwrotu kwoty nienależnie pobranego dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego w wysokości 38 813,19 zł za okresy sprawozdawcze od października 2012 r. do lutego 2016 r. wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Decyzją z 22 września 2016 r., organ, działając w oparciu o art. 104 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) - dalej: "k.p.a." w związku z art. 45 ust. 3a, art. 49f ust. 1 i ust. 3a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.) - dalej: "ustawa o rehabilitacji", w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji, odmówił stronie umorzenia kwoty stanowiącej należne do zwrotu środki pobrane tytułem dofinasowania do wynagrodzeń zatrudnionych osób niepełnosprawnych. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z 25 lutego 2019 r., Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Ta ostatnia decyzja została prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 sierpnia 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 690/19, który wskazał że decyzja w sprawie umorzenia należności może dotyczyć jedynie stosunku zobowiązaniowego, który istnieje w momencie podejmowania decyzji w tej sprawie. Decyzją z 17 listopada 2020 r., Minister Rodziny i Polityki Społecznej, nawiązując do w. w. wyroku, uchylił decyzję z 22 września 2016 r. i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia, a organ ten decyzją z 30 grudnia 2021 r., odmówił umorzenia kwoty stanowiącej należne do zwrotu środki. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z 24 marca 2022 r. Prezes PFRON utrzymał w mocy decyzję z 30 grudnia 2021 r. Organ odniósł się do decyzji z dnia 19 kwietnia 2017 r. określającej kwotę przypadającą do zwrotu i uznał, że istnieją podstawy do merytorycznego rozstrzygnięcia żądania o umorzenie nienależnie pobranego dofinansowania. Przytoczył treść art. 49f ust. 3b i 3c w związku z ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o rehabilitacji i wskazał, że w obowiązujących przepisach nie została przewidziana możliwość umorzenia kwoty samego dofinasowania, a określona treścią wskazanych przepisów ulga odnosi się wyłącznie do odsetek naliczanych od kwoty głównej należności i warunkiem jej udzielenia jest spłata kwoty głównej należności nie później niż w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania wezwania do zapłaty lub ujawnienia okoliczności powodujących obowiązek zwrotu dofinasowania. Oddalając skargę Sąd pierwszej instancji powołał się na treść art. 16 § 1 k.p.a., wskazując że ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i dopóki funkcjonuje w obrocie prawnym, dopóty organ, podobnie zresztą jak i Sąd, zobowiązany jest do jej uwzględnienia przy wydawaniu swojego rozstrzygnięcia. Sąd wskazał, że skoro w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja ostateczna, określająca kwotę należności podlegającej zwrotowi to zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wyroku WSA w Warszawie z 28 sierpnia 2019 r., V SA/Wa 690/19 organ mógł rozpoznać wniosek o umorzenie należności z tytułu nienależenie pobranego dofinasowania do wynagrodzeń pracownika niepełnosprawnego. Skarżący złożyli skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji, zaskarżając go w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi oraz uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej decyzji z dnia 30 grudnia 2021 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Wyrokowi Sądu pierwszej instancji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r. poz. 329 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." w związku z art. 97 § 1 pkt. 4 k.p.a., polegające na oddaleniu przez Sąd pierwszej instancji skargi jako niezasadnej w wyniku uznania, że okoliczność związana z toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym i nieprawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 29 stycznia 2020 r. w sprawie V SA/Wa 1192/19, uchylającym decyzję z 25 kwietnia 2019 r., oraz decyzję z 19 kwietnia 2017 r. nie stanowi okoliczności przemawiającej za potrzebą zawieszenia postępowania; 2) art. 151 p.p.s.a. i art. 153 p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi, w sytuacji gdy działanie organów w sprawie naruszało art. 153 p.p.s.a. przez niewykonanie wskazań zawartych w uzasadnieniu wydanego w tej sprawie prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z dnia 28 sierpnia 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 690/19. Doszło bowiem do sytuacji, gdy przy ponownym rozpoznaniu sprawy wydano zaskarżoną decyzję, powołując się na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 25 kwietnia 2019 r., nakładającą obowiązek zwrotu świadczeń, która nie wywołuje skutków prawnych (z mocy art. 152 § 1 p.p.s.a.) gdyż została ona uchylona nieprawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 29 stycznia 2020 r. sygn. akt V SA/Wa 1192/19; 3) art. 151 p.p.s.a. i art. 152 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 49f ust. 1 ustawy o rehabilitacji polegające na oddaleniu skargi w sytuacji gdy działanie organów pomijało, że w sytuacji nieprawomocnego uchylenia w niniejszej sprawie decyzji z 25 kwietnia 2019 r., decyzja ta nie wywołuje żadnych skutków prawnych, co oznacza, że nie tylko nie podlega ona wykonaniu (egzekucji), ale nie może stanowić podstawy do merytorycznego rozpoznania sprawy związanej z wnioskiem o udzielenie ulgi w należności; W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa procesowego w niej wskazanych. Na uwzględnienie zasługuje zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. oraz art. 152 § 1 p.p.s.a. Należy wskazać, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej i wskazań wyrażonych w zapadłym wcześniej wyroku sądu, ponieważ są nimi związane. Wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 sierpnia 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 690/19 były jasne i sprowadzały się do tego, że rozpoznanie sprawy w wniosku skarżących o udzielenie ulgi przez umorzenie należności w całości lub części będzie możliwe, gdy w decyzja administracyjna dotycząca ustalenia wysokości należności podlegającej zwrotowi będzie znajdowała się w obrocie prawnym. Tymczasem decyzja organu z dnia 25 kwietnia 2019 r., określająca kwotę wysokości należności podlegającej zwrotowi została nieprawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 1192/19 uchylona. Skutkiem tego orzeczenia jest – zgodnie z art. 152 § 1 p.p.s.a. – automatyczne wstrzymanie wykonania decyzji, to jest zawieszenie wywoływania przez nią skutków prawnych. Wobec tego nie może ona stanowić prejudykatu w innych postępowaniach, w szczególności w tym, które zakończyło się wydaniem decyzji zaskarżonej do Sądu pierwszej instancji w tej sprawie. Zasadne pozostaje przy tym stanowiska autora skargi kasacyjnej w którym wskazuje, że decyzja organu z dnia 25 kwietnia 2019 r., nie mogła stanowić podstawy do merytorycznego rozpoznania sprawy z wniosku o udzielenie ulgi. Zatem dopiero po zakończeniu postępowania w kwestii ustalenia kwoty wysokości należności podlegającej zwrotowi będzie możliwe odniesienie się do przedmiotu udzielenia ulgi, w zależności od jego wyniku. To zaś sprowadza się do stwierdzenia zasadności zarzutu dotyczącego naruszenia art. 151 p.p.s.a. związku z art. 97 § 1 pkt. 4 k.p.a., bowiem mamy do czynienia ze parą postępowań zależnych. Związek pomiędzy nimi wyraża się w tym, że rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej uzależnione jest bezwzględnie od uprzedniego rozstrzygnięcia innej sprawy. Sąd pierwszej instancji dokonał też wadliwej oceny decyzji z dnia 25 kwietnia 2019 r., twierdząc że nie został spełniony warunek do udzielenia skarżącym ulgi z uwagi na to, że nie zwrócili w terminie 3 miesięcy od wezwania spornej kwoty i tym samym nie byli ono uprawnieni do otrzymania ulgi. Skoro decyzja organu z dnia 25 kwietnia 2019 r., została uchylona, to ów termin się jeszcze nie otworzył. Tym samym za zasadny należało uznać zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego wskazany w pkt 3 petitum skargi kasacyjnej. Rozpatrując wniosek skarżących ponownie organy najpierw ustalą, czy zapadła już ostateczna i prawomocna decyzja w kwestii kwoty należnej do zwrotu i dopiero po przesądzeniu tej kwestii wydadzą decyzję w sprawie niniejszej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję wydaną w pierwszej instancji. Na podstawie art. 209, art. 203 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c w związku z § 2 pkt 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.), a także art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 1240 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Kwota ta obejmuje zwrot kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego w przed Sądem pierwszej instancji oraz w postępowaniu kasacyjnym, w wysokości 840 zł a także zwrot kosztów sądowych, obejmujący: zwrot uiszczonego przez spółkę wpisu od skargi kasacyjnej, w wysokości 100 zł, zwrot wpisu od skargi, w kwocie 200 zł, a także zwrot opłaty kancelaryjnej, poniesionej przez skarżącego od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji, oddalającego skargę.