I GSK 1422/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Jacek Boratyn Protokolant asystent sędziego Marta Górniak po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. Sp. z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 czerwca 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 1828/22 w sprawie ze skargi Z. Sp. z o.o. w W. na rozstrzygnięcie Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Warszawie z dnia 18 maja 2022 r. nr FGŚP.III.4220.1286.2020.RG w przedmiocie negatywnego rozpoznania wniosku o przyznanie świadczeń na rzecz ochrony miejsc pracy 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Z. Sp. z o.o. w W. na rzecz Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Warszawie 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 1 czerwca 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 1828/22, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę Z. Sp. z o.o. w W. (dalej: skarżąca) na rozstrzygnięcie Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Warszawie z 18 maja 2022 r. w przedmiocie negatywnego rozpoznania wniosku o przyznanie świadczeń na rzecz ochrony miejsc pracy. Treść uzasadnienia tego wyroku oraz innych przywołanych w niniejszym orzeczeniu dostępna jest w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca zaskarżając orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: a) na postawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego tj. naruszenie przepisu art. 153 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, że zarówno organ jak i Sąd I Instancji są związani w niniejszej sprawie oceną prawną, wyrażoną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w orzeczeniu w sprawie o sygn. akt: V SA/Wa 4111/21, podczas gdy ocena taka w ogóle nie została wyrażona jak również, że ta rzekoma ocena prawna, sprowadzała się do tego, że skarżącej nie przysługują wnioskowane środki na podstawie art. 15g Tarczy Antykryzysowej w zakresie prowadzonej działalności oświatowej, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia przepisów powołanych w pkt b) – d) poniżej: b) na postawie art. 174 pkt. 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego tj. naruszenie przepisu art. 15g ust 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020.374 z późn. zm.) (dalej również jako: "Tarcza Antykryzysowa") w zw. z przepisami art. 3 i art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 roku Prawo przedsiębiorców (tj. Dz. U. 2019.1292 z późn.zm.) i przepisem art. 170 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 14 grudnia 2016 roku – Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. 2019.1148 z późn.zm) poprzez błędną ich wykładnię, skutkującą: • nieprawidłowym przyjęciem, że skarżąca częściowo nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu ww. przepisów, a w konsekwencji nie może skutecznie ubiegać się o dofinansowanie wynagrodzeń pracowniczych pomimo, że szczegółowa analiza sytuacji prawnej przedsiębiorstwa prowadzonego przez skarżącą prowadzi do wniosku, że bez wątpienia posiada ona status przedsiębiorcy w rozumieniu ww. przepisów, przede wszystkim z uwagi na okoliczność, że jest podmiotem wpisanym od lat do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzi działalność w celach zarobkowych, w sposób zorganizowany i ciągły jak również odprowadza stosowne podatki z tytułu prowadzonej działalności jak również składki na ubezpieczenie społeczne oraz na FGŚP zarówno za pracowników związanych stricte z prowadzoną działalnością oświatową jak i pozostałe zatrudnione osoby, a oprócz niepublicznej placówki szkolnej, prowadzi inną regularną działalność gospodarczą, a tym samym nie zachodzą żadne negatywne przesłanki do tego by odmówić przyznania jej wnioskowanej pomocy, • błędnym przyjęciem, że skarżąca jednocześnie jest podmiotem będącym jednocześnie przedsiębiorcą i niebędącym przedsiębiorcą, co w konsekwencji doprowadziło do wykreowania nieznanego polskiemu prawu hybrydowego podmiotu oraz do odmowy wypłaty dofinansowań w zakresie, w którym zdaniem organu skarżąca nie jest przedsiębiorcą, c) na postawie art. 174 pkt. 1 p.p.s.a., naruszenie przepisu prawa materialnego tj. przepisu art. 15g ust. 1 Tarczy Antykryzysowej poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że znaczenie dla rozpoznania sprawy tj. dla przyznania skarżącej wnioskowanych świadczeń ma ustalenie czy wniosek skarżącej dotyczy pracowników, którzy są zatrudnieni w obrębie działalności oświatowej, podczas gdy wymogu takiego nie sposób wywodzić z art. 15g ust. 1 Tarczy Antykryzysowej tj. kryterium takie nie wynika z Tarczy Antykryzysowej, a w konsekwencji w praktyce wykreowanie dodatkowego, nieznanego ustawie kryterium przyznania świadczeń, d) na podstawie art. 174 pkt. 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 6 kpa oraz art. 7 Konstytucji RP (zasada legalizmu), art. 32 Konstytucji RP (zasada równości wobec prawa) jak również art. 7 i 7a kpa i 81a, poprzez przyjęcie dodatkowego kryterium nieznanego ustawie przy rozstrzyganiu skargi skarżącej i w konsekwencji oddalenia skargi na odmowę wypłaty wnioskowanych środków pomimo przyjęcia, że skarżąca posiada status przedsiębiorcy oraz poprzez nierozstrzygnięcie wszelkich wątpliwości na korzyść skarżącej. W związku z powyższym skarżąca wniosła, na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a., o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a., oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów wynagrodzenia pełnomocnika według norm przepisanych, zgodnie z art. 209 w zw. z art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Stosownie do art. 176 § 2 p.p.s.a. skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Warszawie, reprezentowany przez radcę prawnego, wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej w całości, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oraz o zasądzenie od skarżącej na rzecz organu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego dla radcy prawnego występującego w niniejszej sprawie według norm przewidzianych prawem. Jednocześnie organ złożył oświadczenie, że wyraża zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40). Przystępując do rozważań na tle zarzutów kasacyjnych oraz ich uzasadnienia należy w pierwszej kolejności wskazać, że sposób ich sformułowania na gruncie rozpatrywanej sprawy powoduje, że mogą one podlegać łącznej ocenie zarówno w zakresie naruszeń prawa procesowego, jak i materialnego. W gruncie rzeczy sprowadzają się one do kwestionowania stwierdzonego przez organ, a zaakceptowanego w zaskarżonym wyroku, stanowiska wynikającego z realizacji wytycznych wynikających z wcześniejszego prawomocnego wyroku Sądu administracyjnego I instancji, zgodnie z którym w sprawie konieczne jest ustalenie pracowników, którzy są zatrudnieni przez stronę w innego rodzaju działalności spółki niż działalność przedszkolna i szkolna, tj. w działalności, którą w świetle prawa można uznać za prowadzenie działalności gospodarczej uwzględniając przy tym wyłączenie, o którym mowa w art. 170 Prawa oświatowego. Odnosząc się do tej kwestii Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że większość zarzutów i argumentacji zawartej w skardze kasacyjnej nie może zostać uwzględniona z uwagi na związanie w tej sprawie wytycznymi zawartymi we wcześniejszym prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca kasacyjnie nie zgadzając się z oceną prawną i wytycznymi zawartymi w wyroku z 2 listopada 2021 r. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 4111/21 mogła złożyć od niego skargę kasacyjną. Skoro jednak tego nie uczyniła i wyrok się uprawomocnił, to zarówno organ, jak i Sąd I instancji, a obecnie także NSA, są związani prawomocnym wyrokiem na mocy art. 153 p.p.s.a. w związku z art. 170 p.p.s.a. Wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie spółki powyższy wyrok zawierał ocenę prawną i szczegółowe wytyczne dla organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W uzasadnieniu tego wyroku wyraźnie wskazano, że organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy uwzględni w szczególności fakt, że porozumienie w sprawie obniżenia wymiaru czasu pracy w związku z COVID-19 dotyczy także osób niebędących nauczycielami, które nie były zatrudnione w obrębie działalności szkolnej, a w innym zakresie działalności skarżącej, którą w świetle prawa można uznać za prowadzenie działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że zasadnicze znaczenie dla rozpoznania sprawy ma ustalenie, czy wniosek skarżącej dotyczy pracowników, którzy są zatrudnieni w obrębie działalności przedszkolnej lub szkolnej czy innych pracowników zatrudnionych w innym rodzaju działalności skarżącej spółki. Poza powyższym, Sąd I instancji zwrócił w prawomocnym wyroku szczególną uwagę, że doszło do naruszenia art. 7 k.p.a. w związku z art. 75 § 1 k.p.a., 77 k.p.a. i z art. 80 k.p.a., bowiem w niniejszej sprawie organ nie podjął wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Całkowicie pominięto, że porozumienie dotyczyło również pracowników niebędących nauczycielami, w tym specjalisty z zakresu logopedii. Ma to szczególne znaczenie w świetle stanowiska Strony zawartego w skardze, że prowadzi ona pozostałą działalność w formie m.in.: prowadzenia gabinetu integracji sensorycznej dla klientów indywidualnych czy prowadzenia zajęć z logopedii i rytmiki. WSA wskazał, że rozpoznając ponownie sprawę, organ uwzględni powyższe wywody Sądu, w tym w szczególności uwzględni, że porozumienie dotyczy także osób niebędących nauczycielami, którzy nie byli zatrudnieni w obrębie działalności przedszkolnej lub szkolnej, a w innym rodzaju działalności skarżącej, którą w świetle prawa można uznać za prowadzenie działalności gospodarczej. W wyniku ponownej analizy materiału dowodowego organ ustalił, a Sąd I instancji zaakceptował te ustalenia, jako prawidłowe, że spółka jest organem założycielskim przedszkola i żłobka im. [...] w N. Obie placówki działają w obrębie jednego budynku i mają wspólny adres mailowy oraz telefon do kontaktu z podmiotami zewnętrznymi. Ustalił również, na podstawie Statutu, że w przedszkolu zatrudnieni są nauczyciele wychowania przedszkolnego, pracownicy obsługi oraz pracownicy administracyjni. Ostatecznie stwierdził, na podstawie zebranych dokumentów, że do wsparcia nie kwalifikują się pracownicy zatrudnieni na stanowisku nauczyciela wychowania przedszkolnego oraz ich asystenci (pomoc), gdyż zarówno z umów o pracę, jak i zapisów Statutu wynika, że ich obowiązki dotyczą wychowywania, edukacji i opieki nad dziećmi z oddziałów przedszkolnych. Natomiast do wsparcia kwalifikują się: sekretarka, dyrektor przedszkola i żłobka (organizacyjnie jedna jednostka), logopeda ze względu na prowadzenie dodatkowych zajęć wykraczających poza działalność przedszkola. Słusznie zatem uznał organ, że w zakresie prowadzonej działalności oświatowej (w przeciwieństwie do pozostałej działalności) skarżąca nie posiada statusu przedsiębiorcy w rozumieniu art. 4 ust. 1 Prawa przedsiębiorców, gdyż tego rodzaju działalność nie jest działalnością gospodarczą, nie mieści się zatem w kategorii podmiotów wskazanych w art. 15g ust. 1 ustawy o COVID-19. Powyższe rozdzielenie działalności oświatowej nie będącej działalnością gospodarczą i pozostałej działalności, stanowiącej taką działalności gospodarczą wprost zrealizowało wytyczne WSA. Konkludując należy wskazać, że odmowa wypłaty świadczeń była konieczna wobec poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych stanowiących wykonanie wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartych w prawomocnym wyroku z 2 listopada 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 4111/21. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że w rozpatrywanej sprawie brak było podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, ponieważ organ właściwe ustalił stan faktyczny sprawy i prawidłowo przeprowadził postępowanie uwzględniając ocenę prawną i wytyczne do ponownego rozpoznania sprawy, a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wnikliwie przeprowadził kontrolę poprawności działania i rozstrzygnięcia organu. Tym samym za chybione uznano zarzuty naruszenia prawa procesowego w postaci art. 6 art. 7, art. 7a, art. 81a k.p.a. i art. 7 Konstytucji RP oraz prawa materialnego w postaci art. 153 p.p.s.a. i art. 15g ust. 1 ustawy COVID-19. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego w wysokości 360 zł orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).