I GSK 1323/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia del. WSA Małgorzata Kowalska (spr.) Protokolant asystent sędziego Izabela Kołodziejczyk po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 lipca 2023 r. sygn. akt III SA/Po 104/23 w sprawie ze skargi D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 16 listopada 2022 r. nr SKO-4123/61/22 w przedmiocie zwrotu środków przeznaczonych na dofinansowanie oprzyrządowania pojazdu oddala skargę kasacyjną.

Zaskarżonym wyrokiem z 12 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Po 104/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z 16 listopada 2022 r. w przedmiocie nakazu zwrotu środków PFRON. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. 15 listopada 2018 r. D. A. zawarła z Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie (w skrócie PCPR) w Jarocinie umowę, której przedmiotem było dofinansowanie ze środków PFRON montażu oprzyrządowania do posiadanego samochodu w ramach realizacji pilotażowego programu "Aktywny samorząd" Moduł I obszar A1. Na ten cel przyznano stronie dofinansowanie w wysokości 3.150 zł. Zgodnie z § 5 pkt 3 umowy PCPR zastrzegł sobie prawo kontroli wykorzystania przedmiotu dofinansowania oraz prawidłowości, rzetelności i zgodności ze stanem faktycznym danych zawartych dokumentach, stanowiących podstawę rozliczenia dofinansowania. Jednocześnie w myśl § 8 umowy odwołująca zobowiązała się do niezwłocznego zawiadomienia PCPR o wszelkich zmianach mających wpływ na realizacje umowy w tym np. o utracie przedmiotu umowy (pkt 1) oraz do umożliwienia w każdym czasie przeprowadzenia kontroli w zakresie przedmiotu umowy (pkt 2). Umowa została zawarta do dnia 31 grudnia 2021 r. Zgodnie zaś z § 6 ust. 1 pkt 4 PCPR ma prawo rozwiązać umowę w przypadku nienależytego jej wykonania, a w szczególności m.in., gdy beneficjent pomocy nie dopełni warunków, o których mowa w§ 8. PCPR 7 sierpnia 2019 r. wysłało do strony informację o planowanym terminie kontroli, lecz awiza skarżąca nie odebrała. Kontrola okazała się niemożliwa, bowiem strony nie było w miejscu zamieszkania. Sytuacja powtórzyła się 29 sierpnia 2019 r. Następnie strona zwróciła się do organu o przesunięcie terminu kontroli z powody przebywania poza miejscem zamieszkania. Organ wyznaczył kolejny termin kontroli na 18 października 2019 r. Kontrola nie odbyła się, gdyż strona poinformowała PCPR, że auto będące przedmiotem kontroli uległo wypadkowi i jest naprawiane, a jego odbiór po naprawie planowany jest w listopadzie 2019 r. W związku z powyższym organ I instancji - 7 stycznia 2020 r. i 22 stycznia 2020 r. - wysłał kolejne pisma o planowanym terminie kontroli. Pisma zawierały pouczenie, iż uniemożliwienie dokonania kontroli spowoduje rozwiązanie umowy oraz żądanie zwrotu pełnej kwoty dofinansowania. Pracownicy PCPR udali się 12 lutego 2020 r. pod wskazany adres, jednak nikogo nie zastali. Na podstawie raportu z Centralnej Ewidencji Pojazdów ustalono, iż samochód, na który strona otrzymała dofinansowanie na zakup i montaż oprzyrządowania został 30 października 2019 r. wyrejestrowany i zezłomowany. O fakcie tym odwołująca wbrew postanowieniom zawartym w umowie nie poinformowała organu. Decyzją z 11 marca 2021 r. PCPR w Jarocinie nakazało D. A. zwrot środków PFRON przekazanych tytułem dofinansowania zakupu i montażu oprzyrządowania do samochodu w wysokości 3.150 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia otrzymania dofinansowania, tj. 8 grudnia 2018 r. do dnia zapłaty. Decyzją z 29 czerwca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wyrokiem z 21 kwietnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu sygn. akt III SA/Po 1349/21 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z 11 marca 2021 r. Sąd uchylając wydane w sprawie decyzje organów obu instancji wskazał, że przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573, dalej: "ustawa o rehabilitacji") oraz umowa dofinansowania z 15 listopada 2018 r., wyznaczyły skarżącej i PCPR określone obowiązki i procedurę, w sytuacji nieprawidłowego (niezgodnego z umową) ich wykonywania. Sąd stwierdził, że w aktach brak jest dowodu zwrotu awizowanych i nie podjętych w terminie przez stronę przesyłek. Dotyczy to zawiadomień o datach kontroli i pisma wypowiadającego umowę dofinansowania. Sąd nakazał, by organ uzupełnił materiał o dokumenty dotyczące awizowanych do strony przesyłek, oceniając prawidłowość dokonanych awizacji. Ponownie rozpoznając sprawę PCPR w Jarocinie uzupełnił materiał dowodowy i decyzją z 8 września 2022 r. nakazał D. A. zwrot środków PFRON przekazanych tytułem dofinansowania zakupu i montażu oprzyrządowania do samochodu wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia otrzymania dofinansowania, tj. 8 grudnia 2018 r. do dnia zapłaty. W odwołaniu D. A. podniosła, że czuje się prześladowana przez Dyrektora PCPR w Jarocinie. Wskazała, że nie naruszyła warunków umowy. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym i jest niezdolna do pracy. Wyposażenie auta, na które otrzymała dofinansowanie służyło jej do likwidacji jej ograniczeń w poruszaniu się. Dodała, że nie miała wpływu na uszkodzenie auta po doposażeniu, a PCPR nie znalazł zrozumienia dla tej losowej sytuacji. Dodała, że od 2018 r. nie pracuje, zamieszkuje samotnie, utrzymując się z zasiłku stałego w kwocie 719 zł. Decyzją z 16 listopada 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zaskarżonym obecnie wyrokiem z 12 lipca 2023 r., w sprawie o sygn. akt III SA/Po 104/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę D. A. na powyższą decyzję. Sąd I instancji podniósł, że ponownie rozpoznając sprawę organy I i II instancji w przekonujący sposób wykazały, w oparciu o uzupełniony materiał dowodowy, dlaczego istniały podstawy do nakazania skarżącej zwrotu środków dofinansowania PFRON przyznanych na zakup i montaż oprzyrządowania do posiadanego samochodu. WSA wskazał, że stosując się do jego zaleceń organ I instancji uzupełnił akta administracyjne sprawy o dokumenty awizowania przesyłek adresowanych do skarżącej i przez nią niepodjętych w terminie, a dotyczących: - zawiadomienia z 29.08.2019 r. o zaplanowanej na 16.09.2019 r. kontroli stanu faktycznego i prawnego w zakresie przestrzegania warunków umowy z 15.1.2018 r., - zawiadomienia z 20.09.2019 r. o wyznaczonej na 18.10.2019 r. kontroli, - zawiadomienia z 7.01.2020 r. o planowanej na 22.01.2020 r. kontroli (z pouczeniem, jak poprzednio, że uniemożliwienie dokonania kontroli w ww. terminie spowoduje rozwiązanie umowy oraz zwrot pełnej kwoty dofinansowania), - zawiadomienia z 22.01.2020 r. o planowanej na 12.02.2020 r. kontroli (z pouczeniem jak wyżej), - pisma z 24.02.2020 r. zawiadamiającego o rozwiązaniu umowy o dofinansowanie z 15.10.2020 r. i obowiązku zwrotu pełnej kwoty dofinansowania – 3150 zł. Wszystkie te zawiadomienia zostały doręczone prawidłowo na adres zamieszkania strony w trybie art. 44 k.p.a. tj. tzw. doręczenia zastępczego, czyli pozostawienia przesyłki ze skutkiem doręczenia po jej dwukrotnym awizowaniu w miejscu zamieszkania adresata. Sąd I instancji stwierdził zatem, że istniały podstawy do rozwiązania ze skarżącą umowy o dofinansowanie, a w konsekwencji do żądania – na podstawie art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji – zwrotu środków w pełnej wysokości dofinansowania, tj. 3.150 zł. WSA podniósł, że strona była kilkukrotnie prawidłowo zawiadamiana o terminach kontroli pojazdu przed zgłoszeniem organowi usterki auta i oddaniem go do warsztatu, a pomimo tego nie wywiązała się z obowiązku umożliwienia kontroli (§ 8 ust. 2 umowy). Począwszy od pierwszego zawiadomienia z 7 sierpnia 2019 r. skarżąca uchylała się od umożliwienia przeprowadzenia przez PCPR kontroli pojazdu, pomimo, że organ przychylił się do jej prośby o przesunięcie terminu kontroli. Zapis § 6 ust. 1 pkt 4 umowy z 15 listopada 2018 r. określa, że realizator ma prawo rozwiązać umowę z zachowaniem 14-dniowego okresu wypowiedzenia w przypadku nienależytego jej wykonania, a w szczególności, gdy beneficjent pomocy nie dopełni warunków, o których mowa w § 8. Jeżeli zatem, jak twierdzi skarżąca, należący do niej pojazd zgodnie z umową został faktycznie wyposażony w stosowne udogodnienia – mając na względzie zawiadomienia organu o planowanych kontrolach – skarżąca winna była po 18 października 2019 r., kiedy zgłosiła organowi usterkę pojazdu, wykazać istnienie w aucie tegoż doposażenia. Nic nie stało na przeszkodzie, by podała organowi adres zakładu naprawy pojazdów, w którym do czasu demontażu auto przebywało, jak również aby sporządziła fotografie auta z zamontowanym doposażeniem. Takich działań jednak nie podjęła. Powyższe okoliczności są o tyle istotne, że w uprzednio wydanym wyroku sąd wyraźnie wskazał, że strona zawierając umowę była świadoma, iż będzie wymagało to od niej wykazania określonych faktów. Spoczywa na jej ciężar wykazania, że otrzymana kwota dofinansowania została skonsumowana na realizację ściśle określonych celów. Podpisując umowę i otrzymując środki nie może przerzucać swojego obowiązku na Fundusz i wymagać, aby organ wyręczył ją w dowodzeniu. W uprzednio wydanym w sprawie wyroku sąd jasno przyjął po pierwsze, że na gruncie art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji uprawnione jest, w przypadku ustalenia, że prawidłowo zawiadomiono skarżącą o planowanych kontrolach przedmiotu dofinansowania oraz o rozwiązaniu umowy o dofinansowanie, wydanie decyzji o zwrocie wypłaconych środków. Wskazano że w oparciu o dokumenty potwierdzające doręczenie przesyłek zawiadomień oraz wypowiedzenia umowy, przy uznaniu, że są prawidłowo uzupełnione, można uznać, że były podstawy do wypowiedzenia umowy, a w konsekwencji do żądania zwrotu dofinansowania. Po wtóre, co już wyżej wyjaśniono, że to na skarżącej jako na beneficjencie uzyskania środków publicznych spoczywa ciężar wykazania, że otrzymana kwota dofinansowania została skonsumowana na realizację ściśle określonych celów. W rezultacie w ocenie WSA w Poznaniu nieuprawnione jest twierdzenie, że bez względu na powyższe PCPR powinien był i tak ustalić, czy cel dofinansowania został spełniony, tj. czy doszło do rzeczywistego doposażenia samochodu skarżącej i wykonania umowy o dofinansowanie. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła D. A., reprezentowana przez pełnomocnika z urzedu zaskarżając orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: 1. naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1.1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi, z uwagi na zaniechanie przez sąd I instancji zastosowania się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt: III SA/Po 1349/21; 1.2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi i zaniechaniu uchylenia zaskarżonej decyzji organu II instancji, pomimo, że została ona wydana z naruszeniem: 1.2.1. art. 153 p.p.s.a. polegającym na niezastosowaniu się przez organ II instancji do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt; III SA/Po 1349/21; 1.2.2. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a polegającym na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, mimo, że istniały przesłanki do uchylenia decyzji organu I instancji bowiem decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie; 1.2.3. art. 7 k.p.a. w zw. z art 77 § 1 i 2 k.p.a. mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a polegającym na ich niezastosowaniu i zaniechaniu zebrania wyczerpującego materiału dowodowego oraz zaniechaniu wyjaśnienia okoliczności istotnych dla niniejszej sprawy, a dotyczących osiągnięcia celu udzielonego skarżącej finansowania w ramach programu "Aktywny Samorząd"; 1.2.4. art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji poprzez ich niezastosowanie i stwierdzenie, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do uznania, że przekazane skarżącej środki PFRON podlegają zwrotowi jako wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem; 1.3. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi i zaniechaniu uchylenia decyzji organu I instancji, pomimo, że została ona wydana z naruszeniem: 1.3.1. art. 153 p.p.s.a. polegającym na niezastosowaniu się przez organ I instancji do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt: III SA/Po 1349/21; 1.3.2. art. 7 k.p.a. w zw. z art 77 § 1 i 2 k.p.a. polegającym na ich niezastosowaniu i zaniechaniu zebrania wyczerpującego materiału dowodowego oraz zaniechaniu wyjaśnienia okoliczności istotnych dla niniejszej sprawy, a dotyczących osiągnięcia celu udzielonego skarżącej finansowania w ramach programu "Aktywny Samorząd"; 1.3.3. art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji poprzez ich niezastosowanie i stwierdzenie, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do uznania, że przekazane skarżącej środki PFRON podlegają zwrotowi jako wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem; 2. naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) przez nieprawidłowe zastosowanie art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji i stwierdzenie, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do uznania, że przekazane skarżącej środki PFRON podlegają zwrotowi jako wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem. W związku z powyższymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi poprzez uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z 16 listopada 2022 r., i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, a także o przyznanie ustanowionemu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia za udzielone skarżącej zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy według norm przepisanych. Organ nie skorzystał z uprawnienia do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, która w kontrolowanej sprawie nie miała miejsca. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczają sformułowane w skardze kasacyjnej skierowane przeciwko rozstrzygnięciu sądu I instancji zarzuty i wnioski. Innymi słowy, NSA mógł uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej. Nie może natomiast zastępować strony i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny I instancji nie naruszył innych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie może również modyfikować zgłoszonych zarzutów kasacyjnych i ich uzasadnienia pod kątem okoliczności danej sprawy. Musi bazować na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną. Jak stanowi art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na zarzucie: naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd I instancji (por. postanowienia NSA z 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; z 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; z 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04; treść tych, jak i dalej powoływanych orzeczeń jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ dalej CBOSA). Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, umotywowanie niewłaściwego zastosowania przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym wykazanie, że zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na sposób zredagowania oraz uzasadnienia zarzutów skargi kasacyjnej należy wskazać, że zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na zarzutach naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) bądź też na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). W przypadku błędnej wykładni prawa materialnego przyjmuje się, że przejawia się ona w nieprawidłowym zrekonstruowaniu normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu (lub przepisów) polegającym na mylnym zrozumieniu jej treści lub znaczenia albo na niezrozumieniu intencji prawodawcy, bądź też zastosowaniu nieobowiązującej normy prawnej. Natomiast naruszenie prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, tj. błędnym uznaniu stanu faktycznego ustalonego w sprawie za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej mającej zastosowanie w sprawie. Stawiając w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego strona powinna zatem określić, czy naruszenie to nastąpiło przez błędną wykładnię lub (i) jego niewłaściwe zastosowanie. W pierwszym przypadku należy wskazać, jak naruszony przepis zinterpretował sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku, a jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Wskazując na drugą postać naruszenia prawa materialnego, wnoszący skargę kasacyjną zobowiązany jest do wyjaśnienia, dlaczego przepis (hipoteza wyprowadzonej z tego przepisu normy prawnej), który sąd I instancji przyjął za mający zastosowanie w sprawie, "nie przystaje" do stanu faktycznego ustalonego w sprawie i jaki przepis powinien mieć zastosowanie. Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego wymaga wykazania i wyjaśnienia, jak dany przepis prawa powinien być stosowany ze względu na stan faktyczny sprawy albo dlaczego ze względu na ten stan faktyczny nie powinien być on stosowany, a w przypadku zarzutu niezastosowania tego przepisu, dlaczego powinien być on w sprawie zastosowany. Skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a. W związku z takim sformułowaniem podstaw kasacyjnych rozpatrzenia w pierwszej kolejności wymagają zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, gdyż stosowanie norm materialnych może być oceniane wówczas, kiedy prawidłowo został ustalony stan faktyczny w następstwie niewadliwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego. Przystępując do oceny zgłoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów wskazać należy, że najistotniejszą w sprawie kwestią sporną jest to czy art. 153 p.p.s.a. został prawidłowo zastosowany przez sąd I instancji. Zarzuty niniejszej skargi kasacyjnej w przeważającej mierze zostały zbudowane wokół art. 153 p.p.s.a., który stanowi o zakresie związania organu oraz sądu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi we wcześniejszym orzeczeniu sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W myśl zaś art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Komentowane przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związani. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że zawarta w orzeczeniu "ocena" to sposób kwalifikowania przez sąd jakichś stanów rzeczy lub zdarzeń jako wykazujących określone cechy. Ma ona charakter "prawny", gdy dokonywana przez sąd kwalifikacja odnosi się do wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego i procesowego, stanowiących podstawę prawną w rozpatrywanej przez sąd sprawie (por. wyrok SN z 13 czerwca 2002 r., III RN 106/01 (publ.w OSNP 2003/11/261). Związanie sądu oceną prawną należy rozumieć jako związanie tego sądu ustalonym w poprzednim wyroku znaczeniem przepisów prawa i sposobem ich zastosowania w sprawie. Związanie to opiera się na zakazie dokonywania przez sąd ustaleń interpretacyjnych sprzecznych z wyrażonym przez sąd w poprzednim orzeczeniu stanowiskiem. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku 15 marca 2012 r., II OSK 2562/10, (publ. w ONSA WSA 2013/1), stwierdził, że ocena prawna musi zostać w orzeczeniu wyrażona, co oznacza, że za przedmiot związania można uznać jedynie te elementy oceny odnoszącej się do przepisów prawa, które zostały zamieszczone w treści uzasadnienia orzeczenia. Muszą one mieć postać jednoznacznych twierdzeń, sformułowanych w sposób jasny, umożliwiający ustalenie treści związania bez potrzeby podejmowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych. Oznacza to, że z zakresu związania wyłączyć należy oceny wyrażone w sposób niejednoznaczny, jak również oceny przybierające postać pośrednich wniosków, jakie można wywieść z rozważań przedstawionych przez sąd w uzasadnieniu orzeczenia. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (A. Kabat (w:) B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2019, art. 153.). Zatem zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do tak rozumianej oceny prawnej i wskazań, zawartych w uzasadnieniu wyroku. W orzecznictwie podkreśla się, iż ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią konsekwencję oceny prawnej przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi. Ich celem jest zapobieżenie w przyszłości błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia i wytyczenie kierunku działalności organów przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Z uwagi na, co do zasady, kasacyjny charakter orzeczeń sądów administracyjnych, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania sądu i organów administracji odgrywają szczególnie doniosłe znaczenie dla zapewnienia zgodnego z prawem działania administracji publicznej po wydanym wyroku w konkretnej sprawie administracyjnej. Prawidłowe uwzględnienie zarówno oceny prawnej, jak i wskazań wiąże się ściśle z wykonaniem wyroku sądu, które rozumiane jest jako zastosowanie się organu administracji publicznej do oceny prawnej sądu administracyjnego WSA w pierwotnym wyroku dokonując wykładni art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji odwołał się do tezy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2020 r. (sygn. akt I GSK 1804/19 ), w której NSA wskazał, że "adresatem normy prawnej zawartej art. 49e ust. 1 ustawy z 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych jest ten, kto wykorzystał środki niezgodnie z przeznaczeniem, pobrał je w nadmiernej wysokości lub dopuścił się nieprawidłowości, stwierdzonych w wyniku kontroli. Wykładnia tego przepisu wskazuje, że dla żądania zwrotu wydatkowanych środków PFRON wystarczające jest stwierdzenie obiektywnie istniejących nieprawidłowości związanych z użyciem tych środków i wykrycie ich w toku kontroli(...)" i nakazał organom ponownie rozpatrującym sprawę uzupełnić materiał dowodowy o dokumenty dotyczące kwestii awizowanych do skarżącej przesyłek inforumujących o terminach kontroli oceniając przy tym prawidłowość dokonanych awizacji. Tylko w oparciu o te dokumenty przy uznaniu, że są prawidłowo uzupełnione można uznać, że były podstawy do wypowiedzenia umowy, a w konsekwencji do żądania zwrotu dofinansowania. A zatem w ocenie WSA organy w toku postępowania nie zgromadziły materiału dowodowego dostatecznie uzasadniającego wydane rozstrzygnięcie. Podkreślić należy, że wskazania dla organu co do dalszego postępowania nie mogą z góry narzucać sposobu rozstrzygnięcia konkretnych kwestii związanych z treścią przyszłego rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza wobec pojawienia się nowych dowodów, nieznanych wcześniej WSA. Powyższe oznacza, że sąd może wskazać jakie okoliczności wymagają ustalenia w sprawie, ale nie może zawęzić swobody wyboru środków dowodowych służących ustaleniu danej okoliczności zatem w sytuacji gdy WSA zalecił zebrać materiał dowodowy na okoliczność prawidłowości doręczania korespondencji stronie, jednocześnie wskazując, że stan faktyczny nie pozwala na ocenę prawidłowości decyzji, to organ ponownie rozpoznający sprawę nie był związany stwierdzeniami WSA, co do ewentualnej zasadności przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadka i strony na okoliczność osiągnięcia celu wsparcia, miał swobodę orzekania w tym zakresie. W sytuacji gdy sąd, orzekając po raz pierwszy w tej sprawie, nie dysponował pełnym materiałem dowodowym, co uniemożliwiło sformułowanie w sposób całościowy oceny prawnej oraz wiążących wskazań nie można podzielić zarzutu skargi kasacyjnej o nieprawidłowym zrealizowaniu wytycznych z wyroku WSA w obecnie rozpoznawanej sprawie. Powyższe niezasadnym czyni zarzuty zawarte w punktach 1.1, 1.2.1., 1.3.1, petitum skargi kasacyjnej. Za niezasadne sąd uznał tak ze zarzuty naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 i 2 k.p.a. Adresatem normy prawnej zawartej w art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji jest ten, kto wykorzystał środki niezgodnie z przeznaczeniem, pobrał je w nadmiernej wysokości lub dopuścił się nieprawidłowości, stwierdzonych w wyniku kontroli. To na podmiocie, któremu powierzono środki publiczne spoczywa ciężar wykazania, że otrzymana kwota dofinansowania została skonsumowana na realizację ściśle określonych celów. W ocenie NSA prawidłowa jest zaprezentowana przez sąd I instancji wykładnia tego przepisu, w myśl której dla żądania zwrotu wydatkowanych środków PFRON wystarczające jest stwierdzenie obiektywnie istniejących nieprawidłowości związanych z użyciem tych środków i wykrycie ich w toku kontroli, co miało miejsce w tej sprawie. Zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a. oraz zawarty w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek wyczerpującego zebrania przez organ materiału dowodowego nie oznacza nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez organ materiałów dowodowych mających potwierdzić okoliczności korzystne dla strony. (...) Organ nie ma obowiązku zastąpić strony w dokumentowaniu jej działalności. Wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie organ przeprowadził postępowanie dowodowe podejmując niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Strona była prawidłowo zawiadamiana o podejmowanych czynnościach, w szczególności o datach i miejscu kontroli realizowanej umowy i miała możliwość aktywnego uczestniczenia w tych czynnościach. A nawet na jej prośbę organ przesunął termin planowanej kontroli. Strona podpisując umowę miała także świadomość, że obciąża ją obowiązek wykazania właściwego wydatkowania otrzymanych środków. Wobec powyższego nie powinna oczekiwać że w jego realizacji zastąpi ją organ, w szczególności w sytuacji, gdy jej postępowanie wskazuje na zamiar uniemożliwienia przeprowadzenia organowi kontroli pojazdu, a więc przeprowadzenia dowodu bezpośrednio potwierdzającego prawidłowość realizacji umowy. Należy wyjaśnić, iż zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a. oraz zawarty w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek wyczerpującego zebrania przez organ materiału dowodowego nie oznacza że organ ma obowiązek poszukiwania za stronę dowodów potwierdzających prawdziwość jej twierdzeń. Jeżeli środki publiczne zostały wydane w sposób prawidłowy strona powinna taką okoliczność udowodnić, gdyż z takiego faktu wyprowadza dla siebie korzystne skutki prawne i ona, a nie organ jest w posiadaniu środków dowodowych, które mogłyby na to wskazywać. Z akt rozpoznawanej sprawy i z uzasadnienia decyzji niewątpliwie wynika, że organy zbadały wyczerpująco wszystkie okoliczności faktyczne istotne w sprawie i dokonały obiektywnej oraz wnikliwej ich oceny, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją i prawidłowo zostało zaakceptowane przez sąd I instancji. Przechodząc do zarzutu naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. wskazać należy, że nie został on w ogóle uzasadniony w ocenianej skardze kasacyjnej. Tymczasem zgodnie z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest nie tylko prawidłowe wskazanie podstaw kasacyjnych lecz także ich uzasadnienie. Mimo że przepisy p.p.s.a. nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, to należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych. W rozstrzyganej sprawie tym czasem brak argumentacji, która mogłaby podlegać ocenie sądu kasacyjnego co czyni powyższy zarzut niepoddającym się ocenie. Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego tj art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie wskazać należy, że zgodnie z tym przepisem środki Funduszu podlegają zwrotowi w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej w nadmiernej wysokości lub ustalonej w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości, określonej w drodze decyzji nakazującej zwrot wypłaconych środków wraz z odsetkami naliczonymi od tej kwoty, od dnia jej otrzymania, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Celem tej regulacji jest niewątpliwie zapobieganie wydatkowania środków finansowych Funduszu na inne cele niż te przewidziane w ustawie i sprzecznie z przewidzianymi w niej regułami. W tym miejscu podkreślić należy, że nie można skutecznie stawiać zarzutu naruszenia prawa materialnego, polegającego na jego niewłaściwym zastosowaniu, gdy z uzasadnienia takiego zarzutu wynika, że strona w rzeczywistości kwestionuje ustalenia w zakresie stanu faktycznego. Zwalczanie ustaleń faktycznych nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego. Konieczne jest w takiej sytuacji wykazanie, że błędne ustalenia są wynikiem naruszenia przez sąd przepisów prawa procesowego. (por. np. wyroki NSA: z 21 lutego 2024 r., I OSK 74/23 LEX nr 3738711; czy z 7 czerwca 2024 r., I OSK 1313/23 LEX nr 3853814). Jest to konsekwencją faktu, że błędne zastosowanie przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości (por. np. wyroki NSA: z 3 listopada 2011 r., I FSK 2071/09 LEX nr 744520; z 24 kwietnia 2020 r., I OSK 1046/19 LEX nr 3220973; z 1 czerwca 2021 r., III OSK 3442/21 LEX nr 3353067). Skoro ze stanu faktycznego sprawy, który nie został skutecznie podważony zarzutami skargi kasacyjnej, wynika, że strona dopuściła się wskazanych przez organ naruszeń umowy o dofinansowanie skutkujących możliwością jej wypowiedzenia przez organ, a także, że wypowiedzenie to zostało przez organ skutecznie dokonane, to w sprawie nie może być mowy o nieprawidłowym zastosowaniu art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji. Końcowo wskazać jeszcze należy, że powołane w zarzutach skargi kasacyjnej art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz 151 p.p.s.a. określają kompetencje sądu administracyjnego w fazie orzekania, a więc mają charakter norm blankietowych, regulującej jedynie przyjęty przez sąd wojewódzki kierunek rozstrzygnięcia. Art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a stanowi podstawę uchylenia decyzji w razie stwierdzenia, że miało miejsce naruszenie przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie to powinno mieć wpływ na wynik tej sprawy, która została zakończona decyzją zaskarżoną do sądu administracyjnego obowiązkiem kasatora jest zatem wykazanie takiego wpływu zarzucanych sądowi I instancji naruszeń, temu obowiązkowi kasator nie sprostał bowiem podniesione przez niego zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego jak i prawa materialnego okazały się niezasadne. Bez stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego bądź innych przepisów procesowych, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania, zarzut naruszenia wskazanej normy odniesienia nie mógł być skuteczny i dlatego nie zasługiwał na uwzględnienie. W niniejszej sprawie sąd I instancji prawidłowo zastosował art. 151 p.p.s.a. Oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. jest konsekwencją niestwierdzenia istnienia przesłanek, o których mowa w art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkujących uwzględnieniem skargi. Tym samym nie można zarzutu jego naruszenia uznać za zasadny. Reasumując, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty skargi kasacyjnej i podniesione celem ich uzasadnienia argumenty nie mogły doprowadzić do wyeliminowania zaskarżonego wyroku z obrotu prawnego. W niniejszej sprawie nie podważono skutecznie ani prawidłowości przyjętego stanu faktycznego, ani stanowiska WSA w Poznaniu co do trafności zastosowania przepisów prawa materialnego przez organy orzekające w sprawie. Z przedstawionych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. W odniesieniu do wniosku pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne, w niniejszym wyroku nie zawarto rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii. Do rozpoznania wniosku pełnomocnika skarżącej o zasądzenie kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu właściwy jest, stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., sąd I instancji.