I GSK 1321/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Michał Kowalski (spr.) Sędzia del. WSA Jacek Boratyn po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1138/18 w sprawie ze skargi R. W. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 23 kwietnia 2018 r. nr DIR-IIa.7343.3.2018.JŚ.3 w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od R. W. na rzecz Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej 11 250 (jedenaście tysięcy dwieście pięćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 lutego 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1138/18 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2023 r., poz. 259 – dalej jako p.p.s.a.) oddalił R. W. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 23 kwietnia 2018 r. w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Przedmiotem skargi R. W. była decyzja Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 23 kwietnia 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 8 stycznia 2018 r. zobowiązującą Beneficjenta do zwrotu dofinansowania wraz z odsetkami w wysokości określonej jak od zaległości podatkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę stwierdził, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa przez organy orzekające, które dawałyby podstawę do uchylenia, czy stwierdzenia nieważności w całości lub w części zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Sąd I instancji przypomniał, że na podstawie umowy zawartej w dniu 17 września 2013 r. Skarżący otrzymał dofinansowanie ze środków budżetowych Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka. W myśl art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz.U. z 2009 r. Nr 84 poz. 712 ze zm., dalej jako u.z.p.p.r.) umowa o dofinansowanie stanowi podstawę dofinansowania projektu. Na podstawie § 11 ust. 6 wspomnianej umowy beneficjent nie mógł dokonywać zakupu towarów i usług lub robót budowlanych od podmiotów powiązanych z nim kapitałowo lub osobowo. Organ zarzucił Stronie naruszenie tego zapisu umowy poprzez zakup linii technologicznej do produkcji rur trzywarstwowych od ojca A. W.. Swoje twierdzenie oparł na zakwestionowaniu jako pozornej umowy nabycia tej linii od "A". Sąd I instancji zauważył, że prawidłowość stanowiska organów skarbowych została potwierdzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, który wyrokiem z 29 marca 2017 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 12/17 oddalił skargę R. W. a z treści uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że linia technologiczna nigdy nie była wydana K. W., zaś sam zakup był sfinansowany ze środków uruchomionego kredytu technologicznego (którego poręczycielem był A. W. z żoną). W skardze kasacyjnej zaskarżano powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: 1. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy tj.; 1) art. 133 § 1 p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi, mimo, iż organ nie dołączył do akt dowodów na fakty znane organowi z urzędu, które to fakty nie wymagały przeprowadzenia postępowania dowodowego, 2) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak należytego uzasadnienia zaskarżonego wyroku przejawiający się tym, iż Sąd I instancji nie odniósł się w uzasadnieniu wyroku do podniesionych przed nim zarzutów naruszenia: 1) art. 5 Kodeksu cywilnego oraz art. 7 K.p.a., poprzez skierowanie do Skarżącego żądania zwrotu dofinansowania, gdy tymczasem jego zachowanie przy wykonywaniu umowy w pełni odpowiadało stanowisku Banku Gospodarstwa Krajowego zajmowanemu w kwestii przesłanek, jakie musi on spełnić w celu otrzymania dofinansowania, w tym wyrażonemu w przeszłości przez Bank Gospodarstwa Krajowego stanowisku wyrażonemu wobec niego, że nabycie od jego ojca rzeczy ruchomych nie będzie oceniane jako naruszenie umowy; 2) art. 8 § 1 k.p.a.; 3) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego; 4) art. 80 K.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i ustalenie stanu faktycznego w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, 5) art. 8 oraz art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieodniesienie się do wszystkich zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. 2. przepisów prawa materialnego tj.; 1) unijnej zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań, a także art. 8 § 2 k.p.a., w którym to przepisie również została wyrażona ta zasada, poprzez przyjęcie przez Sąd, że nie mają one w sprawie żadnego znaczenia, gdy tymczasem z zasady uzasadnionych oczekiwań wynika konieczność odstąpienia przez organ państwa od dochodzenia zwrotu udzielonej dotacji, w sytuacji, gdy to działania organu upewniły otrzymującego datację, iż spełnia on wszelkie warunki do jej otrzymania i zachowania, a w konsekwencji niezastosowanie ich w sprawie. Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. Skargę kasacyjną, pomimo wniosku o jej rozpoznanie na rozprawie, rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym. Nastąpiło to na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 – dalej: ustawa COVID) oraz zarządzenia Przewodniczącej Wydziału I Izby Gospodarczej NSA. Sąd kasacyjny w obecnym składzie podzielił bowiem stanowisko przedstawione w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19 i II OPS 1/20 (te oraz niżej wskazane orzeczenia dostępne są w internetowej bazie orzeczeń, na stronie: nsa.gov.pl.), zgodnie z którym powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz. U. 2023 r., poz. 259 – dalej jako p.p.s.a.). Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy COVID jest ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie istnieją takie okoliczności, które w stanie pandemii oraz w okresie jednego roku po jego zakończeniu nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40). W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty naruszenia przepisów procesowych i materialnych, niemniej jednak sposób ich sformułowania pozwala w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego na łączne odniesienie się do nich. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w rozpatrywanej sprawie prawidłowo przyjęto naruszenie umowy przez zakup linii technologicznej do produkcji rur trzywarstwowych od ojca skarżącego. Twierdzenie to oparto na zakwestionowaniu jako pozornej umowy nabycia tej linii od "A". Wskazano przede wszystkim, że ta ostatnia nabyła powyższy produkt od A. W. zaledwie kilka dni wcześniej. Ponadto wskazano, że A. W. był osobą zaangażowana w realizację projektu, gdyż podpisał protokoły: robót 19 lutego 2015 r. oraz końcowy zdawczo-odbiorczy z 26 marca 2015 r., dotyczące budowy hali produkcyjno-magazynowej. Należy również zauważyć, że kwestia wspomnianej transakcji była przedmiotem prowadzonego przez organy skarbowe odrębnego postępowania, w którym zakwestionowały one prawdziwość transakcji zakupu linii od K. W., uznając że była to transakcja pozorna, nie dająca podstawy do odliczenia podatku VAT. Prawidłowość stanowiska organów skarbowych została potwierdzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, który wyrokiem w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 12/17 oddalił skargę R. W. Z treści uzasadnienia tego orzeczenia wynikają ponadto dodatkowe okoliczności istotne z punktu widzenia weryfikacji twierdzeń strony, z których najistotniejszą jest ustalenie, że linia technologiczna nigdy nie była wydana K. W., zaś sam zakup był sfinansowany ze środków uruchomionego kredytu technologicznego (którego poręczycielem był A. W. z żoną). Z kolei, w wyroku NSA w tej sprawie (wyrok NSA z dnia 15 maja 2019 r., sygn. akt I FSK 1238/17, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdzono m.in., że zaakceptowanie przez Sąd pierwszej instancji stanowiska organów podatkowych, "że sprzedaż linii technologicznej przez firmę B A. W. do spółki A, a następnie ze spółki A do skarżącego nie miała miejsca" było w pełni uzasadnione i stanowiło właściwą ocenę zastosowania przez organy podatkowe zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 191 Ordynacji podatkowej. Sąd pierwszej instancji w związku z tym ustaleniem faktycznym [...] prawidłowo wyjaśnił też dlaczego organy podatkowe mogły posłużyć się w swoich orzeczeniach w odniesieniu do transakcji, które nie zostały dokonane pomiędzy podmiotami ujętymi w zakwestionowanych fakturach, określeniami takimi jak fikcyjna transakcja, czy fikcyjny przebieg transakcji. Prawdą jest również, że transakcja ta była obarczona także innymi naruszeniami zasady konkurencyjności tj. w zapytaniu ofertowym strona nie opisała przedmiotu zamówienia w sposób precyzyjny. Zostały wymienione tylko urządzenia, bez określenia minimalnych parametrów technicznych, warunków dostawy, płatności i gwarancji. Przy czym oferty miały być porównywane jedynie pod względem ceny. Właściwie zatem w zaskarżonym wyroku wskazano, że oprócz tego, że jest to samoistne naruszenie warunków umowy (§ 11 ust. 4 umowy), to taka treść zapytań ofertowych świadczy o tym, że dostawca był już znany. W ocenie NSA organ prawidłowo ustalił zatem stan faktyczny związany z okolicznościami dotyczącymi zakupu linii technologicznej, które wskazują na naruszenie przez skarżącego § 11 ust. 6 Umowy, co zostało prawidłowo ocenione w zaskarżonym wyroku. Za prawidłowe należy także uznać ustalenia organu dotyczące wykorzystania dotacji na cele niezwiązane z realizowanym projektem (wykorzystanie elementów hali produkcyjno-magazynowej do stworzenia przylegającej hali magazynowej niezwiązanej z projektem) oraz wykorzystywania ok. 50 m2 hali na cele niezwiązane z projektem. Dotyczy to również wykorzystania elementów konstrukcyjnych hali objętej projektem do konstrukcji innej hali. Jak wynika z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy obie hale były budowane jednocześnie i w oparciu o ten sam projekt budowlany. Jednak zakresem wniosku o dofinansowanie była objęta jedna hala produkcyjno-magazynowa. Wniosek opisuje dokładnie zakres rzeczowy projektu. Nie wymaga wiadomości specjalnych, w tym opinii biegłego, ustalenie, że pewne elementy objęte tym zakresem w rzeczywistości służą jeszcze innym celom. W tym świetle prawidłowo przyjęto, że kontrola doprowadziła instytucję wdrażającą do przekonania, że zachodzą określone w § 12 ust. 3 Umowy o dofinansowanie przesłanki do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia i domagania się zwrotu całej dotacji. Okoliczność ta została prawidłowo oceniana w ramach zaskarżonego wyroku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego została dokonana przy zachowaniu zasady prawdy obiektywnej oraz zasady swobodnej oceny dowodów przez przeprowadzenie wyczerpującej i rzeczowej oceny tego materiału. Powyższe oznacza, że materiał dowodowy został poddany ocenie w ramach kompleksowej oceny dowodów z zachowaniem standardów przewidzianych na gruncie kodeksu postępowania administracyjnego. Tym samym za pozbawione usprawiedliwionej podstawy należało uznać zarzuty naruszania w rozpatrywanej sprawie art. 7, art. 8 § 1 i 2, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 pkt 6 w związku z art. 107 § 3 k.p.a. Poza powyższym należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał prawidłowej kontroli legalności działania organów orzekających w sprawie, rozpatrując sprawę na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a), co doprowadziło do zasadnego oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. Dodatkowo wymaga podkreślenia, że ocena prawna i faktyczna Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest prawidłowa, zaś sam fakt, że Sąd I instancji doszedł na podstawie kompleksowej oceny sprawy do odmiennych wniosków niż podnosi skarżący kasacyjnie, nie może być poczytywany w kategoriach naruszania art. 141 § 4 p.p.s.a. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić podstawę skutecznego zarzutu kasacyjnego wówczas, gdy uzasadnienie uniemożliwia kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, co w niniejszej sprawie nie występuje. Sam zaś fakt, że skarżący kasacyjnie nie zgadza się co do meritum z uzasadnieniem zaskarżonego wyroku nie stanowi podstawy do jego kwestionowania na gruncie art. 141 § 4 p.p.s.a. Tym samym za chybiony należało uznać także zarzut naruszenia art. 5 Kodeksu cywilnego. Stąd na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 8 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).