I GSK 1275/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Jacek Boratyn (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 stycznia 2024 r. sygn. akt I SA/Kr 1313/22 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 30 września 2022 r. nr 0707-PTMY.411.13.2022 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: WSA w Krakowie), wyrokiem z 22 stycznia 2024 r., sygn. I SA/Kr 1313/22, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. K. (dalej zwanej skarżącą lub wnioskodawczynią) na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Kasa dalej zwana KRUS) z dnia 30 września 2022 r., nr 0707-PTMY.411.13.2022, w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, oddalił skargę. W stanie faktycznym sprawy skarżąca zwróciła się do Prezesa KRUS o umorzenie jej zaległości z tytułu składek za okres od 3 września 2019 r. do 2 czerwca 2020 r. Na zaległości składały się składki: na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w kwocie 417 zł; na ubezpieczenie emerytalno - rentowe w kwocie 652 zł (za okres do 1 marca 2020 r.). Decyzją z 29 lipca 2020 r. organ odmówił uwzględnienia wniosku skarżącej, po czym po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z 17 września 2020 r. utrzymał w mocy to rozstrzygnięcie. Następnie, wyrokiem z 6 maja 2021 r. (sygn. akt I SA/Kr 1152/20) WSA w Krakowie uchylił decyzję organu z 17 września 2020 r. z uwagi na to że nie zawierała ona niezbędnych elementów wymaganych przepisami art. 107 § 3 K.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ wydał 10 sierpnia 2021 r. decyzję, którą odmówił skarżącej umorzenia zaległości. Wyrokiem z 9 marca 2022 r. (sygn. akt I SA/Kr 1436/21) WSA w Krakowie stwierdził nieważność tejże decyzji, z uwagi na ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie składek, w sytuacji w której w obrocie prawnym funkcjonowała wydana w tej sprawie decyzja. Prezes KRSU kolejną decyzją z 30 września 2022 r. (nr 0707-PTMY411.13.2022), utrzymał w mocy decyzję z 29 lipca 2020 r. W motywach decyzji organ wskazał, że 3 września 2019 r. skarżąca nabyła gospodarstwo rolne o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego, w związku z czym podlegała od tego dnia obowiązkowi ubezpieczeniowemu, a o fakcie nabycia gospodarstwa powinna była powiadomić odpowiedni organ. Obowiązku tego nie wykonała, stąd też powstały wskazane zaległości w opłacaniu składek. W ramach ponownego rozpatrzenia sprawy, celu wyjaśnienia stanu faktycznego, tj. dokonania szczegółowych ustaleń na temat sytuacji materialnej i rodzinnej do ubezpieczonej, organ skierował do skarżącej wezwanie do przedłożenia wszelkiej dokumentacji dotyczącej jej aktualnej sytuacji materialno-bytowej. Według organu, z dokumentacji przesłanej przez skarżącą wynikało, że jej miesięczne wydatki kształtowały się na poziomie 1 200 zł. Dochód gospodarstwa prowadzonego przez skarżącą wraz z jej rodziną wynosił około 4 000 zł i został oszacowany na podstawie udostępnionych przez stronę dokumentów oraz danych statystycznych. Składały się na nie dopłaty z ARiMR, zarobki ojca, renta matki oraz dochody z gospodarstwa. Dalej organ zaznaczył, że pracownicy organu kilkakrotnie umawiali się na przeprowadzenie wizytacji w gospodarstwie wnioskodawczyni, jednak żadna z wizytacji nie doszła do skutku, ponieważ ubezpieczona najpierw przekładała termin, a następnie dzwoniła kategorycznie odmawiając zgody na wizytację lub przysyłając pismo w tej sprawie. Nie wyrażając zgody na wizytację i nie przedstawiając dokumentów uniemożliwiła realną ocenę stanu budynków mieszkalnych i gospodarczych 9 maja 2022 r. kiedy to pracownicy KRUS udali się do jej gospodarstwa w celu przeprowadzenia wizytacji. Ponadto w pismach przysyłanych do placówki ubezpieczona twierdziła, że leczy się przewlekle, na co przedstawia zaświadczenie lekarskie. Nie ma to jednak odzwierciedlenia w przedstawionych paragonach według których wydatki na leki, w okresie 2020-2022, wynosiły 329,70 zł. Brak również potwierdzenia na korzystanie z rehabilitacji. Z tytułu choroby został przyznany skarżącej zasiłek chorobowy. Na podstawie potrąceń dokonywanych od tego zasiłku organ wyegzekwował od strony całość zaległości wraz z odsetkami. Organ odmówił uwzględnienia wniosku skarżącej z uwagi na: uregulowanie całość zadłużenia poprzez potrącenia z przysługującego zasiłku chorobowego, uznanie że wykonanie obowiązku zapłaty należności nie spowodowałoby niemożności zaspokojenia przez ubezpieczoną podstawowych potrzeb życiowych; niewystąpienie nadzwyczajnych przypadków losowych czy strat materialnych z powodu których ubezpieczona nie byłaby w stanie regulować zaległości, a także nieprzedstawienie żadnych dokumentów z których wynikałoby, że korzysta z pomocy opieki społecznej. WSA w Krakowie, po rozpoznaniu skargi wnioskodawczyni na decyzję Prezesa KRSUS, oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że organ zgromadził materiał dowodowy w wyczerpujący sposób, podejmując w tym celu szereg czynności. Z motywów kontrolowanej decyzji wynika również, że materiał ten został poddany rzetelnej ocenie (art. 77 § 1 K.p.a.). Sąd podkreślił, że w przypadku skarżącej nie zostały spełnione warunki zastosowania art. 41a ust. 1 ustawy. Dostrzegając, że wnioskodawczyni znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, organ stwierdził między innymi, iż wykonanie obowiązku nie spowodowałoby niemożliwości zaspokojenia przez ubezpieczoną podstawowych potrzeb życiowych. Biorąc pod uwagę, że skarżąca domagała się umorzenia zaległości w kwocie 1 069 zł (należność główna) i zestawiając je z przychodami osiąganymi w jej gospodarstwie domowym, twierdzenie to było zasadne. Świadczy o tym również fakt skutecznego wyegzekwowania zobowiązania wraz z należnymi odsetkami na skutek potrącenia z zasiłku chorobowego. Skarżąca nawet nie uprawdopodobniła, że tego rodzaju czynności uniemożliwiły jej zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, czy też w inny sposób naruszały jej ważny interes. Jak zauważył organ, świadczy o tym chociażby fakt, że skarżąca udokumentowała wydatki na leki w okresie od 2020 r. do 2022 r. w kwocie 329,70 zł. Z jej oświadczeń, wyjaśnień, czy też dokumentacji nie wynikało przy tym, że w tym zakresie jej potrzeby nie zostały zaspokojone z uwagi na brak środków. Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Krakowie wniosła wnioskodawczyni, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: 1. naruszenie przepisów postępowania w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: - a) naruszenie przepisów art. 133 § 1 i art. 151 i art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (P.p.s.a.) w zw. z przepisami art. 7 i art. 77 i art. 81a § 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (K.p.a.) poprzez nieuwzględnienie skargi, przy nieprawidłowym uznaniu i ustaleniu, że: - wyegzekwowanie (potrącenie z zasiłku) zobowiązania z tytułu ubezpieczenia chorobowego/wypadkowego oraz emerytalnego w trakcie postępowania odwoławczego eliminuje podstawy do żądania umorzenia zobowiązania oraz, że nie ma związku między trudną sytuacją materialną strony, a jej możliwościami zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i jej ważnym interesem, co stanowi podstawę skargi kasacyjnej z mocy przepisu art.174 pkt 2 ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi 2. naruszenie przepisów art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (u.u.s.r.) przez błędną wykładnię tj. “przyjęcie, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dał podstaw do przyjęcia, że strona wykazała, iż na dzień złożenia wniosku o umorzenie należności egzekucja zobowiązania przez potrącenie uniemożliwiła jej zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych albo w inny sposób naruszyła jej ważny interes, co stanowi podstawę skargi kasacyjnej z mocy przepisu art.174 pkt 1 ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na tej podstawie skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Krakowie, a także zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania, w wysokości 700 zł, w tym również kosztów za postępowanie przez sądem pierwszej instancji – 800 zł. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że nie sposób się zgodzić i uznać za logiczną argumentacje WSA w Krakowie, co do wydanego wyroku, że wykonanie obowiązku zapłaty należności wobec KRUS w drodze egzekucji (potracenie z zasiłku), świadczy o tym, że strona była zdolna ponieść taki wydatek bez wpływu na swoje możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, czy też odbyło się to bez naruszenia jej ważnego interesu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. (ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. Jak stanowi zaś art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). W odniesieniu do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, w postaci dopuszczenia się błędu wykładni, nadmienić należy, że na autorze skargi kasacyjnej ciąży obowiązek wskazania konkretnych przepisów prawa materialnego, które jego zdaniem zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, a także podania na czym polegała ich błędna wykładnia (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.). Innymi słowy skarżący kasacyjnie, formułując tego rodzaju zarzut, nie może się jedynie ograniczyć do wskazania przepisu, który został według niego błędnie zinterpretowany, ale winien również podać na czym ten błąd polegał. Najpełniejszą formą wskazania błędnego rozumienia przez sąd konkretnego przepisu jest zaś podanie, jak dany przepis winien być prawidłowo wykładany. Tak samo w przypadku zarzucenia naruszenia prawa materialnego, poprzez jego błędne zastosowanie, zarzut skargi kasacyjnej winien zawierać jednoznaczne stwierdzenie na czym miał polegać w konkretnym przypadku błąd subsumpcji. Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, w formie pozytywnej, wiąże się z zarzuceniem zastosowania normy prawnej, która nie powinna być w danej sprawie zastosowana, zaś w formie negatywnej, z zarzuceniem niezastosowania normy prawnej, która w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną powinna być zastosowana w sprawie ze względu na ustalenia jej stanu faktycznego (zob. np. wyrok NSA z dnia z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2735/15 – dost. w CBOSA – orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący kasacyjnie formułując tego rodzaju zarzut winien jednoznacznie wskazać którą konkretnie postać błędu subsumpcji podnosi, tj. czy jego zdaniem wojewódzki sąd administracyjny niewłaściwie uznał, że stan faktyczny ustalony w sprawie nie odpowiada hipotezie normy prawnej zawartej w konkretnym przepisie prawa czy też błędnie przyjął, że stan ten odpowiada normie wyrażonej we wskazanej przez niego regulacji. W przypadku zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, podkreślić należy, że prawidłowo sformułowany zarzut tego typu winien wskazywać konkretne regulacje procesowe, którym uchybił sąd pierwszej instancji, a także to, że naruszenie tego rodzaju regulacji mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie nie może więc ograniczyć się tylko do wskazania, że do naruszenia określonych przepisów faktycznie doszło, ale musi wykazać, co najmniej potencjalny, związek przyczynowy pomiędzy tym naruszeniem, a wynikiem sprawy, tj. treścią zapadłego orzeczenia. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszym przypadku skarżąca kasacyjnie sformułowała przeciwko wyrokowi WSA w Krakowie dwa zarzuty, pierwszy spośród których oparła na twierdzeniach odnośnie naruszenia przepisów postępowania, drugi zaś na naruszeniu prawa materialnego, poprzez jego błędną wykładnię. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu procesowego stwierdzić należy nie znajduje on uzasadnionych podstaw. Wynika to zaś z tego, że wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie WSA w Krakowie nie stwierdził, że oddalenie przez niego skargi było bezpośrednio spowodowane faktem skutecznego wyegzekwowaniem jej zaległości składkowych. Innymi słowy Sąd nie zaakceptował stanowiska organu, że skuteczna egzekucja zaległości eliminuje podstawę do umorzenia, co zarzuca mu skarżąca. W motywach przytoczonych w uzasadnieniu wyroku WSA w Krakowie odwołał się do faktu wyegzekwowania zaległości skarżącej, ale jako argumentu mającego przemawiać za przyjęciem stwierdzenia, że nawet w tej sytuacji skarżąca nie została pozbawiona możliwości zaspokojenia swoich potrzeb. O ile tego rodzaju argument rzeczywiście nie był rozpatrywanym przypadku zbyt fortunny, gdyż skuteczność egzekucji nie przekłada się wprost na ocenę zaistnienia przesłanek umorzenia czy też sytuację materialno-bytową zobowiązanego, to jednak nie można przyjąć, że w ten sposób Sąd (odwołując się do niego) dopuścił się naruszenia prawa, mającego w dodatku istotny wpływ na wynik sprawy. Był to bowiem jeden z wielu argumentów przywołanych przez Sąd. Poza tym twierdzenie omawianego zarzutu, kwestionujące podstawę oddalenia skargi na decyzję Prezesa KRUS, nie koresponduje z argumentacją przytoczoną przez Sąd i wobec tego, nie może stanowić podstawy jej podważenia. W ramach omawianego zarzutu, wskazując między innymi na uchybienie przez WSA w Krakowie art. 77 § 1 K.p.a., skarżąca kasacyjnie podniosła, że Sąd niezasadnie przyjął, iż że nie ma związku między jej trudną sytuacją materialną, a jej możliwościami zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i jej ważnym interesem. W tym aspekcie stwierdzić należy, że Sąd nie miał podstaw do zakwestionowania ustaleń organu, co do możliwości zaspokojenia przez skarżącą jej podstawowych potrzeb bytowych. Wynikało to zaś z tego, że z poczynionych w sprawie ustaleń nie wynikało, aby skarżącą miała rzeczywiści istotne problemy z zaspokajaniem swoich potrzeb materialno-bytowych. Nie można było tego stwierdzić na podstawie przedłożonych przez nią dokumentów, ani informacji którymi organ dysponował. Oprócz tego w tym miejscu dodać należy, że obraz sytuacji skarżącej i jej domowników nie był pełny, co wynikało z postawy samej skarżącej, która uniemożliwiła przeprowadzenie wizytacji w jej gospodarstwie. W tej więc sytuacji jej zarzut, w tymże właśnie aspekcie, nie mógł zostać uwzględniony. Jeżeli chodzi o zarzut oparty na twierdzeniach dotyczących naruszenia prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię wymienionego w nim przepisu, to uznanie jego nieskuteczności jest konsekwencją nieprawidłowego sposobu jego skonstruowania. Poprzez ten zarzut wytknięto bowiem WSA w Krakowie dopuszczenie się błędnej wykładni art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, a więc błędne rozumienie tej regulacji, nie wyjaśniono jednak na czym tego rodzaju błąd miałby polegać. W twierdzeniach przedmiotowego zarzutu skarżąca kasacyjnie odwołuje się bowiem jedynie do swojej sytuacji materialno-bytowej, a także okoliczności związanych z wyegzekwowaniem od niej należności, tj. znaczenia tych faktów w kontekście przepisu art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, co jednoznacznie wskazuje, że poprzez ten zarzut zmierza ona w istocie do wykazania wadliwego zastosowania wyżej wymienionej regulacji, a nie jej błędnej wykładni, co nominalnie wskazuje w ramach przedmiotowego zarzutu. Tak więc zarzut ten jest wewnętrznie sprzeczny, co przesądza o jego nieskuteczności. W tym kontekście powtórzyć bowiem należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargi kasacyjne od wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych jest związany granicami skargi, a więc także podniesionymi w nich zarzutami, co oznacza, że ocenia ich zasadność w takiej postaci w jakiej zostały mu one przedstawione. Nie może ich modyfikować za strony czy też opierać się na jakichkolwiek domniemaniach co do ich zamierzonej postaci. Na marginesie niniejszych rozważań dodać ponadto należy, że nawet gdyby omawiany zarzut potraktować jako oparty na twierdzeniach odnośnie naruszenia przez WSA w Krakowie art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, poprzez jego błędne zastosowanie, to i tak nie można by było uznać jego zasadności. Skoro bowiem skarżąca kasacyjnie nie podważyła ustaleń faktycznych sprawy, w świetle których uregulowanie zaległości składkowych nie wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia jej potrzeb bytowych, to jej twierdzenia o nieprawidłowym niezastosowaniu wymienionego w zarzucie przepisu uznać należy za gołosłowne. Mając więc na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną wnioskodawczyni jako niezasadną.