I GSK 1262/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Jacek Boratyn (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt I SA/Sz 132/24 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 grudnia 2023 r. nr UP-914/2023 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od J. S. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (dalej: WSA w Szczecinie), wyrokiem z 24 kwietnia 2024 r., sygn. I SA/Sz 132/24, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. S. (dalej zwanego skarżącym lub wnioskodawca) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z dnia 6 grudnia 2023 r., nr UP-914/2023, w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, oddalił skargę. W stanie faktycznym sprawy w dniu 4 stycznia 2019 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie jego należności z tytułu składek, powołując się na swoją trudną sytuację materialną. Wzywany przez organ nie przedłożył aktualnych dokumentów, dotyczących jego sytuacji rodzinnej, materialnej oraz majątkowej. Decyzją z 27 czerwca 2023 r., nr 1406/2023, ZUS odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 33 861,57 zł, w tym kwot składek i odsetek liczonych na dzień wniosku. Dokonując merytorycznej oceny wniosku organ stwierdził, że wobec wnioskodawcy nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne oraz że wnioskodawca nie wykazał, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego; że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; czy że przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na wniosek skarżącego, ZUS decyzją z 6 grudnia 2023 r., utrzymał w mocy własną decyzję z 27 czerwca 2023 r., nie znajdując podstaw do zmiany zajętego stanowiska. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, organ wskazał, że w decyzji z 27 czerwca 2023 r. prawidłowo stwierdzono, iż należności obciążające wnioskodawcę są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. ZUS wskazał także, że w związku z brakiem odpowiedzi na wezwanie organu z 5 października 2023 r., postanowił ocenić sytuację zdrowotną, materialną, rodzinną i finansową wnioskodawcy w oparciu o dokumenty pozostające w aktach sprawy od chwili wpływu wniosku o umorzenie, tj. od 4 stycznia 2019 r., oraz o ustalenia poczynione z urzędu, na podstawie danych ZUS oraz rejestrów centralnych. Organ podkreślił, że aktualny budżet gospodarstwa domowego wnioskodawcy wynosi 14 176,16 zł zatem kształtuje się on zatem na znacznie wyższym poziomie od minimum socjalnego wynoszącego 5 663,66 zł i z pewnością pozwala na ratalną spłatę zadłużenia, nie powodując przy tym popadnięcia wnioskodawcy i rodziny w ubóstwo. Organ podkreślił, że wnioskodawca nie udowodnił, że jego sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności wobec ZUS. WSA w Szczecinie, po rozpoznaniu skargi wnioskodawcy, przedmiotową skargę oddalił. Sąd podzielił stanowisko ZUS o braku zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności zaległości składkowych skarżącego, jak również o niewystąpieniu przesłanek umorzenia, o których mowa w rozporządzeniu. Sąd nie miał wątpliwości, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie dawał podstaw aby uznać, że sytuacja, w jakiej znalazł się skarżący jest na tyle wyjątkowa, iż uzasadnia uwzględnienie jego wniosku o umorzenie zaległości wobec ZUS. Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Szczecinie wniósł wnioskodawca, zaskarżając ten wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił rażące naruszenie przepisów postępowania, gdy uchybienie to miało mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 § 2 ustawy z 25.7.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U z 2018 r. poz. 2107 ze zm., zwanej dalej: PrUSA) w zw. z art. 7, 8, 10 § 1, 77 i 80 ustawy z 14.6.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., zwanej dalej: KPA] poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie skargi, pomimo że w toku postępowania administracyjnego nie odniesiono się do kryteriów pozwalających na obiektywną ocenę sytuacji majątkowej skarżącego w kontekście materialnoprawnych przepisów stanowiących o uprawnieniu do umorzenia zaległych składek, jak również nie podjęto wszelkich czynności niezbędnych do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w szczególności przez zaniechanie umożliwienia skarżącemu udziału w postępowaniu. Na tej podstawie skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Szczecinie, a także o zasądzenie na swoją rzecz od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że WSA bezkrytycznie przyjął za organem, czy też dał wiarę nieprawdziwym twierdzeniom organu, że skarżący nie odniósł się do wezwania, gdy tymczasem wbrew twierdzeniom organu skarżącemu pismo zawierające wezwanie nie zostało skutecznie doręczone w dniu 21 listopada 2023 roku. ZUS w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. (ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. Jak stanowi zaś art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). W przypadku zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, podkreślić należy, że prawidłowo sformułowany zarzut tego typu winien wskazywać konkretne regulacje procesowe, którym uchybił sąd pierwszej instancji, a także to, że naruszenie tego rodzaju regulacji mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie nie może więc ograniczyć się tylko do wskazania, że do naruszenia określonych przepisów faktycznie doszło, ale musi wykazać, co najmniej potencjalny, związek przyczynowy pomiędzy tym naruszeniem, a wynikiem sprawy, tj. treścią zapadłego orzeczenia. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną, określoną w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszym przypadku skarżący kasacyjnie podniósł przeciwko wyrokowi WSA w Szczecinie jeden zarzut, w którym wskazał na naruszenie przez Sąd licznych regulacji prawa procesowego i przepisu ustrojowego, jednakże nie sprecyzował postaci tego naruszenia. Z twierdzeń jedynego zarzutu skargi kasacyjnej nie wynika bowiem na czym konkretnie miałoby polegać wskazywane przez jej autora błędne zastosowanie art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (w zw. z art. 7, art. 8, art. 10 § 1 ,art. 77 i art. 80 K.p.a. Skarżący kasacyjnie, w zakresie podnoszonego przez siebie naruszenia prawa wskazał na nieodniesienie się przez Sąd do kryteriów pozwalających na obiektywną ocenę jego sytuacji majątkowej, a także na niepodjęcie działań zmierzających do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy. Odnosząc się do tych postaci uchybień stwierdzić należy, że nie wiadomo co skarżący miał na uwadze pisząc o nieodniesieniu się do kryteriów obiektywnej oceny. Można jedynie domniemywać, że chodzi mu o ocenę zebranych dowodów, zwłaszcza w kontekście porównania wysokości dochodów oraz wydatków w jego gospodarstwie domowym. W tym jednak zakresie zauważyć należy, że organ odwołał się do udokumentowanych wartości w tym względzie, poprzez pryzmat obiektywnych kryteriów, wobec czego nie sposób przypisać mu cech dowolności. WSA w Szczecinie, wbrew ocenie skarżącego, nie miał więc podstaw do zakwestionowania stanowiska ZUS w tym względzie. Tak więc zarzut w tym aspekcie nie znajduje uzasadnionych podstaw. Co zaś się tyczy niezebrania odpowiedniego materiału dowodowego, na co również wskazał skarżący kasacyjnie, to w tym aspekcie w pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, że choć przesłanki umorzenia zaległych należności składkowych, wynikające z rozporządzenia, na których spełnienie się powołuje, wiążą się z obowiązkiem wykazania przez wnioskodawcę ich spełnienia, to skarżący kasacyjnie nie podjął adekwatnych działań do tego zmierzających. Nie wykonał skierowanego do niego wezwania o złożenie aktualnego oświadczenia, nie podjął też jakiejkolwiek inicjatywy, zmierzającej do wykazania okoliczności, z których wywodził korzystne dla siebie skutki prawne. W tej więc sytuacji nie było żadnych podstaw do przyjęcia, że ZUS nie zebrał odpowiedniego – adekwatnego z punktu widzenia potrzeb załatwienia sprawy materiału dowodowego, czy też nie dokonał jego odpowiedniej oceny. Tak więc mając na względzie postać jedynego zarzutu skargi kasacyjnej nie sposób jest na podstawie wskazanych w nich naruszeń prawa procesowego uchylić zaskarżonego wyroku. Skarżący kasacyjnie nie wykazał bowiem w tym wypadku, że w sprawie doszło do istotnych uchybień przepisom postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Mając więc na względzie powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako niezasadną. Na podstawie art. 209, art. 204 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) Naczelny Sąd Administracyjny zasądził od skarżącego kasacyjnie na rzecz ZUS kwotę 240 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Obejmuje ona zwrot kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego, która sporządziła odpowiedź na skargę kasacyjną.