I GSK 1165/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia del. WSA Marek Leszczyński Protokolant Marta Woźniak po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Rz 73/19 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 19 listopada 2018 r. nr 1801-IOC.4401.18.2018 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania oraz odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie unieważnienia zgłoszenia celnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 14 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Rz 73/19, oddalił skargę M. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z 19 listopada 2018 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do złożenia odwołania oraz odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy: Decyzją z dnia 29 maja 2018 r. Naczelnik Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu (dalej: NUC) unieważnił zgłoszenie celne wywozowe zarejestrowane w systemie ECS pod pozycją MRN 15PL401010E0093934 z dnia 21 sierpnia 2015 r. Od powyższej decyzji M. W., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł odwołanie oraz wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, które zostały nadane w urzędzie pocztowym w dniu 31 sierpnia 2018 r. Decyzją z dnia 19 listopada 2018 r. DIAS stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji NUC z dnia 29 maja 2018 r. i odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji. W uzasadnieniu wskazał, że w treści decyzji z dnia 29 maja 2018 r. organ I instancji zawarł pouczenie o trybie i terminie 14-dniowym na wniesienie środka odwoławczego. Decyzja została prawidłowo doręczona adresatowi listem poleconym w dniu 4 czerwca 2018 r., zatem termin do wniesienia odwołania upłynął z dniem 18 czerwca 2018 r. W związku z powyższym DIAS stwierdził, że odwołanie M. W. nadane w urzędzie pocztowym w dniu 31 sierpnia 2018 r. zostało wniesione z uchybieniem ustawowego terminu. M. W. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję DIAS z dnia 19 listopada 2018 r., wnosząc o jej uchylenie i przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Oddalając skargę na powyższą decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził, że przyjęty w niniejszej sprawie sposób doręczania korespondencji (kilka pism w jednej kopercie) nie tylko nie narusza przepisów Ordynacji podatkowej, ale odpowiada zasadzie ekonomiki i szybkości postępowania. WSA uznał, że okoliczność, że w jednej przesyłce skarżący otrzymał dwie decyzje podatkowe nie oznacza, że przy dołożeniu należytej staranności nie mógł on złożyć odwołania w terminie. Jak wynika z akt sprawy, decyzja NUC z dnia 29 maja 2018 r. zawierała prawidłowe pouczenie o możliwości wniesienia odwołania i została doręczona M. W. w dniu 4 czerwca 2018 r. Oznaczało to, że czternastodniowy termin na wniesienie odwołania od powyższej decyzji upłynął w dniu 18 czerwca 2018 r. Zatem nadane w dniu 31 sierpnia 2018 r. w urzędzie pocztowym odwołanie od tej decyzji zostało wniesione z uchybieniem terminu. WSA wskazał nadto, że od negatywnych skutków uchybienia terminu, strona może się uchylić poprzez złożenie prośby o przywrócenie terminu do złożenie odwołania. W świetle bowiem art. 162 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm.; dalej: o.p.) w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W przedmiotowej sprawie nie było kwestionowane spełnienie powyższych przesłanek, natomiast sporne jest zaistnienie przesłanki braku winy w uchybieniu terminu. Sąd I instancji wskazał również, że przesłanka braku winy w uchybieniu terminu powinna być oceniana z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić jedynie w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, nawet przy dochowaniu przez stronę wymaganej staranności. Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się więc z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności będzie dopuszczalne dopiero w przypadku uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (w rozumieniu zamierzonego działania sprzecznego z regułami postępowania), ale także lżejszej jej postaci, tj. niedbalstwa rozumianego jako niedołożenie należytej staranności do załatwienia własnych spraw. Nawet lekkie niedbalstwo przy dokonywaniu czynności w toku postępowania wyklucza przywrócenie terminu. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w niniejszej sprawie uzasadniono faktem otrzymania przez skarżącego w jednej kopercie dwóch decyzji wydanych przez ten sam organ, z tej samej daty, ale w dwóch odrębnych sprawach, co spowodowało, że nie zauważył on, że wewnątrz przesyłki rozstrzygnięcia różnią się znakiem sprawy i złożył odwołanie tylko od jednej z nich. W konsekwencji strona nie wiedziała, iż druga decyzja, od której nieświadomie nie złożyła odwołania, staje się ostateczna i wywołuje skutki prawne. Podkreślenia wymaga, że przepisy Ordynacji podatkowej nie zabraniają doręczania jednej stronie w ramach jednej korespondencji (kopercie) kilku pism jej dotyczących. Istotnym jest jedynie, aby z doręczanej korespondencji wynikało, że zawiera ona klika odrębnych pism. Z ustaleń niniejszej sprawy wynika, że korespondencja skierowana do skarżącego, która została odebrana 4 czerwca 2018 r. zawierała tego rodzaju informację – na zwrotnym potwierdzeniu odbioru widnieje oznaczenie numerów obu decyzji i zaznaczono, że przesyłka zawierała 2 decyzje. Doręczenie zatem było prawidłowe, a zarzut naruszenia art. 145 § 1 o.p. jest bezpodstawny. Okoliczność, że w jednej przesyłce skarżący otrzymał dwie decyzje podatkowe nie oznacza, że przy dołożeniu należytej staranności nie mógł on złożyć odwołania w terminie. Strona powinna bowiem dokładnie zapoznać się z korespondencją, która pochodzi od organu prowadzącego postępowanie, zwłaszcza że wiedziała o równolegle toczącym się postępowaniu w drugiej sprawie. Fakt przeoczenia jednej z decyzji należy traktować zatem jako przejaw braku należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw. Zasadnie uznał organ, że nie można uznać zachowania strony za niezawinione i w związku z tym nie zaistniały okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku – w całości oddalającej skargę na decyzję w przedmiocie uchybienia terminowi do złożenia odwołania oraz odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania – złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie oraz o zasądzenie kosztów postępowanie według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: 1) art. 145 § Ordynacji podatkowej poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że doręczenie więcej niż jednej decyzji w kopercie nadanej do strony stanowi jej prawidłowe doręczenie, w sytuacji gdy takie postępowanie organu uznać należy za nieprawidłowe i wprowadzające stronę w błąd. Przesyłanie kilku rozstrzygnięć w jednej kopercie bez wątpienia może zdezorientować stronę w kwestii podjęcia decyzji w sprawie zaskarżenia przesłanych rozstrzygnięć, co przyczynić może się do ograniczonej możliwości w zaskarżaniu takiej decyzji. 2) art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, iż nie zaistniały przesłanki uzasadniające przywrócenie skarżącemu terminu do złożenia odwołania od decyzji, w sytuacji gdy w niniejszej sprawie skarżący w sposób wystarczający uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. To organ administracji wprowadzając skarżącego w błąd poprzez przesłanie kilku rozstrzygnięć w jednej kopercie utrudnił mu możliwość ich zaskarżenia, wobec czego przywrócenie terminu do dokonania powyższych czynności jest uzasadnione. 3) art. 7 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że przesłanie skarżącemu kilku decyzji w jednej kopercie będzie stanowić realizację zasady szybkości postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy takie działania organ wprowadziło jedynie zbędne zamieszanie, czego skutkiem było pozbawienie skarżącego możliwości zaskarżenia załączonych "grupowo" decyzji. 4) art. 151 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i oddalenie skargi w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie z uwagi na wykazane uchybienia organu administracji w zakresie doręczenia decyzji skarżący został pozbawiony możliwości zaskarżenia załączonych "grupowo" decyzji, wobec czego istniały przesłanki do uwzględnienia wniesionej przez niego skargi. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postepowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na dwóch podstawach: naruszeniu prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) oraz naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Wskazanie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako właściwe określenie przepisów, które zdaniem podmiotu wnoszącego skargę kasacyjną zostały naruszone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, ma w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym doniosłe znaczenie, a to z uwagi na określony normatywnie model kontroli instancyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym orzeczeń podjętych przez sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny, jak to już zaznaczono, rozpoznaje bowiem sprawę w granicach podniesionych zarzutów, nie zaś w pełnym zakresie, tak jak to czyni wojewódzki sąd administracyjny (por. uchwała NSA z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09). Z uwagi na te uwarunkowania, podmiot wnoszący skargę kasacyjną powinien należycie wskazać przepisy naruszone - jego zdaniem - przez Sąd pierwszej instancji oraz wyjaśnić, na czym uchybienie tego sądu polegało. Jak wynika z treści skargi kasacyjnej, skarżący postawił zarzuty naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 145 i art. 162 § 1 o.p. oraz art. 7 i art. 151 p.p.s.a. W ramach zarzutu naruszenia art. 145 o.p. skarżący nie wskazał, który paragraf w jego ocenie został naruszony, jednakże podnosi, że doręczenie więcej niż jednej decyzji w kopercie nadanej do strony uznać należy za nieprawidłowe i wprowadzające w błąd. Naczelny Sąd Administracyjny w tym miejscu wskazuje, że zamierzonego skutku nie mógł odnieść zarzut naruszenia art. 145 § o.p., ponieważ w petitum skargi kasacyjnej nie wskazano jednostki redakcyjnej, który to przepis zawiera kilka paragrafów. Uzasadniając natomiast naruszenie ww. przepisu, autor skargi kasacyjnej nie wskazał konkretnie w odniesieniu do wyroku Sądu I instancji, jaki istotny wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy miałoby mieć naruszenie tych (niewyszczególnionych) przepisów. W myśl art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Wielokrotnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślano, że Sąd nie może domyślać się argumentacji, czy intencji strony skarżącej. Zatem obowiązek nałożony tym przepisem oznacza, że autor skargi kasacyjnej nie może ograniczyć się tylko do wskazania przepisu prawa, który w jego ocenie został naruszony, ma bowiem obowiązek uzasadnić w czym upatruje uchybienie wskazanej normie prawnej. Nie są także usprawiedliwione zarzuty dotyczące naruszenia art. 162 § 1 w o.p., zawarte w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej. Zastosowanie tego przepisu zostało prawidłowo dokonane przez WSA. Powtórzyć zatem należy, że ustawodawca wprowadzając art. 162 § 1 o.p. uzależnił przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od faktu uprawdopodobnienia, że uchybienie nastąpiło bez winy strony. Przepis ten nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. Zatem każdy nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej, ale także lżejszej postaci – niedbalstwa – rozumianego jako niedołożenie należytej staranności jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy. Wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga bowiem wykazania, iż mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym. Dodać należy, że art. 162 § 1 o.p. nie może być interpretowany w sposób rozszerzający, gdyż jest wyjątkiem od zasady, że czynności procesowe powinny być dokonywane w terminie. O braku winy strony można zatem mówić tylko wtedy, gdy istniała rzeczywista przyczyna, która spowodowała uchybienie terminowi. Przyczyna taka zachodzi wówczas, gdy dokonanie czynności w ogóle (w sensie obiektywnym) było wykluczone, jak również w takich przypadkach, w których w danych okolicznościach nie można było oczekiwać od strony, by zachowała dany termin procesowy. Takie okoliczności w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały, co prawidłowo stwierdził organ i co zaakceptował WSA. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 29 maja 2017 r., argumentując, że w kopercie, którą otrzymał znajdowały się dwie decyzje wydane przez ten sam organ, z tej samej daty, ale w dwóch odrębnych sprawach. Skarżący złożył odwołanie od decyzji nr 408000-COC.4401/569.2017.AS. Nie miał natomiast wiedzy, jego zdaniem, że druga decyzja nr 40800-COC.4401.562.2017.AS, stała się ostateczna i wywołała skutki prawne. Zdaniem skarżącego nie mógł on bez swojej winy wnieść odwołania od decyzji w przedmiotowej sprawie, bowiem nie zauważył różnic w znaku sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że dopuszczalne jest przesyłanie w jednej przesyłce listowej kilku pism, jednak w momencie odbioru powinny one być traktowane indywidualnie. Dla prawidłowości dokonania w ten sposób doręczenia wymaga się, aby z dołączonego do przesyłki potwierdzenia odbioru ta okoliczność wynikała. Adresat przesyłki lub inne osoby upoważnione do odbioru przesyłek potwierdzają odbiór przesyłki, zgodnie z opisaną jej zawartością, składając czytelny podpis i umieszczając datę otrzymania przesyłki, a listonosz oddzielnie wpisuje datę doręczenia przesyłki, imię i nazwisko odbierającego i sposób doręczenia. W tych okolicznościach rację należy przyznać Sądowi I instancji, który stwierdził, że strona powinna dokładnie zapoznać się korespondencją, która pochodzi od organu prowadzącego postępowania, zwłaszcza że wiedziała o równolegle toczącym się postępowaniu w drugiej sprawie. Fakt przeoczenia jednej z decyzji należy traktować jako przejaw braku należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw. W konsekwencji, należy przyjąć, że do uchybienia terminu doszło z winy skarżącego, a co za tym idzie, nie zaistniała przesłanka do przywrócenia terminu do złożenia odwołania. Skarżący nie uprawdopodobnił też w żaden sposób, by organ, doręczając sporną decyzję, uchybił jakimkolwiek przepisom postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że chybiony jest zarzuty skarżącego dotyczący naruszenia art. 7 p.p.s.a., co do błędnego zastosowania i przyjęcia, że przesłanie skarżącemu kilku decyzji w jednej kopercie będzie stanowić realizację zasady szybkości postępowania administracyjnego. Podnosząc ten zarzut, skarżący nie wykazał, w jakim stopniu owo uchybienie miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w szczególności, na czym polegało działanie sądu administracyjnego, który zgodnie z brzmieniem ww. artykułu powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu. Z kolei zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. poza wskazaniem na to, że w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną został błędnie zastosowany w sytuacji, w której skarżący został pozbawiony możliwości zaskarżenia załączonych "grupowo" decyzji, niczego nie wyjaśnia, a w szczególności nie wykazuje, na czym autor skargi kasacyjnej opiera swoją ocenę. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.).