I GSK 1107/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Piotr Pietrasz (spr.) Sędzia del. WSA Marek Sachajko po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. P.S.A. C. O. F. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 1185/22 w sprawie ze skargi W. Ż. na postanowienie P. P.S.A. C. O. F. w K. z dnia 2 sierpnia 2022 r. nr COF.OUR.6375.12118.2022 ŁD.JJ.ZZ 12249441 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 14 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 1185/22 po rozpoznaniu sprawy ze skargi W. Ż. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia 2 sierpnia 2022 r. nr COF.OUR.6375.12118.2022 ŁD.JJ.ZZ 12249441 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w pkt 1) uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej z dnia 30 czerwca 2022 r. nr COF.OUR.6375.12118.2022 WR.AC.P 12249441; w pkt 2) zasądził od Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Poczta Polska S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach domagając się zmiany zaskarżonego wyroku w całości i oddalenia skargi ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy WSA w Gliwicach do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego, według norm przepisanych. Ponadto na skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozpoznania sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca kasacyjnie zarzuciła w szczególności: I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: 1) przepisów ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1689, dalej: ustawa o opłatach abonamentowych), w szczególności art. 2 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 5 powołanej ustawy poprzez jego niezastosowanie i nieprzyjęcie iż wyłącznie zgłoszenie operatorowi zaprzestania używania odbiorników RTV we właściwej formie, może stanowić podstawę do wyrejestrowania przez operatora wyznaczonego tychże odbiorników, co doprowadziło WSA w Gliwicach do błędnego przyjęcia, że pismo z dnia 22 grudnia 2018 r., w którym zobowiązana informuje, że nie zamieszkuje od 2011 r. pod adresem rejestracji odbiorników RTV na skutek przeprowadzki i nie posiada odbiorników RTV jest wystarczające do przyjęcia przez Pocztę Polską S.A., iż nastąpiło zgłoszenie operatorowi zaprzestania używania odbiorników RTV, co winno skutkować wyrejestrowaniem przez Pocztę Polską S.A. zobowiązanej z rejestru abonentów RTV; 2) przepisów rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1676, zwanego dalej: rozporządzeniem), tj. a) § 11 rozporządzenia poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, iż przepis ten dopuszcza dopełnienie formalności związanych z zawiadomieniem o zaprzestaniu używania odbiorników RTV, na trzy sposoby a mianowicie "osobiście poprzez złożenie wskazanego formularza, bądź też za pośrednictwem poczty, albo z wykorzystaniem strony internetowej" i tym samym błędne przyjęcie, iż "nie można uznać, że brak wypełnienia formularza i przesłanie ww. zgłoszenia w formie zwykłej nie jest zgłoszeniem o jakim mowa w tym przepisie" i dalej, że "Każdorazowo, niezależnie od formy, jest to oświadczenie osoby uprawnionej", a nadto poprzez zastosowanie wykładni rozszerzającej tego przepisu całkowicie nieuprawnionej i nałożenie na wierzyciela, niewynikającego z powołanego przepisu nowych obowiązków, stwierdzając: "Jeżeli wierzyciel otrzymuje tego rodzaju oświadczenie winien podjąć stosowne kroki tj. uznając że jest to wystarczające - zawiadomić zobowiązanego o przyjęciu tego oświadczenia i następnie wyrejestrować daną osobę (i/lub zmienić dane adresowe) bądź przesłać stosowny formularz do wypełnienia i odesłania (albo złożenia w placówce pocztowej)." b) § 12 i 13 i 14-17 rozporządzenia poprzez ich niezastosowanie, co doprowadziło WSA w Gliwicach, dokonującego wykładni przepisów rozporządzenia jedynie w oparciu o jego § 11, do błędnego przyjęcia iż formalności związanych z zawiadomieniem o zaprzestaniu używania odbiorników RTV, można dokonać na trzy sposoby a mianowicie "osobiście poprzez złożenie wskazanego formularza, bądź też za pośrednictwem poczty, albo z wykorzystaniem strony internetowej" i tym samym błędne przyjęcie, iż "nie można uznać, że brak wypełnienia formularza i przesłanie ww. zgłoszenia w formie zwykłej nie jest zgłoszeniem o jakim mowa w tym przepisie" i dalej, że każde niezależnie od formy oświadczenie osoby uprawnionej o zaprzestaniu używania odbiorników winno skutkować po stronie Poczty Polskiej S.A. wyrejestrowaniem odbiorników, a tym samym błędne przyjęcia, że do czynności zleconych organowi w zakresie rejestracji odbiorników RTV czy wyrejestrowania odbiorników, mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) i stwierdzenie, iż tym samym nie dokonując właśnie takiej oceny oświadczenia zobowiązanej, zawartego w piśmie z dnia 22 grudnia 2018 r., dopuścił się wierzyciel naruszenia nie tylko art. 33 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479, dalej: u.p.e.a.) w zakresie oceny zarzutu zobowiązanej, ale także i przede wszystkim art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 77 i art. 80 k.p.a. i błędne przyjęcie również, że na zobowiązanej nie ciążył obowiązek stosowania się do trybu zmiany danych określonych w rozporządzeniem, w tym do złożenia w placówce pocztowej zgłoszenia zmiany danych na formularzu wskazanym w rozporządzeniu czy poprzez stronę internetową oraz przerzucenie ciężaru dowodu, co do faktu wyrejestrowania odbiorników RTV przez zobowiązaną ewidentnie na wierzyciela, co doprowadziło do błędnego uznania przez WSA w Gliwicach, skargi zobowiązanej za zasadną i tym samym błędnego uchylenia zaskarżonego postanowienia wierzyciela z dnia 2 sierpnia 2022 r. nr COF.OUR.6375.12118.2022 ŁD.JJ.ZZ 12249441 i postanowienia je poprzedzającego. II. na podstawie przepisu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest : 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., art. 134 i 135 p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, z art. 77, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia wierzyciela z dnia 2 sierpnia 2022 r. i postanowienia je poprzedzającego, jako naruszającego przepisy prawa materialnego oraz naruszającego w inny sposób przepisy postępowania, poprzez uznanie, iż organ naruszył art. 6, art. 7, art. 8, z art. 77, art. 80 k.p.a., gdy przy prawidłowej wykładni tych przepisów wraz z przepisami ustawy o opłatach abonamentowych i rozporządzenia, wskazanych wyżej, WSA w Gliwicach winien dojść do odmiennego wniosku, bowiem organ prawidłowo ocenił, że wszelkie pisma zobowiązanej, w tym pismo z dnia 22 grudnia 2018 r., nie mogło stanowić podstawy wyrejestrowania odbiorników RTV, bowiem wskazywały jedynie na fakt przeprowadzki i nieposiadania odbiorników RTV, które to fakty nie zwalniają z obowiązku uiszczenia opłat abonamentowych i nie dawały żadnej podstawy do wyrejestrowania odbiorników RTV, a WSA w Gliwicach nieprawidłowo przyjmuje, iż organ winien traktować pismo zobowiązanej jako oświadczenie woli zmierzające do wyrejestrowania odbiorników RTV i wykładać je według reguł postępowania dowodowego określonego w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego i dalej błędne przyjęcie przez WSA w Gliwicach, iż " nie można uznać, że brak wypełnienia formularza i przesłanie ww. zgłoszenia w formie zwykłej nie jest zgłoszeniem, o jakim mowa w przepisie" przy czym chodzi WSA tu o przepis § 11 rozporządzenia, oraz że w przypadku każdorazowego otrzymania takiego oświadczenia woli przez organ winien on każdorazowo zawiadomić o przyjęciu takiego oświadczenia i wyrejestrować abonenta każde "Jeżeli wierzyciel otrzymuje tego rodzaju oświadczenie winien podjąć stosowne kroki tj. uznając że jest to wystarczające - zawiadomić zobowiązanego o przyjęciu tego oświadczenia i następnie wyrejestrować daną osobę (i/lub zmienić dane adresowe) bądź przesłać stosowny formularz do wypełnienia i odesłania (albo złożenia w placówce pocztowej)", poprzez pominięcie faktu, nieprzedstawienia przez zobowiązaną dowodu na okoliczność wyrejestrowania odbiorników wymaganego przepisami prawa do czego była wyłącznie ona zobowiązana zgodnie z regułami postępowania, zgodnie z rozkładem ciężaru dowodu, poprzez pominięcie również faktu, iż zobowiązana w odpowiedzi na pismo z dnia 22 grudnia 2018 r. wskazywane przez WSA w Gliwicach ale również na pozostałe pisma, zgodnie z kompetencjami Poczty Polskiej S.A. była jednoznacznie informowana o sposobach wyrejestrowania odbiorników RTV, a czego nie dokonała do chwili obecnej, co doprowadziło do wydania całkowicie bezzasadnego i niemającego oparcia w przepisach prawa wyroku, gdyby bowiem Sąd dokonał kompleksowej wykładni przepisów prawa i prawidłowej analizy rozstrzygnięcia dokonanego przez wierzyciela, to musiałby dojść do całkowicie odmiennych wniosków niż zaprezentowane w zaskarżonym wyroku i musiałby uznać skargę zobowiązanej za całkowicie bezzasadną; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. art. 134 i 135 p.p.s.a. w zw. z § 11 rozporządzenia poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie iż przepis ten dopuszcza dopełnienie formalności związanych z zawiadomieniem o zaprzestaniu używania odbiorników RTV, na trzy sposoby a mianowicie "osobiście poprzez złożenie wskazanego formularza, bądź też za pośrednictwem poczty, albo z wykorzystaniem strony internetowej" i tym samym błędne przyjęcie, iż "nie można uznać, że brak wypełnienia formularza i przesłanie ww. zgłoszenia w formie zwykłej nie jest zgłoszeniem o jakim mowa w tym przepisie" i dalej, że "Każdorazowo, niezależnie od formy, jest to oświadczenie osoby uprawnionej", oraz w zw. z § 12 i 13 i 14-17 rozporządzenia, poprzez ich niezastosowanie, co przyczyniło się do błędnej wykładni § 11 rozporządzenia wskazanej wyżej, a do czego nie mogłoby dojść, gdyby swoją wykładnię przepisów rozporządzenia WSA w Gliwicach oparł również o niezastosowane przepisy rozporządzenia, w tym w szczególności § 12 i 13 i 14-17 rozporządzenia. Wybiórcza wykładnia przepisów rozporządzenia, bo ograniczona do wykładni jedynie § 11 rozporządzenia, doprowadziła do błędnej interpretacji tego przepisu, co doprowadziło do nierozpoznania istoty sprawy, co mogło mieć wpływ na treść wyroku, ponieważ prawidłowa wykładnia przepisów rozporządzenia powinna doprowadzić do oddalenia skargi zobowiązanej przez WSA w Gliwicach, a nie do jej uwzględnienia. 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., art. 134 i 135 p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a poprzez przyjęcie, iż wierzyciel nieprawidłowo w postanowieniach uchylonych uznał, iż zarzut nieistnienia obowiązku jest bezzasadny, a co dalej doprowadziło do bezzasadnego uwzględnienia skargi zobowiązanej i uchylenia postanowień wierzyciela, a co jest wynikiem naruszenia wskazanych wyżej zarówno przepisów prawa materialnego i procesowego, bowiem gdyby tych naruszeń nie było i gdyby Sąd dokonał kompleksowej wykładni przepisów prawa i prawidłowej analizy rozstrzygnięcia dokonanego przez wierzyciela, to musiałby dojść do całkowicie odmiennych wniosków niż zaprezentowane w zaskarżonym wyroku i musiałby uznać, iż skarga zobowiązanej była całkowicie bezzasadna. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a skarżąca nie zażądała jej przeprowadzenia. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten wyznacza granice, w jakich NSA uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy o opłatach abonamentowych, Minister właściwy do spraw łączności w porozumieniu z Krajową Radą Radiofonii i Telewizji określi, w drodze rozporządzenia, warunki i tryb rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, uwzględniając dostępność placówek pocztowych operatora wyznaczonego oraz jego organizację. Dokładna analiza upoważnienia ustawowego zawartego w art. 6 ust. 4 ustawy o opłatach abonamentowych w porównaniu do materii uregulowanej w rozporządzeniu wykonawczym prowadzi do oczywistych wniosków o przekroczeniu przez prawodawcę (na gruncie rozporządzenia) upoważnienia ustawowego, w konsekwencji art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. Otóż z art. 6 ust. 4 ustawy o opłatach abonamentowych wynika upoważnienie do określenia, w drodze rozporządzenia, warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych. Oznacza to, że w ramach tego upoważnienia nie mieści się już wyrejestrowanie odbiornika. Można rzec, że "ustawa nie wspomina o wyrejestrowaniu". Ponadto z całą pewnością pod pojęciem warunków trybu i rejestracji (jak również wyrejestrowania) nie mieści się określanie jakichkolwiek wzorów formularzy, w tym w szczególności dotyczących powiadomienia o zmianie danych zawartych w zgłoszeniu, o zgubieniu lub zniszczeniu dowodu zarejestrowania odbiorników, oraz o zaprzestaniu używania odbiorników. Nie można tracić z pola widzenia, że opłaty abonamentowe zaliczane są do danin publicznych. Dlatego też zasadne jest zwrócenie uwagi na praktykę ustawodawcy podatkowego dotyczącą regulowania upoważnień ustawowych do określania przez właściwego ministra wszelkiego rodzaju deklaracji, w tym zeznań podatkowych, informacji oraz zgłoszeń. Otóż analiza przepisów prawa podatkowego prowadzi do wniosku, że ustawodawca podatkowy w sposób szczegółowy kształtuje upoważnienia ustawowe, w tym również do określania wzorów określonych deklaracji. Na pytanie, czy w zakresie opłaty abonamentowej funkcjonują te same standardy, co w przypadku prawa podatkowego odpowiedź może być tylko pozytywna. Uzasadnienie tej odpowiedzi wynika natomiast z postanowień art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Podsumowując, według Naczelnego Sądu Administracyjnego rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych w zakresie dotyczącym problematyki wyrejestrowania odbiorników oraz określenia wzorów zawiadomień narusza postanowienia art. 6 ust. 4 ustawy o opłatach abonamentowych oraz art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Powyższe rozważania mają kluczowe znaczenie w tej sprawie. Okoliczność, że strona skarżąca nie zakomunikowała o chęci wyrejestrowania odbiornika na urzędowym formularzu, natomiast informowała Pocztę Polską S.A. o nieposiadaniu takiego odbiornika pismem z dnia 22 grudnia 2018 r. nie zwalniało Poczty Polskiej z podjęcia stosowych czynności celem wyjaśnienia istotnych w tej sprawie okoliczności. Nie ma przy tym znaczenia również to, że w tym zakresie nie stosuje się przepisów K.p.a. Poczta Polska powinna poczynić stosowne czynności w zakresie wyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności mając na uwadze konstytucyjną zasadę demokratycznego państwa prawnego, wynikającej w art. 2 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela jednak daleko idącego stanowiska Sądu I instancji, jakoby po otrzymaniu oświadczenia skarżącej z dnia 22 grudnia 2018 r. wierzyciel powinien uznać, że jest to wystarczające celem podjęcia czynności wyrejestrowania. Okoliczność ta wymagała bowiem wyjaśnienia. Niezasadne są również zarzuty naruszenia postanowień art. 6, art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Otóż specyfika egzekucji opłaty abonamentowej sprowadza się do tego, że w tym przypadku często dopiero na etapie postępowania egzekucyjnego dokonywane są czynności w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy administracyjnej, w ramach której istnieje (lub nie istnieje) zobowiązanie do uiszczenia należnej daniny. Skoro okoliczności te, jak już wskazano, nie zostały ustalone po wniesieniu pisma z dnia 22 grudnia 2018 r. i przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, to należało je dokonać na etapie postępowania egzekucyjnego. Skoro również w tym postępowaniu nie wyjaśniono ww. okoliczności, to zasadnie Sąd I instancji zarzucił wierzycielowi naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Ponownie załatwiając sprawę wierzyciel przeprowadzi postępowanie wyjaśniające celem ustalenia konsekwencji pisma skarżącej z 22 grudnia 2018 r. Przy ponownym rozpatrywaniu wierzyciel pominie zakwestionowane przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych w zakresie dotyczącym problematyki wyrejestrowania odbiorników oraz określenia wzorów zawiadomień narusza, które jak już wskazano, naruszają postanowienia art. 6 ust. 4 ustawy o opłatach abonamentowych oraz art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a oddalił skargę kasacyjną.