I FZ 95/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 października 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 516/21 oddalające wniosek o wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi L. Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 10 marca 2021 r., nr 2401-IOA.4105.3.2021.BF w przedmiocie podatku akcyzowego za luty 2007 r. postanawia oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 24 października 2022 r. oddalił wniosek L. Z. o wyłączenie Anny Apollo, Barbary Brandys-Kmiecik, Agaty Ćwik-Bury, Małgorzaty Herman, Magdaleny Jankiewicz, Krzysztofa Kanduta, Pawła Kornackiego, Adama Nity, Barbary Orzepowskiej-Kyć, Marzanny Sałudy, Renaty Siudyki, Krzysztofa Wujka oraz umorzył postępowanie w zakresie wniosku o wyłączenie sędziów Beaty Kozickiej, Małgorzaty Jużków, Mirosława Kupiec, Gabrieli Jyż, Iwony Wiesner. Uzasadniając postanowienie sąd pierwszej instancji wskazał, że pismami z 18 i 22 lipca 2022 r. skarżąca złożyła do tutejszego Sądu wniosek o wyłączenie od rozpoznawania sprawy sędziów Barbary-Brandys-Kmiecik, Magdaleny Jankiewicz, Krzysztofa Kanduta, Agaty Ćwik-Bury, Adama Nity, Renaty Siudyki, Krzysztofa Wujka, Anny Apollo, Marzanny Sałudy, Małgorzaty Herman, Barbary Orzepowskiej-Kyć, Pawła Kornackiego, Iwony Wiesner, Małgorzaty Jużków, Beaty Kozickiej, Mirosława Kupiec, Gabrieli Jyż. Skarżąca podała, że wymienieni sędziowie wydawali już orzeczenia w jej sprawach, w przedmiocie podatku akcyzowego. Skarżąca stwierdziła, że co prawda wskazani sędziowie nie mieli wcześniej do czynienia z niniejszą sprawą, ale mają wypracowany pogląd w zakresie podatku akcyzowego, gdyż orzekali w takich sprawach odnośnie do innych okresów podatkowych. Wobec tego, w ocenie skarżącej istnieje uzasadniona wątpliwość co do ich bezstronności. Sędziowie Anna Apollo, Barbara Brandys-Kmiecik, Agata Ćwik-Bury, Małgorzata Herman, Magdalena Jankiewicz, Krzysztof Kandut, Paweł Kornacki, Adam Nita, Barbara Orzepowska-Kyć, Marzanna Sałuda, Renata Siudyka i Krzysztof Wujek, pisemnie oświadczyli, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, ze zm., dalej jako p.p.s.a.), ani inne okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. Takiego oświadczenia nie złożyli sędziowie: Iwona Wiesner, Małgorzata Jużków, Beata Kozicka, Mirosław Kupiec, Gabriela Jyż, gdyż nie orzekają w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach. Oddalając wniosek skarżącej sąd pierwszej instancji wskazał, że przesłanką wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 ustawy p.p.s.a. regulującą możliwość wyłączenia sędziego na wniosek, jest istnienie okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że prowadzenie innego postępowania, tożsamego podmiotowo z niniejszą sprawą, które zakończyło się dla strony w sposób niekorzystny, czyli oddaleniem skargi, nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 ustawy p.p.s.a. w niniejszej sprawie. Okoliczność wielokrotnego wydania przez tego samego sędziego rozstrzygnięć w sprawach strony, nawet rozstrzygnięć w jej odbiorze niekorzystnych, nie oznacza, że sędzia utracił przymiot bezstronności. Postępowanie z wniosku skarżącej o wyłączenie pozostałych sędziów umorzono, wobec faktu, iż sędziowie ci na dzień wydania postanowienia nie orzekali w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach. Od opisanego postanowienia skarżąca złożyła zażalenie w części dotyczącej oddalenie jej wniosku o wyłączenie sędziów i asesora od orzekania w niniejszej sprawie i wnosiła o jego uchylenie w całości i orzeczenie do co istoty. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 19 p.p.s.a., poprzez błędną wykładnię, prowadzącą do jego niewłaściwego zastosowania, polegającą na przyjęciu, że wielokrotne orzekanie przez sędziów w sprawach skarżącej, tożsamych pod względem stanu faktycznego i prawnego ze sprawą będącą przedmiotem skargi, nie jest okolicznością wskazującą na uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności w danej sprawie, gdyż już wcześniej sędzia wyrobił sobie zdanie o bezzasadności argumentacji skarżącej. Zdaniem skarżącej, prawidłowa wykładnia zaskarżonego przepisu prowadzi do wniosku, że styczność sędziego z tożsamymi sprawami skarżącej na przestrzeni wielu lat i w kilkudziesięciu postępowaniach stanowi uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności w danej sprawie tożsamej z wcześniej rozpoznawanymi. Przepisem, który powinien mieć w sprawie zastosowanie, jest właśnie art. 19 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Strona wnosząca o wyłączenie sędziego powinna we wniosku uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia (art. 20 p.p.s.a.). Skarżąca we wniosku w istocie wskazała, że jej wątpliwości odnośnie do bezstronności wymienionych sędziów, sprowadzają się do okoliczności wzięcia przez nich udziału w rozstrzyganiu wcześniejszych spraw skarżącej przed sądem administracyjnym i wyrażeniu określonych poglądów prawnych. Jednocześnie skarżąca nie zarzuciła sędziom negatywnego stosunku wynikającego z emocji, związków przyjacielskich, związków ekonomicznych z nią czy ze stroną przeciwną lub pełnomocnikami stron, ale wadliwe w jej zdaniem stosowanie prawa materialnego i przepisów postępowania w innych sprawach. Tego typu okoliczności, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie mieszczą się w zakresie pojęcia "uzasadnionych wątpliwości", o których stanowi art. 19 p.p.s.a. Wątpliwości te muszą mieć charakter obiektywny, a ponadto musi istnieć związek przyczynowy między ich wystąpieniem, a oceną, że prawdopodobne jest, że w danych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywny. Żądając wyłączenia sędziego w trybie art. 19 p.p.s.a. nie wystarczy powołać się na abstrakcyjne przyczyny, które w przekonaniu wnioskodawcy dają podstawę do wyłączenia. Zasadne jest stanowisko sądu pierwszej instancji, który uznał, że wniosek skarżącej o wyłączenie wymienionych w nim sędziów nie zawierał usprawiedliwionych podstaw. Zdaniem NSA przedstawienie określonego stanowiska przez sędziego w innej sprawie, nawet wówczas gdy istnieje zbieżność zarówno podmiotowa, jak też przedmiotowa z rozpatrywaną sprawą, samo przez się nie oznacza, że w bieżącej sprawie konkretny sędzia nie będzie obiektywny. Zwrócić należy uwagę, że w przypadku skarżących, którzy mają wiele spraw w danym sądzie, możliwości wyznaczenia innych sędziów do rozpatrzenia kolejnych spraw tej samem osoby jest ograniczona z uwagi na ograniczoną liczbę sędziów orzekających w sądzie. Wniosek o wyłączenie sędziów nie może być oparty na subiektywnym przekonaniu strony, iż skoro sędzia wydał w jednej jej sprawie niekorzystny dla niej wyrok, to uczyni to w każdej kolejnej. Strona musi przynajmniej uprawdopodobnić, iż to niekorzystne dla niej rozstrzygnięcie wynikało z okoliczności zewnętrznych czy wewnętrznych, leżących po stronie tego sędziego i mających wpływ na obiektywizm jego działania. Ponadto musi uprawdopodobnić, że okoliczności te istnieją i również dla obiektywnego obserwatora wynik postępowania w sprawie osądzonej przez sędziów, których wniosek dotyczył, będzie zależny od tych właśnie okoliczności (związanych ze stosunkiem osobistym, ekonomicznym). Instytucja wyłączenia sędziów nie ma bowiem służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia, a zapobiegać wszelkim sytuacjom, w których powstałaby wątpliwość co do bezstronności sędziego. Usuwaniu ewentualnych uchybień procesowych czy też materialnoprawnych służą środki zaskarżenia określone w przepisach ustawy. Na marginesie można zauważyć, że okoliczności zajmowania się przez sędziego sprawą na wcześniejszych jej etapach, jako przesłanka do jego wyłączenia, została przewidziana w art. 18 § 1 pkt 6 i pkt 6a oraz w art. 18 § 3 p.p.s.a. We wszystkich tych przypadkach chodzi jednak o tę samą sprawę, jeżeli sędzia brał udział w jej rozstrzyganiu na wcześniejszych etapach, a nie o inną sprawę o zbieżnym stanie faktycznym i prawnym. Nawiązując zaś do argumentacji skarżącej, podniesionej po raz pierwszy w zażaleniu i zmierzającej do wykazania, że istniały podstawy do wyłączenia od orzekania w niniejszej sprawie asesora sądowego Piotra Pysznego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zażalenie jest środkiem odwoławczym od orzeczenia sądu pierwszej instancji, co oznacza, że służy ono zainicjowaniu kontroli legalności tego orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zażalenie nie jest środkiem służącym do uzupełniania czy rozszerzania złożonego w sprawie wniosku o wyłączenie sędziego. Skarżąca w pismach z dnia 18 i 22 lipca 2022 r. nie wnosiła o wyłączenie wymienionego asesora, a zatem argumentacja zażalenia w tej części jest bezpodstawna. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.