I FZ 88/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 2388/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi kasacyjnej R. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 grudnia 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 2388/15 w sprawie ze skargi R. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 20 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia w całości decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za lipiec 2009 r. postanawia odrzucić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 7 lutego 2018 r., w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 2388/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 245 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), dalej: p.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 27 października 2017 r. o odmowie przyznania R. J. (dalej: strona lub skarżący) prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi strony na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 20 lipca 2015 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2009 r. Powyższe orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym: Pismem z 1 lutego 2017 r. strona wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 grudnia 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 2388/15, oddalającego jej skargę na wspomnianą na wstępie decyzję organu podatkowego. Następnie wnioskiem z 18 kwietnia 2017 r. skarżący wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zainicjowanej w powyższy sposób sprawie, poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych w całości. Wniosek ten został rozpoznany negatywnie (postanowienie referendarza sądowego z 19 maja 2017 r. oraz wydane po rozpatrzeniu sprzeciwu od ww. rozstrzygnięcia postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 czerwca 2017 r., utrzymujące zaskarżone postanowienie w mocy). Skarżący - nie akceptując takiego sposobu załatwienia sprawy w zakresie prawa pomocy - zaskarżył to ostatnie postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego w drodze zażalenia (pismo z 2 sierpnia 2017 r.), w treści którego zawarł m. in. kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. W zakresie przedmiotowego wniosku - po przeprowadzeniu stosownego postępowania - referendarz sądowy postanowieniem z 27 października 2017 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, a rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 7 lutego 2018 r. Na powyższe postanowienie Sądu skarżący, pismem z 9 marca 2018 r., wniósł zażalenie, zaskarżając je w całości i wnosząc o zmianę tego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. poprzez zwolnienie z opłat sądowych w całości. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, poprzez niezasadne uznanie, że nie zostały spełnione warunki do przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu zażalenia strona wskazała, że choć kwota wpisu w rozpoznawanej sprawie jest pozornie niewielka, to dla oceny zasadności przyznania jej prawa pomocy należy uwzględnić ogólną wysokość kosztów związanych z prowadzeniem sprawy, na które skarżący zostaje narażony na skutek wadliwych działań organów podatkowych, bezpodstawnie mulitplikujących ilość prowadzonych w sprawie postępowań. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie skarżącego podlega odrzuceniu. Stosownie do art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn, niż określone w art. 58 § 1 pkt 1 - 5 cytowanej ustawy - wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Powyższy przepis - na podstawie art. 197 § 2 p.p.s.a. - ma odpowiednie zastosowanie do zażaleń. Przedmiotem rozpoznawanego zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 lutego 2018 r., wydane przez ten Sąd w zakresie prawa pomocy, po rozpatrzeniu sprzeciwu skarżącego od rozstrzygnięcia referendarza sądowego w tym samym przedmiocie. Uwzględniając powyższe wskazać należy, że w obecnym stanie prawnym tryb zaskarżania rozstrzygnięć wydawanych przez sąd administracyjny w przedmiocie prawa pomocy reguluje art. 260 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. poz. 658]), wojewódzki sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Ponadto, w myśl art. 260 § 2 zdanie drugie p.p.s.a., w sprawach, o których mowa wyżej, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Treść przywołanej regulacji przesądza zatem o tym, że od postanowień wydanych w tych sprawach nie przysługują już środki prawne do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sprzeciw od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w sprawach z zakresu prawa pomocy jest bowiem środkiem odwoławczym zbliżonym do instytucji zażalenia. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że zgodnie z art. 194 § 1 p.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia expressis verbis wymienione w pkt 1 - 10 cytowanego przepisu. Jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji w postanowieniu z 23 sierpnia 2017 r. o odrzuceniu wcześniejszego zażalenia skarżącego w przedmiocie prawa pomocy wniesionego w analogicznych okolicznościach faktycznych i prawnych, postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane na skutek rozpoznania sprzeciwu nie zostały ujęte w katalogu określonym w tym przepisie. Wniesione mimo to przez skarżącego zażalenie z 9 marca 2018 r. winno zostać zatem odrzucone przez Sąd pierwszej instancji na etapie wstępnej weryfikacji jego dopuszczalności. Skoro zaś Sąd pierwszej instancji obowiązku tego nie dopełnił, to na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. zobligowany jest do tego Sąd kasacyjny. W myśl powołanych przepisów Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym odrzuci zażalenie, jeżeli ulegało ono odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny, albo zwróci je temu sądowi w celu usunięcia dostrzeżonych braków. Celem uzupełnienia dodać należy, że nowe brzmienie art. 260 p.p.s.a. wzorowane jest na rozwiązaniach zawartych w art. 39823 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm., dalej: K.p.c.), które dotyczą rozpoznawania w procedurze cywilnej skarg na postanowienia referendarza w przedmiocie kosztów sądowych lub kosztów procesu oraz postanowienia o odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Zasadne będzie zatem w takiej sytuacji odwołanie się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 1 grudnia 2008 r., P 54/07 (OTK-A 2008, nr 10, poz. 171), w którym Trybunał uznał, że art. 39823 K.p.c. jest zgodny z art. 32 ust. 1 i art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, ze zm.), dalej: Konstytucja RP, oraz nie jest niezgodny z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał wskazał, że na postanowienie sądu strona może wnieść zażalenie, zaś na postanowienie referendarza sądowego - skargę. W obu wypadkach jest zatem zrealizowane konstytucyjne prawo do zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP). Prawo to nie gwarantuje możliwości zaskarżenia wszelkich orzeczeń, a jedynie tych, które zostały wydane w pierwszej instancji, i to niezależnie od tego, czy była to instancja sądowa, czy administracyjna. Ponadto Trybunał podkreślił, że zwolnienie od kosztów sądowych nie jest sprawą z zakresu wymierzania sprawiedliwości, stąd też w pierwszej instancji dopuszczalne było jej rozpoznanie przez organ pozasądowy. Spoczywający na ustawodawcy obowiązek zagwarantowania stronie sądowej kontroli orzeczenia referendarza sądowego został zrealizowany poprzez instytucję skargi na postanowienie referendarza w przedmiocie kosztów. Nie sposób zatem uznać, że art. 39823 K.p.c. narusza zagwarantowane w art. 78 Konstytucji RP prawo do zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej instancji. Ten ostatni przepis nie gwarantuje natomiast prawa do zaskarżania kolejnych orzeczeń wydanych w sprawie, stąd też nie można uznać, że regulacja nieprzewidująca możliwości zaskarżenia orzeczenia sądu kontrolującego orzeczenie referendarza jest z nim sprzeczna. Wskazano również, że art. 176 ust. 1 Konstytucji RP wyraża zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego, ale ponieważ przepis ten został umieszczony w rozdziale o sądach, dotyczy tylko spraw przekazanych ustawami do wyłącznej właściwości sądów. Natomiast art. 176 Konstytucji RP nie dotyczy spraw, które najpierw rozpatrywane były przez organy pozasądowe, a następnie zostały poddane końcowej kontroli ze strony sądu. Do takich spraw odnosi się wyłącznie art. 78 Konstytucji RP. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 oraz w zw. z art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji. ----------------------- 1