I FZ 87/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 sierpnia 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 2388/15 w zakresie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi kasacyjnej R. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 grudnia 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 2388/15 w sprawie ze skargi R. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 20 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia w całości decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za lipiec 2009 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 23 sierpnia 2017 r., w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 2388/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), dalej: p.p.s.a., odrzucił zażalenie R. J. (dalej: strona lub skarżący) na postanowienie tego Sądu z 30 czerwca 2017 r. utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego z 19 maja 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi strony na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 20 lipca 2015 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2009 r. Powyższe orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym: Pismem z 1 lutego 2017 r. strona wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 grudnia 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 2388/15, oddalającego jej skargę na wspomnianą na wstępie decyzję organu podatkowego. Następnie wnioskiem z 18 kwietnia 2017 r. skarżący wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zainicjowanej w powyższy sposób sprawie, poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych w całości. Wniosek ten został rozpoznany negatywnie (postanowienie referendarza sądowego z 19 maja 2017 r. oraz wydane po rozpatrzeniu sprzeciwu od ww. rozstrzygnięcia postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 czerwca 2017 r., utrzymujące zaskarżone postanowienie w mocy). Skarżący - nie akceptując takiego sposobu załatwienia sprawy w przedmiocie prawa pomocy - zaskarżył to ostatnie postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego w drodze zażalenia (pismo z 2 sierpnia 2017 r.). Jednakże - na skutek negatywnej weryfikacji dopuszczalności ww. środka zaskarżenia stwierdzonej przez Sąd pierwszej instancji na etapie kontroli wstępnej - zażalenie zostało odrzucone postanowieniem tego Sądu z 23 sierpnia 2017 r. Na powyższe postanowienie skarżący, pismem z 19 września 2017 r., wniósł zażalenie, w którym zarzucił naruszenie: – art. 18 § 1 pkt 6 w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a., poprzez wydanie postanowienia o odrzuceniu zażalenia przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy, gdyż zarówno postanowienie o utrzymaniu w mocy postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, jak i postanowienie o odrzuceniu zażalenia na postanowienie, o którym mowa powyżej, zostały wydane przez sędziego WSA Cezarego Kosternę, a zatem zażalenie rozpoznawał sędzia, który brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia; – art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658), dalej: ustawa zmieniająca, w zw. z art. 258 § 2 pkt 6 - 8 p.p.s.a, poprzez odrzucenie zażalenia, mimo tego, że skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pochodzi z 10 sierpnia 2017 r., a przepisy zmieniły się dopiero od 15 sierpnia 2017 r. W konsekwencji powyższego strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. poprzez zwolnienie z opłat sądowych w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Za prawidłowe uznać bowiem należy odrzucenie przez Sąd pierwszej instancji zażalenia, wniesionego przez skarżącego od postanowienia wydanego przez ten Sąd w przedmiocie prawa pomocy po rozpoznaniu sprzeciwu od rozstrzygnięcia referendarza sądowego w analogicznej kwestii, jako środka zaskarżenia niedopuszczalnego w świetle przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie bowiem do art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 193 p.p.s.a. sąd odrzuca zażalenie, jeżeli z innych przyczyn, niż określone w art. 58 § 1 pkt 1 - 5 cytowanej ustawy - wniesienie zażalenia jest niedopuszczalne. W obecnym stanie prawnym tryb zaskarżania rozstrzygnięć wydawanych przez sąd administracyjny w przedmiocie prawa pomocy reguluje art. 260 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej), wojewódzki sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Ponadto, w myśl art. 260 § 2 zdanie drugie p.p.s.a., w sprawach, o których mowa wyżej, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Treść przywołanej regulacji przesądza zatem o tym, że od postanowień wydanych w tych sprawach nie przysługują już środki prawne do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sprzeciw od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w sprawach z zakresu prawa pomocy jest bowiem środkiem odwoławczym zbliżonym do instytucji zażalenia. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że zgodnie z art. 194 § 1 p.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia expressis verbis wymienione w pkt 1 - 10 cytowanego przepisu. Jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu, postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane na skutek rozpoznania sprzeciwu nie zostały ujęte w katalogu określonym w tym przepisie. W konsekwencji, wniesione mimo to przez skarżącego zażalenie z 9 marca 2018 r. winno zostać odrzucone przez Sąd pierwszej instancji, co też Sąd ten uczynił zaskarżonym postanowieniem. Brak jest przy tym podstaw do uwzględnienia zasadności sformułowanego w zażaleniu zarzutu naruszenia art. 2 ustawy zmieniającej. Skarżący argumentuje w tym zakresie, że w rozpoznawanej sprawie nie miały zastosowania przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., gdyż skarga "(...)pochodzi z dnia 10.08.2017 r.(...)" (winno być: 10.08.2015 r. - wyjaśnienie Naczelnego Sądu Administracyjnego), równocześnie podważając wiarygodność stempla pocztowego z datą 17 sierpnia 2015 r. (w zażaleniu omyłkowo wskazaną jako 17.08.2017 r.), tj. datą nadania przesyłki zawierającej skargę, i sugerując konieczność wyjaśnienia tej kwestii w drodze opinii biegłego. Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej przepisy ustawy, o której mowa w art. 1 (tj. Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - wyjaśnienie Naczelnego Sądu Administracyjnego), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2–8, pkt 10–14, pkt 19–32, pkt 34–39, pkt 41–47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60–69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74–81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Z powyższego wynika, że art. 260 w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, czyli niemieszczącym się w katalogu określonym w art. 2 tej ustawy, należy stosować w brzmieniu nowym tylko w sprawach, w których postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte po 15 sierpnia 2015 r. Momentem wszczęcia takiego postępowania jest zaś data wniesienia skargi do sądu administracyjnego, rozumiana jako data przekazania tej skargi organowi, który wydał skarżony akt administracyjny, przy czym należy pamiętać, że zgodnie z art. 83 § 3 p.p.s.a. oddanie pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, albo polskim urzędzie konsularnym jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu. Odnosząc się do uwag skarżącego w powyższym kontekście, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skargę do Sądu pierwszej instancji, datowaną na 10 sierpnia 2015 r., należy uznać za wniesioną do tego Sądu 17 sierpnia 2015 r. Do takich wniosków uprawnia bowiem treść stempla pocztowego, odciśniętego na znajdującej się w aktach sprawy kopercie (k. 15), wskazującego, że przesyłkę zawierającą to pismo procesowe strony nadano w ww. dniu w placówce pocztowej w G. Za datę wniesienia skargi niewątpliwie nie można zaś uznać daty jej sporządzenia (10 sierpnia 2015 r.), gdyż żaden przepis prawa nie łączy z tym zdarzeniem takich skutków prawnych. Ponadto skarżący - choć zakwestionował (z powodów technicznych) datę nadania skargi odzwierciedloną na kopercie - nie wskazał w tym zakresie innej daty, ani nie przedstawił żadnego dowodu na to, że przesyłka zawierająca ww. pismo procesowe została nadana w innej, niż znajdująca się na kopercie - dacie. Taki dowód mogłoby stanowić np. potwierdzenie nadania przesyłki poleconej zawierającej skargę. W rezultacie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte 17 sierpnia 2015 r., a zatem sąd administracyjny, zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji, obowiązany jest procedować w tym postępowaniu wg przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Nie ma również racji skarżący zarzucając w zażaleniu wydanie zaskarżonego postanowienia przez sędziego podlegającego wyłączeniu z mocy ustawy. Odnosząc się do przedstawionych w tym zakresie przez stronę okoliczności faktycznych Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w świetle art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator. W orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem "sprawy", o której mowa w tym przepisie, należy rozumieć orzeczenie rozstrzygające sprawę sądowoadministracyjną co do istoty (tj. wyrok lub postanowienie w przedmiocie zaskarżonego aktu administracyjnego), nie zaś rozstrzygnięcie kwestii incydentalnej w toku postępowania. Podejmowane przez sąd postanowienia w kwestiach, takich jak: przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, przyznanie prawa pomocy, czy rozstrzyganie w przedmiocie innych wniosków stron - mają charakter wpadkowy i nie sposób przyjąć, by podjęcie w tym przedmiocie decyzji przez sędziego sprawozdawcę godziło w prawo strony do bezstronnego sądu. Zwrócić przy tym należy uwagę na stanowisko wyrażone w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 maja 2005 r., I OPS 3/05 (ONSAiWSA 2005, Nr 6, poz. 110), zgodnie z którym sędzia, który brał udział w wydaniu wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, zaskarżonego następnie skargą kasacyjną, nie jest wyłączony na podstawie art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. od badania w trybie art. 178 tej ustawy, czy skarga kasacyjna spełnia wymogi formalne, w tym także od udziału w wydaniu postanowienia odrzucającego skargę kasacyjną. Skoro zaś, na podstawie art. 193 p.p.s.a., norma prawna z art. 178 cytowanej ustawy ma odpowiednie zastosowanie także do zażaleń, stanowisko wyrażone w przywołanej uchwale również należy odnosi do tego rodzaju środków zaskarżenia. Z powyższych względów fakt orzekania przez sędziego Cezarego Kosternę w składzie Sądu pierwszej instancji w sprawie rozpoznania sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, nie był przeszkodą do wydania przez tego sędziego postanowienia o odrzuceniu zażalenia wniesionego na wydane w tej sprawie postanowienie. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 oraz w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. ----------------------- 5