I FZ 79/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2021 r. sygn. akt III SAB/Wa 23/18 odrzucające zażalenie na postanowienie z 5 listopada 2020 r. w sprawie ze skargi M.D. na bezczynność i przewlekłość Naczelnika Urzędu Skarbowego Warszawa-Ursynów w Warszawie w przedmiocie prowadzenia postępowania w sprawie podatku od towarów i usług za II i III kwartał 2013 r. postanawia oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z dnia 22 czerwca 2021 r. sygn. akt III SAB/Wa 23/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił zażalenia M.D. (dalej jako: Skarżąca) na postanowienie z 5 listopada 2020 r. odrzucające skargę kasacyjną wniesioną przez skarżącą osobiście. Owa skarga kasacyjna została wywiedziona od wyroku z dnia 20 września 2018 r. w sprawie skargi na bezczynność i przewlekłość Naczelnika Urzędu Skarbowego Warszawa-Ursynów w Warszawie w przedmiocie prowadzenia postępowania w sprawie podatku od towarów i usług za II i III kwartał 2013 r. W uzasadnieniu zaskarżonego WSA na wstępie zreferował dotychczasowy przebieg postępowania międzyinstancyjnego. Sąd wskazał, że ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej pismem z 27 sierpnia 2019 r. przedłożył opinię prawną o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w sprawie III SAB/Wa 23/18. Skarżąca (pouczona co do trybu i terminu wniesienia środka zaskarżenia) wniosła podpisaną osobiście skargę kasacyjną, która następnie z przyczyny niedochowania tzw. wymogu adwokacko-radcowskiego zgodnie z art. 175 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019r., poz. 2325 ze zm. dalej jako: p.p.s.a.) została odrzucona postanowieniem z 5 listopada 2020 r. WSA wskazał następnie, że postanowieniem z 12 maja 2021 r. prawomocnie zwolniono skarżącą od kosztów sądowych i umorzył postępowanie w zakresie ustanowienia Skarżącej pełnomocnika z urzędu. Kolejno zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z 17 czerwca 2021 r. uprzednie pismo z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy potraktowano jako zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej z uwagi na zamieszczenie w jego treści m.in. sformułowania "jeżeli jest jakaś podstawa prawna do zmiany/uchylenia postanowienia, to wnoszę o jego zmianę/uchylenie [...]". Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w przedmiocie odrzucenia zażalenia WSA wskazał, że zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, podobnie jak sama skarga kasacyjna objęte jest tzw. przymusem adwokacko-radcowskim. Z kolei Skarżąca, pomimo szeregu otrzymanych pouczeń nie dochowała tego wymogu i złożyła zażalenie osobiście. Sąd pierwszej instancji przy tym wskazał, że podnoszone przez Skarżącą okoliczności (m.in. kwestia przyznanego prawa pomocy i jego realizacja) nie mają wpływu na niedopuszczalność zażalenia w niniejszej sprawie, która to ma charakter bezwzględny. 2. Od powyższego postanowienia pismem z 19 lipca 2021 r. (uzupełnianym następnie pismami z 9 września 2021 r. i 22 października 2021 r.) zażalenie wywiodła Skarżąca, wnosząc o jego uchylenie wraz z poprzedzającym go postanowieniem z 5 listopada 2020 r. Na uzasadnienie swojego stanowiska w tym zakresie autorka zażalenia wskazuje, że jej zdaniem tzw. przymus adwokacko-radcowski jest "niezgodny z konstytucją RP i prawem Obywatela RP do Sądu". Oprócz argumentacji odnoszącej się per se do meritum zażalenia skarżąca przywołuje szereg okoliczności związanych m.in. z ponawianymi wnioskami o przyznanie jej prawa pomocy, współpracy z przyznanym jej pełnomocnikiem z urzędu, faktem wypowiedzenia mu pełnomocnictwa. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 4. W myśl art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2. Z kolei zgodnie z 178 p.p.s.a. Wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w terminie. Stosownie do art. 194 § 4 p.p.s.a. zażalenie którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Przepis art. 175 § 2-3 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Tzw. przymus adwokacko-radcowski, jak słusznie wskazuje Sąd pierwszej instancji, ma charakter bezwzględny i ustawa nie przewiduje od niego wyjątków. 5. Należy podkreślić, że niniejsze postępowanie zażaleniowe toczy się w przedmiocie odrzucenia zażalenia. W związku z tym, w ramach tej sprawy można rozważać tylko i wyłącznie tę kwestię – czy odrzucenie zażalenia nastąpiło zgodnie z prawem. W sprawie nie jest zaś sporna kluczowa dla sprawy okoliczność, tj. fakt samodzielnego sporządzenie zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną przez Skarżącą, która nie posiada żadnego z określonych w art. 175 p.p.s.a. uprawnień dających jej możliwość wniesienia takiego środka zaskarżenia samodzielnie. O ile niezamieszczenie podpisu pod skargą kasacyjną (czy też zażaleniem na odrzucenie tej skargi), jeśli z jej treści wynika, że została sporządzona przez uprawnioną osobę, stanowi brak o usuwalnym charakterze, który obliguje sąd do wezwania do jego uzupełnienia o tyle podpisanie skargi kasacyjnej (czy odpowiednio zażalenia na jej odrzucenie) przez osobę niewymienioną w art. 175 p.p.s.a. stanowi uchybienie, które skutkuje jej odrzuceniem na podstawie art. 178 p.p.s.a. bez wzywania do usunięcia braków (zob. np. postanowienie NSA z 4.01.2012 r., I OZ 1088/11, LEX nr 1104008). Wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez wymienione w art. 175 p.p.s.a. osoby ma bowiem charakter materialny, a nie formalny, który może zostać usunięty. W związku z powyższym zupełnie poza przedmiotem kontroli instancyjnej w niniejszej sprawie jest kwestia tego czy i jakie czynności podejmuje Skarżąca w zakresie realizacji przyznanego jej prawa pomocy. W istocie bowiem nie można konwalidować ab initio niedopuszczalnego zażalenia następczym wyznaczeniem nowego pełnomocnika. Nie jest też relewantne dla rozstrzygnięcia przeświadczenie skarżącej o "niekonstytucyjności" instytucji tzw. przymusu adwokacko-radcowskiego. Tutejszy Sąd nie podziela tych zapatrywań, zaś sama kwestia dopuszczalności takiej instytucji zarówno w świetle konstytucji RP jak i prawa do Sądu niejednokrotnie stanowiła przedmiot rozważań doktryny i orzecznictwa. Dopóki niezakwestionowana skutecznie na gruncie postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym, normy prawne statuujące tę instytucję korzystają z domniemania konstytucyjności i stanowią powszechnie obowiązujące normy prawne, od których ustawa nie przewiduje odstępstw. Konkludując powyższe rozważania należy stwierdzić, że wniesione 10 grudnia 2020 r. zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej jest niedopuszczalne w świetle art. 194 § 1 pkt 7 i § 4 w zw. z art. 175 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.