I FZ 69/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Łd 1031/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 28 czerwca 2012 r. nr ... w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego i nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług za sierpień 2005 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 8 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Łd 1031/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z 28 czerwca 2012 r. nr ... w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego i nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług za sierpień 2005 r. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że rozpatrywany wniosek był już kolejnym wnioskiem skarżącego w przedmiocie prawa pomocy, bowiem poprzednio prawomocnie odmówiono mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a jego nieruchomości nie mogą być zbyte z uwagi na zajęcie tego majątku przez organy podatkowe. Żona skarżącego pobierała zasiłek rodzinny i wynajmowała mieszkanie, ale w związku z pogarszającą się sytuacją finansową (utrata tych źródeł dochodu) żona i syn skarżącego wyprowadzili się do rodziny żony, przez co skarżący utracił pomoc finansową teściów. Skarżący pracuje dorywczo na czarno. Wpłaty na jego rachunku pochodzą od jego rodziców i w części stanowią pomoc finansową, a w części zaś służą do dokonywania opłat za rodziców, którzy jako osoby starsze nie radzą sobie z operacjami bankowymi. WSA wskazał, że w sprawie nie zaszły takie zmiany okoliczności, które umożliwiałyby zmianę uprzednio wydanego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Sąd ten wskazał, że informacje podane przez skarżącego, podobnie jak poprzednio, są niekompletne i nasuwają wątpliwości co do ich wiarygodności. Ponadto wskazywane przez skarżącego zmiany stanu faktycznego nie świadczą o pogorszeniu jego sytuacji materialnej i finansowej. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie, bowiem jego zdaniem ocena jego sytuacji dokonana przez WSA była błędna. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie Sąd pierwszej instancji przyjął na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), że brak jest możliwości zmiany uprzednio wydanego prawomocnego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy. Zgodnie z treścią tego przepisu postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W świetle tej regulacji zmiana postanowienia wydanego w kwestii incydentalnej może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy tak istotne, że tę zmianę uzasadniające. W art. 165 p.p.s.a. nie chodzi więc o jakąkolwiek zmianę okoliczności sprawy, a o taką zmianę, która w porównaniu ze stanem poprzednim, dawałaby sądowi możliwość zmiany czy uchylenia poprzedniego orzeczenia. Argumentując a contrario, z art. 165 p.p.s.a. wynika, że nie mogą być uchylane i zmieniane postanowienia niekończące postępowania, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne, jeśli brak jest zmiany okoliczności sprawy. Z przedstawionego wniosku nie wynika zaś, że w sprawie zaszły takie właśnie zmiany okoliczności w porównaniu z pierwotnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W nowym wniosku strona powołuje bowiem podobne okoliczności co poprzednio, a te które są odmienne – albo nie świadczą o pogorszeniu sytuacji skarżącego – np. obniżenie kwoty raty spłacanego kredytu, albo nie zostały udokumentowane. Nie wiadomo, dlaczego skarżący jako osoba bezrobotna stracił status bezrobotnego z powodu niestawiennictwa w urzędzie pracy, skoro przynajmniej z uwagi na ubezpieczenie zdrowotne powinno mu na tym zależeć, podobnie jak na samym poszukiwaniu zatrudnienia. Skarżący nie przedstawił też wyciągów z rachunków bankowych, twierdząc, że ich nie otrzymuje. Tymczasem art. 728 § 2 Kodeksu cywilnego zobowiązuje bank do bezpłatnego przesyłania posiadaczowi rachunku co najmniej raz w miesiącu wyciągu z rachunku z informacją o zmianach jego stanu i ustaleniem salda, chyba że posiadacz wyraził pisemnie zgodę na inny sposób informowania o zmianach stanu rachunku i ustaleniu salda. Twierdzenie o tym, że żona i syn skarżącego wyprowadzili się, nie zostało w żaden sposób udokumentowane, a przy tym ocena takiego zdarzenia może być, jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, niekorzystna dla skarżącego. Można by bowiem uznać, że w takiej sytuacji ma on na utrzymaniu tylko siebie. Skarżący wskazuje jednak na wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego. Nie ma więc powodu wykluczać dochodów żony z oceny sytuacji strony postępowania pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Skarżący wskazał, że do końca września 2013 r. jego żona uzyskiwała dochody z tytułu najmu mieszkania, ale nie wyjaśnił, czy od października 2013 r. udało się zawrzeć kolejną umowę najmu czy też lokal został sprzedany czy zamieszkany przez właścicieli. Niewyjaśniona w sposób wiarygodny pozostaje też kwestia wpływów własnych na rachunek skarżącego, która poruszana była przy poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy. Brak jest zaś możliwości zweryfikowania stanu bieżącego z uwagi na nieprzedłożenie wyciągów z rachunku bankowego skarżącego. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Skoro w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy, to brak wykazania konkretnych okoliczności wiąże się z ryzykiem strony, że prawo pomocy nie będzie jej przyznane i to strona decydowała, czy dołoży starań i wykaże wymaganą przesłankę czy nie. Składając kolejny wniosek strona ponownie wybiórczo zastosowała się do wezwania o stosowne wyjaśnienia i dokumentację, co uniemożliwia ocenę jej obecnej sytuacji majątkowej i finansowej w relacji do poprzednio złożonego wniosku. Również w zażaleniu skarżący nie wskazał na żadne nowe okoliczności istotnie zmieniające jego sytuację, mimo że na podstawie uprzedniego prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, jak i zaskarżonego tu postanowienia WSA, miał świadomość, że jego bierność w udokumentowaniu jego sytuacji uniemożliwia pozytywne rozpoznanie wniosku. Wiedział wszak, jakie informacje pozwoliłyby na wiarygodną weryfikację jego twierdzeń i przyznanie prawa pomocy. Jak więc trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji, nie było podstaw do zmiany prawomocnego orzeczenia w świetle art. 165 p.p.s.a. z uwagi na niewykazanie przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.