I FZ 62/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 959/20 o odrzuceniu skargi W. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia 20 października 2020 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji ostatecznej w podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z dnia 5 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 959/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę W. M. (dalej: Skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 20 października 2020 r. w przedmiocie, odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2010 r. 2. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że: - pełnomocnik Skarżącego, będący doradcą podatkowym, nie dołączył do skargi prawidłowo uwierzytelnionego odpisu udzielonego pełnomocnictwa oraz załączników do skargi (na co zwrócił uwagę również organ w odpowiedzi na skargę); - w wykonaniu zarządzenia (sędziego sprawozdawcy - przyp. NSA) z dnia 18 stycznia 2021 r. wezwano więc Skarżącego do nadesłania: 1) prawidłowo uwierzytelnionego odpisu udzielonego pełnomocnictwa, poprzez oznaczenie miejsca jego sporządzenia; 2) brakujących załączników do skargi (wraz z ich uwierzytelnionym odpisem), w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi; - wezwanie doręczono pełnomocnikowi Skarżącego w dniu 20 stycznia 2021 r.; - w wyznaczonym terminie pełnomocnik nadesłał prawidłowo uwierzytelniony odpis pełnomocnictwa oraz w jednym egzemplarzu odpis poświadczonych za zgodność z oryginałem brakujących załączników skargi; - mimo wezwania pełnomocnik nie nadesłał jednak uwierzytelnionych odpisów brakujących załączników do skargi celem doręczenia ich organowi; - natomiast wniósł on o uzupełnienie materiału dowodowego poprzez załączenie nowych załączników, również nie przesyłając ich uwierzytelnionych odpisów celem doręczenia organowi. W takich okolicznościach Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w świetle uchwały z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 13/13, niedołączenie przez stronę skarżącą wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów jej załączników jest brakiem formalnym, który uniemożliwia nadanie skardze prawidłowego biegu. Z tego powodu należało zatem odrzucić skargę Skarżącego na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.) 3. Na postanowienie Skarżący wniósł zażalenie zarzucając naruszenie: 1) art. 49 w związku z art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. przez odrzucenie skargi z uwagi na nadesłanie pismem z dnia 27 stycznia 2021 r. jednej kopii załączników dla organu, podczas gdy druga kopia tych załączników znajdowała się w aktach administracyjnych, będących w dyspozycji sądu, jako załączniki do pisma uzupełniającego z dnia 4 lutego 2020 r., co oznaczało, że skarga mogła otrzymać prawidłowy bieg, a przeciwne stanowisko był zbyt formalistyczne z uwagi na: - elementarną zasadę dwuinstancyjności, pozbawienie Skarżącego prawa do sądu; - okoliczność, iż w analogicznych trzech sprawach Skarżącego w Sądzie znajduje się 6 kopii tych samych dokumentów; 2) art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. przez odrzucenie skargi, mimo, że wezwanie z dnia 18 stycznia 2021 r. do uzupełnienia braków formalnych było: - dwuznaczne z uwagi na ujęcie w nawias słów: "wraz z ich uwierzytelnionym odpisem", co wprowadzało w błąd i sugerowało, że tego rodzaju element braków logicznie jest mniej ważny i tym samym nie skupia uwagi, w porównaniu do pozostałych braków wymienionych kolejno od myślników, zważywszy dodatkowo na fakt, że należało w jednym czasie wykonać trzy razy te same liczne kopie w pozostałych analogicznych sprawach Skarżącego; - niedokładne skoro od uzupełnienia braku formalnego wskazanego w nawiasie jako mniej ważnego zależał tak istotny skutek jak nadanie skardze dalszego biegu albo jej odrzucenie. W oparciu o przedstawione zarzuty Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4.1. Zażalenie jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw podlegało oddaleniu. 4.3. W świetle art. 57 § 1 P.p.s.a. skarga powinna odpowiadać wszelkim wymaganiom, jakie muszą spełniać pisma w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Pismo strony, a jest nim również skarga, powinno spełniać określone warunki formalne, które wymienia art. 46 P.p.s.a. Oprócz wymagań przewidzianych w tym przepisie, stanowiących o kompletności pisma, przepis art. 47 § 1 P.p.s.a. przewiduje, że do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych. Nie powinno budzić wątpliwości, że na równi z wymogami pisma, o których mowa w art. 46 P.p.s.a, należy traktować wymogi określone w art. 47 P.p.s.a. Warunki formalne określone w art. 46 P.p.s.a. stanowią razem z art. 47 P.p.s.a. ogólne wymagania formalne, przewidziane dla wszystkich pism procesowych. Z kolei tryb określony w art. 49 P.p.s.a., tj. uzupełnienia lub poprawienia braków formalnych, w przypadku gdy pismo nie może otrzymać prawidłowego biegu, dotyczy wymogów wymienionych w art. 46 i art. 47 P.p.s.a. 4.4. W zarządzeniu z dnia 18 stycznia 2021 r. zarządzono wezwać pełnomocnika Skarżącego (dor. pod. R. A.) do nadesłania: - prawidłowo uwierzytelnionego odpisu udzielonego pełnomocnictwa poprzez oznaczenie miejsca jego sporządzenia; - brakujących załączników do skargi (wraz z ich uwierzytelnionym odpisem) wymienionych na str. 18, w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Sformułowanie to zostało powielone w treści pisma sądowego z dnia 18 stycznia 2021 r. wystosowanego do pełnomocnika. Mianowicie w piśmie tym wezwano pełnomocnika Skarżącego o: 1) odpis prawidłowo uwierzytelnionego pełnomocnictwa; 2) brakujące załączniki do skargi (wraz z ich uwierzytelnionym odpisem) wymienione na str. 18. Pouczono również o terminie na wykonanie wezwania i skutkach jego niewykonania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podana treść pisma sądowego była wystarczająco jednoznaczna i zrozumiała, w szczególności zaś nie zawierała twierdzeń niedookreślonych, ani wykluczających się wzajemnie, czy mogących wprowadzić w błąd jego adresata, notabene będącego przecież zawodowym pełnomocnikiem. W jej świetle, w odniesieniu do załączników wymienionych na stronie 18 pisma będącego skargą, oczekiwano zatem nadesłania brakujących załączników, które tenże pełnomocnik sam wymienił w skardze (jako jej autor), łącznie z ich uwierzytelnionym odpisem; wezwano wszak o "brakujące załączniki" "(wraz z ich uwierzytelnionym odpisem)". Zapisanie tych ostatnich wyrazów w nawiasie nie mogło oznaczać - skoro podano, że uwierzytelniony odpis załączników ma być przesłany "wraz" z brakującymi załącznikami skargi - iż: nie wzywa się o uwierzytelnione odpisy załączników, nie są one wymagane, czy są mniej ważne od samych załączników skargi, co zdaje się w sposób nieuprawniony sugerować Skarżący. Odwrotna interpretacja, wbrew zapatrywaniom zażalenia, wykracza poza literalne i logiczne rozumienie użytego w wezwaniu sformułowania. Istotnie, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym trafnie wskazuje się, że wezwanie sądowe do usunięcia braków formalnych skargi powinno być precyzyjne i nienastręczające trudności w jego zrozumieniu. Wezwanie w niniejszej sprawie o brakujące załączniki (wraz z ich uwierzytelnionym odpisem) takie przymioty właśnie posiadało. W motywach zażalenia Skarżący podniósł, że "[p]owyższy nawias w wezwaniu z dnia 18 stycznia 2021 r. mógł wprowadzić w błąd, zważywszy na treść wcześniejszego wezwania z dnia 4 stycznia 2021 r., mianowicie wynikający z niego fakt, iż Sąd w tym wcześniejszym wezwaniu wskazał na brak PESEL, brak opłaty, pomijając kwestię załączników, a tym bardziej ich odpisu, co dla skarżącego bynajmniej nie było błędne wręcz zrozumiałe, skoro przedmiotowe załączniki znajdowały się w aktach po dniu 4 lutego 2020 r. i od tego czasu były znane organom, tym bardziej, że - co wymaga wyjaśnienia - lista załączników została umieszczona w przedmiotowej skardze jedynie dla wyróżnienia istotnych dla W. M. dokumentów, ażeby zwrócić Sądowi uwagę właśnie na te konkretne dokumenty, które znajdowały się w aktach sprawy, a których ponowne załączenie było de facto zbędne." W kontekście tych uwag podkreślić jednak trzeba, że zawodowy pełnomocnik Skarżącego zredagował pismo stanowiące skargę, oznaczając na jego ostatniej stronie (18) listę załączników, czyli że ma ono załączniki tam wymienione. Mianowicie na końcu skargi, po opatrzeniu jej własnoręcznym podpisem, napisał w formule punktowego wyliczenia: "Załączniki: 1. pełnomocnictwo wraz dowodem uiszczenia opłaty skarbowej, 2. dowód opłaty od skargi, 3. protokół przesłuchania [...] z 19.11.2019 r., 4. protokół przesłuchania [...] z 24.05.2019 r., 5. protokół przesłuchania [...] z 27.05.2019 r., 6. protokół przesłuchania [...] z 27.05.2019 r., 7 wyrok Sądu Rejonowego [...], 8. Uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego [...], 9. odpis skargi wraz z załącznikami." Taka informacja na końcu pisma (tu skargi) świadczy dla jego odbiorców, że pismu temu towarzyszą (a przynajmniej powinny) inne pisma/dokumenty będące jego załącznikami. Tym bardziej, że wymienia w tej liście w pkt 9 również sam odpis skargi także z załącznikami. Nie sposób zatem w realiach rozpoznanej sprawy przyjąć, aby załączniki "zostały umieszczone w przedmiotowej skardze jedynie dla wyróżnienia istotnych dla Skarżącego dokumentów" - jak wywiedziono to w zażaleniu. Nadto w treści skargi do Sądu pierwszej instancji nie poczyniono zastrzeżenia o innym celu wymienienia "załączników" niż przyjmuje się konwencjonalnie dla tak składanych dokumentów do sądu, a nawet w praktyce zwykłego, niesądowego obiegu dokumentów. Podobnie w odpowiedzi na wezwanie sądowe o przedłożenie Sądowi brakujących załączników (z uwierzytelnionym ich odpisem) nie wskazano, aby ujętym na ostatniej stronie pisma (skargi) wyliczeniu składanych dokumentów przyświecała inna intencja niż prawnie i zwyczajowo jest to przyjmowane. Dostrzec natomiast należało, że pełnomocnik Skarżącego w odpowiedzi na rzeczone wezwanie nadesłał poświadczone za zgodność z oryginałem brakujące załączniki do skargi, co stoi w opozycji do wysuwanego obecnie twierdzenia o zupełnie innym celu umieszczenia listy załączników, a mianowicie jedynie dla podkreślenia ich znaczenia. Taka sugestia Skarżącego pojawia się dopiero po odrzuceniu skargi z powodu nieusunięcia analizowanego braku. Nakreślone okoliczności uniemożliwiają przy tym uznanie wezwania w zakresie brakujących załączników (z uwierzytelnionymi odpisami) za zbędne. Skarżący złożył bowiem skargę, w której wprost i jednoznacznie wskazał na określone jej załączniki. W sytuacji zatem stwierdzenia braku złożenia do akt sądowych owych załączników, naturalną i prawidłową reakcją, mającą podstawę w przepisach prawa (zob. pkt 4.3) było wezwanie Skarżącego o brakujące dokumenty (i ich uwierzytelnione odpisy), które z założenia miały towarzyszyć skardze. Z kolei nieskutecznie w zażaleniu wywodzono, że w tej sprawie brak skargi (w zakresie wymaganych załączników) uzupełniono w sposób umożliwiający nadanie jej dalszego biegu, gdyż pismem z dnia 27 stycznia 2021 r. nadesłano jedną kopię (dla organu) załączników, a druga (dla sądu) znajdowała się w aktach administracyjnych. W stanowiącej część akt sądowych skardze zawodowy pełnomocnik Skarżacego podał, iż załącza do niej określone dokumenty. Rzeczą Sądu pierwszej instancji nie było więc ich samodzielne poszukiwanie w aktach administracyjnych, i ustalanie, czy są one właśnie tymi, które miały być złożone ze skargą. Przyjęcie przeciwnego zapatrywania oznaczałoby, że Sąd powinien z urzędu, wbrew art. 47 § 1 P.p.s.a., za Stronę podejmować czynności naprawcze, które dla przypadku tej sprawy miałyby doprowadzić do sporządzenia odpisów określonych dokumentów mających być załącznikami skargi, celem ich włączenia do akt sądowych (bo oczywistym jest, że Sąd nie może wyłączyć z akt administracyjnych dokumentów stanowiących element tychże akt, a nie adresowanych do Sądu, lecz do organu). Ponadto, należało mieć tu na uwadze sentencję uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r., I OPS 13/13, na którą powołał się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w zaskarżonym postanowieniu. Zgodnie z jej pierwszą tezą: "Niedołączenie przez skarżącego wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 P.p.s.a. jest brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 P.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd". Uchwała ta posiada w sprawach sądowoadministracyjnych ogólną moc wiążącą, co wynika z art. 269 § 1 P.p.s.a. Stosownie do powołanego przepisu, jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie zgadza się z zacytowaną tezą wspomnianej uchwały, a tym samym zgodnie z nią odniósł interpretowane przepisy do stanu rozpoznanej sprawy. Z powyższych względów nie mógł mieć wpływu na wynik sprawy motyw Skarżącego, że przesłanką do wezwania o braki formalne skargi albo jej odrzucenia jest ustalenie, iż skardze tej nie można nadać dalszego biegu (str. 6 zażalenia). Sentencja uchwały nie przewiduje wyjątku, od wyrażonej nią wykładni przepisów prawnych, która stanowiła odpowiedź na pytanie Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego: "Czy niedołączenie przez stronę wymaganej liczby odpisów skargi i jej załączników, zgodnie z art. 47 § 1 P.p.s.a., jest brakiem, o którym mowa w art. 49 § 1 P.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sąd sporządzeniem wymaganych odpisów?" 4.5. Podsumowując stwierdzić należało, że akta sądowe sprawy potwierdzają, iż brak formalny skargi w omawianym zakresie zaistniał, sędzia sprawozdawca miał obowiązek uruchomienia trybu z art. 49 § 1 P.p.s.a., wyznaczając pełnomocnikowi Skarżącego termin do uzupełnienia tegoż braku. W okolicznościach tej sprawy bezspornie zakreślony w wezwaniu termin upłynął bezskutecznie, gdyż pełnomocnik nie nadesłał uwierzytelnionych odpisów brakujących załączników wymienionych na str. 18 skargi, co z kolei skutkowało zastosowaniem art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Odrzucając na tej podstawie skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie naruszył zatem ani art. 49 § 1, ani art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. 4.6. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ab initio w związku z art. 197 § 1 i § 2 orzekł jak w sentencji. 4.7. Sentencja niniejszego postanowienia oraz jego uzasadnienie zostały utrwalone w systemie teleinformatycznym Naczelnego Sądu Administracyjnego i opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym sędziego tworzącego skład orzekający, zgodnie z możliwością przewidzianą w przepisach art. 137 § 5 i art. 143 § 2 P.p.s.a. dotyczących wyroków, ale stosowanych odpowiednio także do postanowień na mocy art. 166 tej ustawy, zaś w odniesieniu do orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego - znajdujących również odpowiednie zastosowanie z uwagi na art. 193 zdanie pierwsze ab initio P.p.s.a. Od chwili, w której - przy wykorzystaniu wskazanych tu warunków technicznych - wydane na posiedzeniu niejawnym postanowienie zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, stało się ono wiążące, a to po myśli art. 164 ab initio w związku z art. 193 zdanie pierwsze ab initio P.p.s.a.