I FZ 508/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 2452/14 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 2 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008, 2009 i 2010 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 18 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2452/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił D. M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd I instancji zauważył, że D. M.(dalej jako "skarżący") nie przedłożył, pomimo wezwania, dokumentacji finansowej prowadzonej działalności gospodarczej (bilansu, rachunku zysków i strat za ostatni rok prowadzenia działalności), zestawienia należności i zobowiązań oraz nie wykazał uzyskiwanego przychodu (nie dochodu) w ramach działalności gospodarczej. W ocenie Sądu, szczątkowe i wybiórcze informacje przekazane przez skarżącego na temat jego sytuacji majątkowej nie mogą być podstawą przyznania prawa pomocy, jeśli nie zostały skonfrontowane z dokumentami księgowymi (danymi wynikającymi z bilansu czy z rachunku zysków i strat), ponieważ to z tych dokumentów wynika – co do zasady - sytuacja finansowa i majątkowa podmiotu gospodarczego, którego funkcjonowanie, jak wynika z treści formularza PPF nie zostało zawieszone. Sąd wskazał, że jedynym kosztem sądowym wymagalnym w obu sprawach skarżącego są koszty wpisów od skarg (łącznie 1000 zł). Następnie wyjaśniono, że skarżący posiada do dyspozycji w gospodarstwie domowym zarówno miesięczne dochody kilkakrotnie przekraczające wysokość wymagalnych kosztów sądowych w sprawie (powyżej 5 tys. zł), jak też dobra trwałe o znacznej wartości (samochód, mieszkanie), a ponadto skarżącego cechuje wysoka zdolność racjonalnego gospodarowania (miesięczne wydatki na żywność i "nieprzewidziane wydatki" to kwota 200 zł – rubryka 5 formularza PPF. Mając te okoliczności na względzie Sąd uznał, że skarżący nie spełnił przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie wywiódł skarżący, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych, poprzez uznanie, że jest on w stanie ponieść koszty sądowe, tj. uiścić opłatę od skargi bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny, albowiem ich dochody nie pozwalają czynić stosownych oszczędności oraz naruszenie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") poprzez jego niezastosowanie. Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy poprze zwolnienie z opłaty sądowej, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), oraz w zakresie częściowym, kiedy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Zasadą jest bowiem, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli posiada stały miesięczny dochód. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W kontekście przywołanych powyżej unormowań należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że skarżący nie wykazał przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy. Podkreślić bowiem należy, że ocena istnienia przesłanek do zwolnienia czy to całkowitego, czy częściowego z kosztów sądowych rozumiana jako prawo pomocy nakłada na Sąd obowiązek rzetelnej analizy nie tylko wniosku złożonego w sprawie udzielenia pomocy, ale także tych dokumentów, które uzna za konieczne do rozstrzygnięcia wniosku. Nie uczynienie zadość żądaniu Sądu w tym przedmiocie, uprawnia do przyjęcia stanowiska, że strona nie wykazała istnienia przesłanek do udzielenia prawa pomocy. Ujmując rzecz inaczej, brak zaspokojenia żądania Sądu w przedmiocie przedłożenia dowodów uznanych przez ten Sąd za niezbędne w celu przyznania prawa pomocy prowadzi do nie wykazania przez stronę istnienia tych przesłanek, co w konsekwencji uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1523/13). W orzecznictwie nie budzi zatem wątpliwości, że uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, publ. ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Nie jest w niniejszym przypadku sporne, że postępowanie uzupełniające, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., nie doprowadziło do uzyskania wymaganych informacji. W szczególności skarżący w dalszym ciągu nie nadesłał dokumentów księgowych, jakimi są bilans czy rachunek zysków i strat za ostatni rok obrotowy. Z przedstawionych przez skarżącego dokumentów nie wynika również, aby prowadzona przez niego działalność gospodarcza zastała zawieszona bądź zlikwidowana. Skarżący zatem nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca, a co za tym idzie ma zdolność do osiągania przychodów. W takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności skarżący zrezygnował, a w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącego, nie zaś czynnikami od niego niezależnymi, obiektywnymi. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samego skarżącego, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje on bierny, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania go w sposób uprzywilejowany. Stwierdzić zatem zależy, że skarżący uchylając się od przedstawienia wskazanych wyżej dokumentów, stanowiących zarazem podstawowe źródło informacji o jego sytuacji finansowej i majątkowej, uchybił obowiązkowi rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji finansowo-majątkowej. Tym samym ocena przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy, która pozostaje w gestii sądu administracyjnego, nie mogła zostać dokonana. Z takim samym rezultatem musi spotkać się ocena nowych okoliczności, na które powołuje się skarżący w uzasadnieniu zażalenia. Jak bowiem wskazano, skarżący z dniem 27 listopada 2014 r. wyprowadził się z mieszkania, które wspólnie zamieszkiwał z żoną i wskazał swój obecny adres zamieszkania jako ul. B. 13/15 w W. Okoliczność ta, zdaniem skarżącego znacznie pogorszyła jego sytuację rodzinną, w związku z czym jego żona nie jest w stanie partycypować w ponoszeniu kosztów postępowań, zainicjowanych przez skarżącego. Zważyć należy, że skarżący nie wskazał, na jakiej podstawie zamieszkuje na ulicy B. w W., nie podaje związanych z tym faktem kosztów, nie wyjaśnia jakie są jego obecne koszty utrzymania, a co ważniejsze, nie wskazuje źródeł ich finansowania. Zatem wbrew intencjom, skarżący w dalszym ciągu nie przedstawia faktów i okoliczności, odpowiednio uprawdopodobnionych lub udowodnionych, które mogłyby stanowić podstawę oceny, czy skarżący jest osobą, dla której zdobycie środków na prowadzanie postępowania sądowoadministracyjnego jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W zażaleniu skarżący w sposób nieuprawniony zarzuca błędne stwierdzenie przez Sąd I instancji, że miesięcznie na żywność i inne nieprzewidziane wydatki przeznacza kwotę 200 zł. Podkreślenia wymaga, że powyższa kwota została wykazana przez skarżącego w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a zatem nie ulega wątpliwości, że Sąd I instancji posłużył się informacjami podanymi bezpośrednio przez skarżącego. Tym samym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że ocena prawna zawarta w orzeczeniu Sądu I instancji jest prawidłowa, zaś zarzuty podniesione przez skarżącego w zażaleniu skutecznie tej oceny prawnej nie podważyły. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.