I FZ 46/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, , , po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. S.A. w likwidacji z siedzibą w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 września 2015 r. sygn. akt I SA/Wr 162/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. S.A. w likwidacji z siedzibą w C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 14 grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji dotyczącej podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do lipca 2010 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 września 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 162/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: sąd pierwszej instancji) odmówił przyznania D. S.A. w likwidacji z siedzibą w C. (dalej: skarżąca lub spółka) prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi tej spółki na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 14 grudnia 2012 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji dotyczącej podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do lipca 2010 r. W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że poprzednie postanowienie tegoż sądu rozpoznające wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy zostało uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienie z dnia 21 maja 2015 r., I FZ 137/15), stąd przy ponownym rozpoznaniu wniosku należało uwzględnić również sprzeciw spółki od postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 sierpnia 2014 r., wskazanego postanowienia NSA i przedłożonych przez spółkę dalszych dokumentów źródłowych. Przechodząc do rozpoznania wniosku sąd pierwszej instancji podkreślił wyjątkowość instytucji prawa pomocy i to, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zdaniem sądu w okolicznościach sprawy skarżąca nie wykazała braku możliwości wygospodarowania jakichkolwiek środków na koszty związane z jej udziałem na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego (kosztu wpisu sądowego od skargi kasacyjnej i wynagrodzenia dla pełnomocnika). Sąd zauważył, że choć skarżąca znajduje się w likwidacji, a także wskazała, że nie prowadzi działalności gospodarczej, to taki stan nie pozbawił jej zdolności wygospodarowania środków na ponoszenie kosztów tej działalności, w tym – jak wynika z akt spraw o sygn. akt I SA/Wr 620/13, sygn. akt I SA/Wr 2030/13 i sygn. akt I SA/Wr 2031/13 – kosztów obsługi prawnej świadczonej na jej rzecz przez radcę prawnego i doradcę podatkowego. Zdaniem sądu oznacza to, że spółka, pomimo niewykazania przychodów, posiada środki na ponoszenie kosztów działalności. Odnosząc się do podnoszonej przez spółkę okoliczności zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej z dniem 1 stycznia 2014 r., co w ocenie skarżącej potwierdza przedłożona do akt sprawy decyzja Powiatowego Lekarza Weterynarii z dnia 30 grudnia 2013 r., sąd wskazał, że decyzja ta dotyczy jedynie wykreślenia spółki z rejestru zakładów, które zajmują się wytwarzaniem produktów pochodzenia zwierzęcego. W ocenie sądu dokument ten nie ma przesądzającego znaczenia, bowiem ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu z KRS-u wynika, że przedmiot działalności spółki jest szerszy niż ten, o którym mowa w przytoczonej decyzji. Ponadto sąd zwrócił uwagę, że skarżąca na dzień 31 lipca 2015 r. posiadała środki pieniężne w kwocie 130 634,81 zł w kasie i na rachunkach – zdaniem sądu nie ulega wątpliwości, że kwota ta mogła posłużyć sfinansowaniu wpisu sądowego od skargi kasacyjnej (100 zł) oraz kosztów sporządzenia skargi kasacyjnej przez podmiot do tego uprawniony. Natomiast w kwestii żądania ustanowienia pełnomocnika z urzędu sąd zaznaczył, że wystąpiła określona w art. 246 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przesłanka wykluczająca uwzględnienie takiego żądania, gdyż z akt innych spraw spółki wynika, że skarżąca pozostaje w stosunku prawnym z radcą prawnym i doradcą podatkowym z wyboru. Podsumowując swoje stanowisko sąd pierwszej instancji stwierdził, że okoliczności sprawy nie dają podstaw do uznania, iż skarżąca spełniła określoną w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przesłankę przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka wniosła o jego zmianę przez przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, zarzucając naruszenie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące oddaleniem wniosku, a także art. 255 p.p.s.a. przez jego całkowite niezastosowanie. W uzasadnieniu zażalenia jego autor zwrócił uwagę, że podstawą przeprowadzonej przez sąd analizy sytuacji finansowej skarżącej stanowił jedynie fakt zgromadzenia na rachunku bankowym określonych sum pieniężnych, w rezultacie sąd nie przeanalizował wnikliwie rzeczywistego stanu majątkowego spółki. Na kondycję finansową danego podmiotu składają się nie tylko wszelkie aktywa, ale również zbilansowane pasywa, tymczasem sąd zbadał tylko posiadane przez spółkę aktywa, pomijając pasywa. Sytuacja spółki nie jest tak dobra, jak to wskazuje stan rachunku bankowego – spółka posiada m.in. wiele zaległości w płatnościach wymagalnych zobowiązań, nie tylko podatkowych, ale również względem swoich wierzycieli, w tym z tytułu spłaty udzielonych kredytów, pożyczek, co sąd mógł prawidłowo ocenić, gdyby na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwał skarżącą do złożenia dodatkowych dokumentów/oświadczeń, czego de facto nie zrobił. Spółka podkreśliła, że nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na uiszczenie opłaty sądowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Dla rozstrzygnięcia zażalenia kluczowe znaczenie ma przede wszystkim to, że poprzednie postanowienie sądu pierwszej instancji, odmawiające przyznania skarżącej prawa pomocy, zostało uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienie z dnia 21 maja 2015 r., I FZ 137/15), a to z uwagi na – znajdujący w sprawie zastosowanie na mocy art. 197 § 2 p.p.s.a. – art. 190 p.p.s.a. Zgodnie z tym ostatnim przepisem sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nadto, co ma istotne znaczenie w sprawie – w świetle art. 190 zd. 2 p.p.s.a. nie można oprzeć skargi kasacyjnej (tu: zażalenia) od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Analiza postanowienia z dnia 21 maja 2015 r., I FZ 137/15, wskazuje, że Naczelny Sąd Administracyjny za istotne uznał przede wszystkim następujące kwestie: 1) nieprowadzenie działalności gospodarczej przez spółkę, co powinno zostać potwierdzone stosownym dokumentem urzędowym, gdyż może to oznaczać, że spółka nie jest w stanie wygospodarować środków potrzebnych na pokrycie pełnych kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, 2) nieuwzględnienie przez sąd pierwszej instancji okoliczności znajdowania się skarżącej w stanie likwidacji, 3) niewzięcie przez sąd pierwszej instancji pod uwagę okoliczności, że wniosek spółki dotyczył przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym (sąd niezasadnie przyjął, że koszty postępowania w sprawie obejmują jedynie wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł), 4) niezasadne uznanie przez sąd, że skarżąca powinna zabezpieczać środki na prowadzenie przyszłych postępowań sądowych 5) to, że w przypadku stwierdzenia wątpliwości co do aktualnej sytuacji finansowej skarżącej sąd powinien skorzystać z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a. i wezwać spółkę do nadesłania dodatkowych informacji i potwierdzenia ich stosownymi dokumentami, przy czym wezwanie powinno być precyzyjne, 6) to, że przy ustalaniu majątku skarżącej i ocenie jego wartości z punktu widzenia przesłanki jego wystarczalności na pokrycie kosztów postępowania sąd powinien uwzględnić wyłącznie stan czynny majątku (aktywa). Rozpoznając ponownie wniosek spółki sąd pierwszej instancji: 1) podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, tj wezwał spółkę w trybie z art. 255 p.p.s.a. m.in. do przedstawienia dokumentu urzędowego potwierdzającego zaprzestanie prowadzenia takiej działalności z dniem 1 stycznia 2014 r. i ocenił nadesłany przez skarżącą dokument jako niewystarczający do przesądzenia tej okoliczności, wyjaśniając przyczyny zajęcia takiego stanowiska, 2) uwzględnił w swych rozważaniach znajdowanie się skarżącej w stanie likwidacji, wyjaśniając dlaczego okoliczność ta nie jest wystarczająca do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, 3) odniósł się zarówno do kwestii kosztów sądowych mogących obciążać spółkę na obecnym etapie postępowania, jak i konieczności poniesienia przez nią kosztów wynagrodzenia pełnomocnika, 4) nie stwierdził, by spółka miała obowiązek zabezpieczenia środków na prowadzenie przyszłych postępowań sądowych, 5) wystosował do spółki wezwanie w trybie z art. 255 p.p.s.a., a treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wskazuje na to, by sąd miał wątpliwości co do aktualnej sytuacji finansowej skarżącej, 6) wziął pod uwagę przede wszystkim wysokość środków pieniężnych, które skarżąca miała do dyspozycji, uznając, że wystarczały one do poniesienia kosztów postępowania w sprawie. Z powyższego wynika, że sąd pierwszej instancji wykonał zalecenia Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz zastosował się do wykładni prawa przedstawionej w postanowieniu z dnia 21 maja 2015 r., I FZ 137/15. Tymczasem w rozpoznawanym zażaleniu skarżąca nie odnosi się do takich –rozważanych w zaskarżonym postanowieniu kwestii – jak: - zdolność do wygospodarowania środków na prowadzenie innych postępowań sądowoadministracyjnych, w tym korzystanie w tych postępowaniach z dwóch różnych pełnomocników z wyboru, - niewykazanie, że doszło do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą, - wielkość środków pieniężnych posiadanych przez spółkę i to, że wystarczają one na pokrycie kosztów postępowania w sprawie, - niespełnienie przez skarżącą przesłanki z art. 246 § 3 p.p.s.a., tj. pozostawanie przez nią w stosunku prawnym z radcą prawnym i doradcą podatkowym z wyboru. Nieodniesienie się przez spółkę do tych kwestii oznacza, że stanowisko sądu pierwszej instancji w tym zakresie nie zostało zakwestionowane. Podstawowe zarzuty spółki wobec zaskarżonego postanowienia sprowadzają się głównie do wskazania, że sąd pierwszej instancji powinien był uwzględnić również pasywa spółki, a dla prawidłowej oceny wniosku konieczne było skorzystanie z trybu określonego w art. 255 p.p.s.a., gdyż stan rachunku bankowego spółki nie jest wystarczającą przesłanką do oceny sytuacji majątkowej spółki (posiada ona wiele zaległości w płatnościach względem swoich wierzycieli). Odnosząc się do tego stanowiska należy zwrócić uwagę, że w postanowieniu z dnia 21 maja 2015 r., I FZ 137/15, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż dla oceny wystarczalności majątku spółki na pokrycie kosztów postępowania miarodajne są jedynie aktywa (por. s. 4 uzasadnienia postanowienia NSA). Do tego wskazania sąd pierwszej instancji się zastosował. Skoro zaległości w płatnościach pozostawały dla oceny stanu czynnego majątku bez znaczenia, nie było konieczności wyjaśniania tych kwestii w trybie z art. 255 p.p.s.a. Stanowisko spółki podkreślające ciążące na niej zobowiązania finansowe nie może być uznane za zasadne w świetle poglądu przedstawionego w postanowieniu z dnia 21 maja 2015 r., I FZ 137/15, gdyż jest sprzeczne z przywołaną wyżej treścią art. 190 zd. 2 p.p.s.a. W takiej sytuacji należy stwierdzić, że ignorując znaczną część wywodu zaskarżonego postanowienia i formułując zarzuty sprzeczne z wyrażonym w sprawie stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca nie wykazała, by błędna była konkluzja sądu pierwszej instancji co do niewykazania w okolicznościach sprawy spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W konsekwencji zarzuty zażalenia nie mogły być uwzględnione, nie doszło bowiem do naruszenia art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1, czy art. 255 p.p.s.a. Ze wskazanych przyczyn, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.