I FZ 445/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Małgorzata Niezgódka-Medek po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. S.A. z/s w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych z dnia 9 września 2013 r. sygn. akt I SA/Wr 162/13 w sprawie ze skargi D. S.A. z/s w C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 14 grudnia 2012 r. nr ... w przedmiocie stwierdzenie niedopuszczalności odwołania od decyzji dotyczącej podatku od towarów i usług od stycznia do lipca 2010 r. postanawia oddalić zażalenie

Zażalenie dotyczy postanowienia z dnia 9 września 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 162/13, na mocy którego Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił D. S.A. z/s w C. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawiając stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. W odpowiedzi na wezwanie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Z oświadczenia o stanie majątkowym skarżącej wynikało, że wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 4.619.096,00 zł, nie posiada środków trwałych, a wysokość zysku spółki za ostatni rok obrotowy wyniósł 678.006,00 zł. Salda na rachunkach bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wskazywały odpowiednio 8.674,53 zł, 84,35 zł i 11.842,56 euro. Z kolei wartość przychodów netto ze sprzedaży wyniosła 8.345.888,19 zł w pierwszych trzech miesiącach 2013 r. Obroty osiągnęły wartość 17.759.824,55 zł, a wynik finansowy, po uwzględnieniu kosztów uzyskania przychodu i różnic remanentowych, był dodatni i wyniósł 71.214,07 zł. Przy czym zaznaczono, że przychody za marzec wyniosły 876.131,38 zł. Na wydrukach historii rachunków bankowych wykazane są regularne stałe operacje uznaniowe i obciążeniowe. Uzasadniając odmowę uwzględnienia złożonego wniosku Sąd pierwszej instancji podkreślił, że skarżąca nie wykazała, że nie posiada obecnie i nie jest zdolna wygospodarować dostatecznych środków na opłacenie należnych w sprawie kosztów sądowych. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że strona taką zdolność posiada. W ocenie Sądu, z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą relatywnie dużych rozmiarów i nie zagraża jej utrata płynności finansowej. Sąd dodał, że wpis od skargi w wysokości 100 zł, który jest zwykle całkowitym kosztem w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jest dla strony kwotą znikomą i oczywiście możliwą do uiszczenia. Na powyższe orzeczenie skarżąca złożyła zażalenie, w którym stwierdziła, że znajduje się obecnie w trudnej sytuacji materialnej i nie posiada środków finansowych na uiszczenie opłaty od skargi. Dodała, że instytucja prawa pomocy może mieć przecież charakter tymczasowy - a zatem gdyby sytuacja finansowa skarżącej uległa zmianie w taki sposób, iż częściowe zwolnienie od kosztów sądowych nie miałoby dalszego uzasadnienia, wówczas Sąd mógłby uchylić postanowienie w tym zakresie i wezwać do uiszczenia odpowiedniej kwoty tytułem opłaty. Wskazała również, że sprawa toczy się w trybie postępowania sądowoadministracyjnego. Nie można zatem od strony jak od powoda w postępowaniu cywilnym wymagać przygotowania się pod względem finansowym do ponoszenia ewentualnych kosztów sądowych. W postępowaniu cywilnym o dacie wszczęcia postępowania decyduje sam powód, w przypadku zaś postępowania przed sądami administracyjnymi o czasie wszczęcia postępowania decyduje organ, który wydaje zaskarżoną decyzję. Strona nie może zatem przewidzieć konieczności czynienia oszczędności na przyszłość w razie ewentualnego zaskarżania wydanej w przyszłości decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej jako "Ppsa" strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stosownie natomiast do art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Wychodząc z tej płaszczyzny rozważań za trafne uznać trzeba stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, że skarżąca nie wykazała braku możliwości wygospodarowania środków finansowych na ciążące na niej opłaty sądowe. Z analizy akt sprawy wynika bowiem, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą i obraca środkami pieniężnymi, przewyższającymi w sposób zdecydowany należności sądowe powstałe na obecnym etapie postępowania. W tej sytuacji przekonuje stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który odwołując się do skali działalności skarżącej, wielkości kapitału zakładowego i obrotów i porównując to z wielkością wpisu sądowego doszedł do wniosku, że strona nie wykazała, iż nie posiada środków finansowych lub nie jest w stanie takowych wygospodarować. Sąd pierwszej instancji należycie ocenił zatem sytuację finansową skarżącej przez pryzmat przesłanek warunkujących zwolnienie osoby prawnej od kosztów sądowych. Odnosząc się do wywodów zażalenia wypada jedynie dodać, że możliwość cofnięcia przyznanego prawa pomocy w trybie art. 249 Ppsa nie może być traktowana jako przesłanka uzasadniająca zwolnienie strony od kosztów sądowych. Ponadto w kontekście wysokości kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu, za chybioną należało uznać również argumentację dotyczącą przygotowania się skarżącej i zgromadzenia środków finansowych na ich pokrycie. Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Ppsa, orzeczono jak w sentencji