I FZ 454/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, , , po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 września 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 411/14 w zakresie odmowy zmiany postanowienia z dnia 15 września 2014 r. o odmowie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 17 grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2007 r. oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności L. W. z E. W. za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za grudzień 2007 r. zlikwidowanej spółki "A." s.c. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 września 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 411/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: sąd pierwszej instancji) odmówił zmiany własnego postanowienia z dnia 15 września 2014 r. o odmowie zwolnienia L. W. (dalej: skarżący) od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 17 grudnia 2013 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2007 r. i orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności skarżącego jako byłego wspólnika za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za grudzień 2007 r. zlikwidowanej spółki cywilnej. W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji, wskazując na treść art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), zaznaczył, że w przypadku, gdy wniosek o przyznanie prawa pomocy został już prawomocnie rozpoznany w danej sprawie, złożenie kolejnego wniosku w tym względzie nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a., rolą sądu jest bowiem w takiej sytuacji zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu. Stosując wskazane kryteria sąd pierwszej instancji stwierdził, że w ponownym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych skarżący nie wykazał, by doszło do zmiany okoliczności. Wskazana przez skarżącego wysokość dochodów (976 zł miesięcznie) jest nieznacznie wyższa niż podawana we wniosku pierwotnym (943,31 zł), znacząco nie różni się też podawana kwota wydatków na leczenie (400 zł wobec 350 zł we wniosku pierwotnym). Z tego względu sąd pierwszej instancji uznał, że ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł być uwzględniony. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie w całości, zarzucając błędne zastosowanie art. 165 p.p.s.a. wskutek przyjęcia, że wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych został już raz prawomocnie rozpoznany w sprawie. W uzasadnieniu zażalenia jego autor wskazał, że choć istotnie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych został już raz prawomocnie rozpoznany, miało to miejsce w innej sprawie, tj. w postępowaniu wszczętym złożeniem skargi na decyzję organu odwoławczego. Obecne postępowanie zostało wszczęte wskutek złożenia przez skarżącego do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargi kasacyjnej. Wobec braku tożsamości spraw zastosowanie art. 165 p.p.s.a. było pozbawione podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jedynym argumentem zażalenia jest brak tożsamości spraw (obecnej i tej, w której rozstrzygany był poprzedni wniosek o przyznanie prawa pomocy) i wynikająca stąd niemożliwość zastosowania przez sąd pierwszej instancji art. 165 p.p.s.a. Stanowisko skarżącego w tym względzie nie jest usprawiedliwione. Należy przede wszystkim wskazać, że brak jest przepisu, który pozwalałby na wniosek, że złożenie skargi kasacyjnej wszczyna postępowanie w nowej sprawie, a nie tylko nowy etap postępowania sądowego, tj. postępowanie drugoinstancyjne w tej samej sprawie, w której orzekał sąd pierwszej instancji. Wymaga podkreślenia, że "sprawa sądowoadministracyjna" jest terminem posiadającym definicję legalną, którą autor zażalenia zupełnie pominął w swojej argumentacji – mianowicie w myśl art. 1 p.p.s.a. sprawa sądowoadministracyjna to sprawa z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz inna sprawa, do której stosuje się przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z mocy ustaw szczególnych. Oznacza to, że "sprawę" wyznacza określony stosunek prawny poddany pod kontrolę sądu administracyjnego. Z tożsamością sprawy będziemy mieli do czynienia, gdy występuje (łączna) tożsamość jej elementów przedmiotowych i podmiotowych i niewątpliwie taka tożsamość wystąpi pomiędzy dwoma instancjami tego samego postępowania sądowoadministracyjnego (ten sam skarżący, ten sam organ, ta sama decyzja, dotycząca tego samego przedmiotu). Stanowisko wyrażone przez autora zażalenia nie zawiera w zasadzie wywodu prawnego umożliwiającego stwierdzenie, dlaczego w jego ocenie taka tożsamość w omawianym przypadku nie występuje, stąd wystarczy wskazać, że w dalszym ciągu rozpoznawana sprawa to sprawa ze skargi L. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 grudnia 2013 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2007 r. i orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności skarżącego jako byłego wspólnika za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za grudzień 2007 r. zlikwidowanej spółki cywilnej. Warto również odwołać się do rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w uchwale z dnia 2 grudnia 2010 r., II GPS 2/10, gdzie zostało stwierdzone, że: "strona uzyskuje prawo pomocy w sprawie o której rozpoznanie występuje do sądu. (...) Przyznane prawo pomocy w sprawie odnosi się do sprawy wnoszonej do rozpoznania przez sąd, a nie do określonych faz czy rodzaju postępowania sądowego w takiej sprawie. Nie ulega wątpliwości, że przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji rozciąga się na postępowanie zażaleniowe i kasacyjne. (...) Nie ma wystarczających podstaw do przyjęcia, iż prawo pomocy nie jest przyznawane w sprawie w znaczeniu materialnoprawnym, którą wyznacza określony stosunek prawny poddany pod osąd sądu, ale w sprawie w znaczeniu techniczno-procesowym, którą wyznacza wszczęcie określonego rodzaju postępowania sądowego i jego zakończenie." Podsumowując powyższe należy stwierdzić, że w przypadku, gdy w toku kontroli tego samego stosunku administracyjnoprawnego przez sąd administracyjny strona dwukrotnie (wielokrotnie) ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy, pierwotny wniosek podlega ocenie w pełnym zakresie pod kątem wystąpienia przesłanek z art. 246 p.p.s.a., natomiast ocena zasadności każdego kolejnego wniosku powinna być dokonywana z uwzględnieniem treści art. 165 p.p.s.a., tj. sąd powinien przede wszystkim rozważyć, w drodze porównania wniosku złożonego pierwotnie i argumentacji przywoływanej przez wnioskodawcę w toku pierwotnego postępowania o przyznanie prawa pomocy z powtórnym wnioskiem w tym zakresie, czy występują zmiany okoliczności sprawy, i to takie, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W praktyce najczęściej będzie chodziło o zmianę okoliczności wskazującą na pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Skoro zatem w postanowieniu z dnia 15 września 2014 r. sąd pierwszej instancji dokonał już w niniejszej sprawie oceny spełniania przez skarżącego określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanek przyznania prawa pomocy osobie fizycznej, a Naczelny Sąd Administracyjny (postanowieniem z dnia 2 grudnia 2014 r., I FZ 413/14) oddalił zażalenie na to postanowienie, kolejny wniosek skarżącego słusznie został zbadany pod kątem wymogów określonych w art. 165 p.p.s.a., a argumentacja zażalenia kwestionująca zastosowanie tego przepisu nie może być uwzględniona. Dokonując analizy powtórnego wniosku sąd odwołał się do poszczególnych podawanych przez skarżącego danych, jak wysokość dochodów i wydatków na leczenie, i doszedł do wniosku, że sytuacja finansowa wnioskodawcy nie uległa zmianie w stopniu uzasadniającym zmianę postanowienia z dnia 15 września 2014 r. w trybie określonym w art. 165 p.p.s.a. W rozpatrywanym zażaleniu ocena ta nie jest kwestionowana w żaden sposób, a skarżący nie podjął nawet próby wykazania, że błędne było stanowisko sądu o braku zmiany okoliczności sprawy. W takiej sytuacji należy uznać, że nie jest kwestionowana prawidłowość i rzetelność dokonanej przez sąd pierwszej instancji analizy wniosku skarżącego w tym względzie. Ze wskazanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił oddalić zażalenie.