I FZ 426/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 sierpnia 2014 r. sygn. akt III SA/Gl 588/13 oddalające wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 20 grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie.

1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 588/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: sąd pierwszej instancji) oddalił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi A. M. (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. (dalej: organ odwoławczy) z dnia 20 grudnia 2012 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. 2. Z przedstawionego przez sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że wyrokiem z dnia 4 grudnia 2013 r. sąd pierwszej instancji oddalił skargę skarżącej na decyzję organu odwoławczego w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2011 r. Pismem z dnia 2 lipca 2014 r. skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia powołanego orzeczenia. W uzasadnieniu wskazała, że uchybienie terminu było spowodowane błędnym poinformowaniem jej przez pracownika placówki pocztowej, że usługa pocztowa polegającą na przekierowaniu przychodzących przesyłek pocztowych na nowy adres nie ma zastosowania do przesyłek sądowych. Dlatego nie została poinformowana prawidłowo o terminie rozprawy, co uniemożliwiło jej czynne uczestnictwo w postępowaniu oraz skorzystanie ze środka odwoławczego. Skarżąca zaznaczyła, że postępowanie reklamacyjne jest w toku i w związku z tym stosowne dokumenty związane z tym postępowaniem nadeśle w terminie późniejszym. Sąd podkreślił, że do dnia dzisiejszego nie wpłynęło żadne pismo skarżącej. Wskazując na motywy oddalenia wniosku sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca w skardze oraz w pismach nadsyłanych w toku postępowania sądowego podała swój adres: ul. [...] i na ten adres była wysyłana korespondencja. Sąd dodał, że skarżąca została w toku postępowania pouczona o obowiązku zawiadomienia o ewentualnej zmianie jej adresu oraz o konsekwencjach z tego wynikających. Sąd wskazał, że dosyłanie korespondencji, na które powołała się skarżąca, nie obejmuje pism sądowych w postępowaniu karnym, cywilnym, administracyjnym oraz sądowoadministracyjnym, gdyż tryb doręczania korespondencji w tych sprawach regulują szczególne przepisy proceduralne. Tymczasem zarówno przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), jak i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego tryby i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. Nr 190, poz. 1277 ze zm.) nie przewidują możliwości przekazania (przekierowania) korespondencji sądowej przez pocztę na inny adres niż wskazany na przesyłce, co wyłącza możliwość skutecznego złożenia dyspozycji o "przekierowaniu korespondencji". Z powyższych względów sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia i na podstawie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 1 p.p.s.a., oddalił wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. 3. Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła zażalenie, w którym wniosła o jego zmianę poprzez stwierdzenie braku winy lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podniosła, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika aby postępowała lekkomyślnie lub niedbale. W jej ocenie, przepisy normujące doręczanie przesyłek brzmią dla osoby nieobytej w przepisach prawnych są niejednoznacznie. Skorzystała bowiem z instytucji przekierowania korespondencji, która w jej przeświadczeniu oznaczała również przesyłki sądowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: 4. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 5. Stosownie do treści przepisu art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. Dla takiej oceny konieczne jest nie tylko dokonanie analizy okoliczności podnoszonych przez stronę, lecz również całości okoliczności sprawy. Wniosek o przywrócenie terminu powinien zatem powoływać okoliczności wskazujące na brak winy skarżącego w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku. Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu, gdyż okoliczności podane we wniosku nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie było niezawinione. Należy przy tym zauważyć, że stosownie do art. 73 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia adresatowi pisma osobiście lub sposób zastępczy, pismo takie składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego okresu. Ustawodawca ustanawia w cytowanym przepisie domniemanie faktyczne doręczenia pisma, o ile zostaną spełnione warunki w przepisie tym przewidziane. 6. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma wątpliwości co do tego, że działanie sądu pierwszej instancji, który przyjął doręczenie zastępcze spornej przesyłki na podstawie art. 73 p.p.s.a., było zgodne z prawem. Przesyłka nie została bowiem podjęta przez skarżącą i jest to okoliczność bezsporna. Nie budzi również wątpliwości sądu odwoławczego, że skarżąca, pomimo pouczenia, nie poinformowała sądu pierwszej instancji o zmianie adresu, co z kolei nakazuje uznać, iż niepodjęcie przesyłki kierowanej na jej poprzedni adres było wynikiem zawinionego zaniechania skarżącej. Brak wiedzy na temat instytucji przekierowania korespondencji nie spowodowałby zatem ujemnych skutków procesowych po stronie skarżącej, gdyby zrealizowała w sposób zgodny z pouczeniem obowiązki wynikające faktu z bycia stroną niniejszego postępowania. 7. Przesłanka braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonaniu czynności procesowej. Oceniając wystąpienie tej przesłanki sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy (por. J. P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Lexis Nexis, Warszawa 2010 r., s. 244). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca w rozpatrywanej sprawie nie spełniła powyższej przesłanki. Jak wynika z akt sprawy, nie poinformowała sądu o zmianie adresu, mimo że została w tym względzie kilkukrotnie prawidłowo pouczona. O obowiązku zawiadomienia sądu o każdorazowej zmianie adresu stanowi bowiem wprost art. 70 § 1 p.p.s.a. Zawiadomienia sądu nie należy natomiast utożsamiać, z zawiadomieniem placówki pocztowej o "przekierowanie" korespondencji na nowy adres. 8. Wskazać należy ponadto, że instytucja przekierowania korespondencji stanowiła niejednokrotnie przedmiot rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w kontekście braku winy przy uchybieniu terminu. Na tym tle ukształtowała się jednolita linia orzecznicza, zgodnie z którą nie może być uznane za świadczące o braku winy w uchybieniu terminu złożenie dyspozycji na poczcie o przekierowaniu korespondencji na nowy adres (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lutego 2005 r., FZ 673/04; z dnia 24 stycznia 2006 r., II FZ 833/05; z dnia 9 października 2013 r., II FZ 794/13; z dnia 22 listopada 2013 r., II FZ 988/13, z dnia 12 marca 2014 r., II GZ 145/14). 9. W konsekwencji natomiast prawidłowego pouczenia skarżącej o skutkach prawnych niedopełnienia obowiązku poinformowania o zmianie adresu nie można było uznać, że uchybienie terminu wynikające z niepodjęcia korespondencji było przez skarżącą niezawinione. 10. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.