I FZ 38/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 1984/13 odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 3 września 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 1984/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił wstrzymania wykonania, zaskarżonej przez D. K., decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 3 września 2013 r., wydanej wobec skarżącego w przedmiocie podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący, zawarty w skardze wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji, uzasadnił wysokim prawdopodobieństwem uchylenia zaskarżonej decyzji, a także tym, że egzekucja należności podatkowych, przy uwzględnieniu jego majątku oraz uzyskiwanych dochodów z prowadzonego przedsiębiorstwa budowlanego, doprowadziłoby do niewypłacalności i w konsekwencji do upadłości przedsiębiorstwa oraz pozbawienia źródła dochodów skarżącego, jak i zatrudnianych przez niego pracowników. Z kolei w piśmie procesowym z dnia 2 grudnia 2013 r., będącym uzupełnieniem wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, podatnik oświadczył, że z uwagi na działanie urzędu skarbowego, a przede wszystkim przez trwające kilkanaście miesięcy postępowanie kontrolne, zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Dodał, że wyrejestrowanie działalności skutkowało zwolnieniem zatrudnionych przez niego pracowników. Wskazał dalej, że jest osobą bezrobotną i nie posiada żadnych środków na utrzymanie. Przez to, że nie stać go na wykupienie prywatnego ubezpieczenia, zmuszony jest do zarejestrowania się w Urzędzie Pracy. W ocenie skarżącego, egzekucja należności pozbawi go też możliwości rozpoczęcia nowej działalności gospodarczej, jak i podjęcia zatrudnienia celem pozyskania środków na swoje utrzymanie. Oceniając wniosek strony Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się wystąpienia przesłanek, które uzasadniałyby jego pozytywne rozpoznanie. Zdaniem tego Sądu skarżący odwoływał się do ogólnikowych twierdzeń, użytych w regulacji prawnej, a mianowicie, że konieczność wykonania decyzji stwarza dla niego niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody i może spowodować trudne (a wręcz niemożliwe) do odwrócenia skutki. Jak dalej zauważył WSA w motywach wniosku zawartego w skardze skarżący wskazał, że owe skutki doprowadzą do niewypłacalności i w konsekwencji do upadłości przedsiębiorstwa oraz pozbawienia źródła dochodów skarżącego, jak i zatrudnianych przez niego pracowników. Tymczasem jak wynikało z pisma procesowego z dnia 2 grudnia 2013 r., skarżący działalności gospodarczej na dzień rozpoznawania wniosku już nie prowadził. Do wstrzymania zaskarżonej decyzji, według Sądu pierwszej instancji, nie były też wystarczające twierdzenia strony, iż egzekucja należności pozbawi ją możliwości rozpoczęcia nowej działalności gospodarczej, jak i podjęcia zatrudnienia celem pozyskania środków na swoje utrzymanie. Zdaniem bowiem WSA przedstawiona w tym zakresie na poparcie wniosku argumentacja w żaden sposób nie wskazuje w jaki sposób wykonanie decyzji spowoduje niemożność rozpoczęcia przez skarżącego działalności gospodarczej czy podjęcia zatrudnienia. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona, wnosząc o jego zmianę i wstrzymanie wykonania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej podniosła, że Sąd pierwszej instancji wydając zaskarżone postanowienie naruszył art. 61 § 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej również jako "P.p.s.a."), przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do wstrzymania wykonania w całości decyzji dnia 3 września 2013 r. Zdaniem skarżącego z uwagi na zajęcie wszystkich jego rachunków bankowych nie ma możliwości rozpoczęcia i prowadzenia nowej działalności gospodarczej. Zajęcie to bowiem uniemożliwia mu wykonanie jakichkolwiek transakcji gospodarczych oraz dokonanie jakiegokolwiek obrotu z kontrahentami. Z upływem czasu jego zdaniem powrót do wykonywanego przez niego zawodu będzie coraz trudniejszy, a to ze względu na specyfikę branży budowlanej, gdzie zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej skutkuje niemożnością powrotu i wypracowania pozycji, jaką miało się uprzednio na rynku. Również utrata zdolności kredytowej, jak podał skarżący ze względu na wykonanie zaskarżonej decyzji, uniemożliwia mu rozpoczęcie działalności budowlanej. Końcowo skarżący wskazał, że nie posiada żadnych oszczędności w związku z czym aby móc egzystować zaciąga zobowiązania u rodziny i znajomych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 1 P.p.s.a. wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania zaskarżonej decyzji. Zasadą jest zatem wykonalność decyzji ostatecznej. Sąd jednak może, choć nie musi, stosownie do treści art. 61 § 3 P.p.s.a. na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności. Zgodnie z treścią art. 61 § 3 P.p.s.a., przesłanką wstrzymania zaskarżonego aktu jest zajście niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, warunkiem jednak wydania takiego postanowienia jest wykazanie przez stronę we wniosku okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W analizowanym przepisie chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot wyegzekwowanego świadczenia, albo przez przywrócenie pierwotnego stanu rzeczy. Natomiast trudne do odwrócenia skutki mogą być zarówno prawne, jak i faktyczne. Rodzaj i zakres wystąpienia tych skutków musi być oceniony na podstawie obowiązującego prawa oraz sytuacji faktycznej, w jakiej znalazła się strona obciążona obowiązkami określonymi w decyzji (por. postanowienie NSA z dnia 17 lipca 2008 r., II GZ 139/08, LEX nr 493849). Uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności winno odnosić się do konkretnych zdarzeń (okoliczności) świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymywanie wykonania zaskarżonego aktu jest uzasadnione (B. Gruszczyński (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 206). Ponadto wniosek poparty zostać powinien stosownymi dokumentami potwierdzającymi okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji, zwłaszcza dotyczącymi jego sytuacji finansowej oraz majątkowej (zob: J. P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 188, również postanowienie NSA z 30 listopada 2004 r., GZ 120/04, niepubl.). Przy czym sąd administracyjny w razie braku takich dokumentów, czy to w aktach sprawy, czy też z powodu niedołączenia ich do wniosku nie jest uprawniony, przed rozpoznaniem wniosku o wstrzymanie do wzywania strony o ich przedstawienie. W przypadku bowiem wniosku o wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie przewiduje – jak choćby w ramach instytucji prawa pomocy – możliwości skorzystania z uzupełniającego postępowania dowodowego. W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji właściwie ocenił, że brak było przesłanek pozwalających na pozytywne rozpoznanie wniosku skarżącego o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 3 września 2013 r. Przede wszystkim stwierdzić trzeba, że uzasadnieniem dla wstrzymania wykonania aktu lub czynności nie mogą być okoliczności, odnoszące się do prawidłowości aktu lub czynności, której dotyczy wniosek o wstrzymanie. Celem bowiem instytucji wstrzymania wykonania decyzji jest ukształtowanie stosunków do czasu rozpoznania skargi w zakresie zapobieżenia znacznej szkodzie lub trudnym do odwrócenia skutkom (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2008 r., sygn. akt II OZ 741/08, LEX nr 493666). Natomiast ustawodawca nie wiąże, choćby w najmniejszym stopniu wystąpienia podstaw udzielenia ochrony tymczasowej z prawdopodobieństwem uwzględnienia skargi na decyzję. Tak, więc sąd administracyjny rozpoznający wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji nie może badać, choćby wstępnie, czy zaskarżona decyzja dotknięta jest wadą uzasadniającą jej uchylenie lub stwierdzenie nieważności (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2007 r., sygn. akt I GPS 1/07, ONSAiWSA 2007 r. Nr 4, poz. 77). Wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie uzasadniała też, na chwilę rozpoznawania wniosku przez Sąd pierwszej instancji, groźba zaprzestania prowadzenia przez stronę działalności gospodarczej, gdyż jak wynikało z pisma strony z dnia 2 grudnia 2013 r. skutek ten już nastąpił. Wreszcie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, za uwzględnieniem wniosku skarżącego nie mogła przemawiać niemożność rozpoczęcia przez niego, ze względu na zajęcia rachunków bankowych, nowej działalności gospodarczej, czy też podjęcia zatrudnienia w celu pozyskania środków na utrzymanie. Jak już wyjaśnił to Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu przy założeniu, że skarżący uzyskiwałby wynagrodzenie ze stosunku pracy, potrącenia w wyniku zajęcia tak uzyskanej kwoty, zgodnie z art. 9 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.) w związku z art. 87 § 3 pkt 2 i art. 871 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm.), nie mogłyby być wyższe niż połowa wynagrodzenia, z uwzględnieniem, że kwota minimalnego wynagrodzenia jest wolna od potrąceń. Trudno zatem uznać, że w tym przypadku dłużnik poniósłby niepowetowaną szkodę. Abstrahując też od tego, że wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu skarżący nie wykazał w żaden sposób, że nie posiada jakiegokolwiek majątku, to stwierdzić trzeba, iż w opisywanej przez niego sytuacji majątkowej, w której się znalazł, żaden bank nie udzieliłby mu kredytu na podjęcie działalności gospodarczej, oczekiwałby bowiem zabezpieczenia tego kredytu na majątku skarżącego, którego przecież, jak on sam twierdzi, nie posiada. Trudno też w samym wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, jak w też zażaleniu dopatrzeć się konkretnego związku między zajęciem rachunków bankowych skarżącego, a podjęciem przez niego na nowo działalności gospodarczej. Skarżący nie przedstawił bowiem żadnych danych i wyliczeń, które pozwalałyby Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na ocenę, czy środki znajdujące się na zabezpieczonych rachunkach bankowych, o ile w ogóle jakiekolwiek środki na tych rachunkach znajdowały się przed zajęciem, wystarczyłyby na podjęcie nowej działalności gospodarczej. Tymczasem z ugruntowanej już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni art. 61 § 3 P.p.s.a. wynika, że obowiązek uprawdopodobnienia zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, spoczywa na wnoszącym o zastosowanie tymczasowej ochrony, uregulowanej w tym przepisie P.p.s.a. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2011 r., sygn. akt I FSK 1427/11, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podanie wyrywkowych i ogólnych informacji, bez wykazania ich bezpośrednich związków ze spełnieniem ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wydanie w tym zakresie korzystnego dla strony rozstrzygnięcia. Nawet bowiem jeżeli zachodzą faktyczne podstawy do wstrzymania wykonania aktu, to strona procesowo tego nie wykazała, a przecież – o czym była już mowa - obowiązek taki spoczywa na wnioskodawcy, a nie na sądzie. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.