I FZ 374/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 137/23, o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi P.M. na decyzję Naczelnika Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Toruniu z dnia 30 grudnia 2022 r., nr 438000-COP.4103.33.2022.17, w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od II kwartału 2019 r. do I kwartału 2020 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 28 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 137/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, działając na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", odrzucił skargę P.M. (dalej "strona" lub "skarżący") na decyzję Naczelnika Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Toruniu z 30 grudnia 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od II kwartału 2019 r. do I kwartału 2020 r. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że przedmiotowa skarga nie została przez skarżącego opłacona mimo doręczenia mu wezwania do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy (dalej "przewodniczący wydziału") o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi. Dodatkowo sąd wskazał, że złożony przez stronę w terminie otwartym do wykonania przedmiotowego zarządzenia ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie chronił skarżącego przez skutkami niezastosowania się do tego wezwania we wskazanym przez sąd terminie, tj. nie przerywał biegu terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Pismem z 12 września 2023 r. skarżący wniósł zażalenie na przedmiotowe postanowienie, w którym wniósł o jego uchylenie. W uzasadnieniu zażalenia skarżący konsekwentnie argumentuje, że sąd pierwszej instancji, przed odrzuceniem skargi z powodu jej nieopłacenia, zobowiązany był w pierwszej kolejności rozpoznać jego powtórny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, przez co należało je oddalić. Na wstępie — mając na uwadze treść uzasadnienia zażalenia — zakreślić należy granice sporu w sprawie poddanej badaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego na skutek zażalenia strony. Podkreślenia zatem wymaga, że przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 28 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 137/23, o odrzuceniu skargi strony na decyzję organu podatkowego. Taki przedmiot sprawy jest przy tym możliwy do zidentyfikowania pomimo braku wskazania przez stronę w zażaleniu prawidłowego oznaczenia (sygnatury) skarżonego rozstrzygnięcia. Powodem odrzucenia było zaś nieuiszczenie przez skarżącego należnej opłaty (wpisu od skargi). Zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 p.p.s.a.). Mając na uwadze tak określone ramy prawne i faktyczne rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że na obecnym etapie postępowania (zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi) przedmiotem oceny sądu drugiej instancji jest zasadność odrzucenia skargi przez wojewódzki sąd administracyjny. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wraz z wniesieniem skargi na decyzję organu podatkowego strona nie uiściła wymaganego prawem wpisu od skargi (okoliczność ta jest przy tym bezsporna). W związku z tym prawidłowo przewodniczący wydziału — po uprzednim sprawdzeniu w trybie art. 218 p.p.s.a. wartości przedmiotu zaskarżenia w spornej sprawie, zarządzeniem z 4 kwietnia 2023 r. wydanym na podstawie art. 220 § 1 p.p.s.a. — wezwał skarżącego do uiszczenia ww. opłaty, pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie otwartym do wykonania tego wezwania skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, który to wniosek — na skutek biernej postawy skarżącego w toku zainicjowanego nim odrębnego postępowania wpadkowego — został pozostawiony bez rozpoznania (zarządzenie referendarza sądowego z 16 czerwca 2023 r., sygn. akt I SPP/Bd 64/23, utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 26 lipca 2023 r.). W konsekwencji pismem z 31 lipca 2023 r., na zarządzenie przewodniczącego wydziału z 27 lipca 2023 r., strona została wezwana do wykonania prawomocnego zarządzenia z 4 kwietnia 2023 r. wzywającego ją do uiszczenia wpisu od skargi, pod rygorem jej odrzucenia. Wezwanie zostało doręczone 16 sierpnia 2023 r., a prawidłowość tej czynności nie jest w żaden sposób kwestionowana, w związku z czym termin do uiszczenia wpisu od skargi upływał 23 sierpnia 2023 r. Jak wynika z akt sprawy wpis nie został jednak uiszczony. Nawiązując w tym miejscu do faktu ponownego złożenia przez stronę wniosku o prawo pomocy i zbudowanej na tym argumentacji zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że złożenie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, nawet w terminie przewidzianym dla uiszczenia wpisu, nie może uchylić skutków prawomocności pierwotnego rozstrzygnięcia w kwestii prawa pomocy. Nie przerywa bowiem biegu terminu do uiszczenia opłaty sądowej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony po prawomocnym oddaleniu uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie, jeżeli nie zachodzą nowe okoliczności uzasadniające odmienną ocenę możliwości poniesienia kosztów sądowych przez stronę. Pogląd, który podziela Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, wyrażany był wcześniej tak w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienia tego sądu: z 21 kwietnia 1999 r., sygn. I CKN 1461/98, OSNC 1999, Nr 11, poz. 196; z 23 lutego 1999 r., sygn. I CKN 1064/97, OSNC 1999, Nr 9, poz. 153), jak również w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienia: z 8 maja 2007 r., sygn. akt II FSK 649/06; z 3 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 53/09; z 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 252/09; z 7 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 2274/10; z 18 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 764/14; z 20 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 564/14; z 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 810/14; CBOSA). Reasumując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skoro skarga strony dotknięta była wadą uniemożliwiającą nadanie jej dalszego biegu (brak uiszczenia wymaganej opłaty), strona została wezwana do usunięcia tej wady w określonym terminie, powiadomiona o skutkach prawnych ewentualnego niezastosowania się do wezwania, a wezwanie zostało jej prawidłowo doręczone, w sytuacji nieuzupełnienia braku skargi w zakreślonym terminie sąd pierwszej instancji zobligowany był dyspozycją art. 220 § 3 p.p.s.a. do odrzucenia skargi. Ponadto należy podkreślić, że odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia pełnego wpisu od niej nie jest nieuprawnionym ograniczeniem prawa do sądu, o czym wypowiadał się zarówno Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie z 23 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 486/10), Trybunał Konstytucyjny (wyrok z 16 listopada 2011 r., sygn. akt SK 45/09, OTK-A 2011, Nr 9, poz. 97), jak i Europejski Trybunał Praw Człowieka (m.in. w wyroku w sprawie 6289/73 Airey v. Ireland, § 20 i n.). Wskazując na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. sędzia NSA A. Cudak