I FZ 372/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 sierpnia 2014 r. sygn. akt I SA/Bd 395/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 31 stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do kwietnia 2010 r. postanawia oddalić zażalenie.

1.1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Bd 395/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (dalej: sąd pierwszej instancji) odmówił P. K. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy. 1.2. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wskazano, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący podał, że zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej od dnia 1 sierpnia 2012 r. Od sierpnia 2008 r. toczy się wobec niego 12 postępowań egzekucyjnych na łączną wówczas kwotę 5.208.045,52 zł. Oświadczył również, że pozostaje z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej na dowód czego załączono uwierzytelniony odpis umowy majątkowej z 2003 r. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwójką dzieci, którego miesięczny dochód wynosi 1.273,20 zł. Wskazał, że zamieszkuje u swojego brata. Oświadczył, że ani on, ani jego dzieci nie posiadają żadnego majątku, a dzieci nie posiadają własnych dochodów. 1.3. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący przedłożył zeznania podatkowe, z których wynika, że za lata 2012-2013 osiągnął dochód w kwotach 6.943,75 zł oraz 17.865 zł oraz zaświadczenie od pracodawcy o wynagrodzeniu skarżącego w wysokości 1.680 zł brutto. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego, osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym również. Wyjaśnił, że mieszkanie, w którym obecnie zamieszkuje jest "własnością mojej żony i przebywam w nim razem z dziećmi, na zasadzie użyczenia". Oświadczył, że młodsze dziecko jest alergikiem wymagającym leczenia doraźnego, w związku z czym wydatki na ten cel wynoszą od 150 do 300 zł miesięcznie. Ponownie oświadczył, że nie posiada oszczędności. Jedynym źródłem utrzymania wnioskodawcy jest umowa o pracę. 1.4. Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2014 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. 1.5. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wskazał, że ustalenia prowadzące do wydania zaskarżonego postanowienia były nieuzasadnione lub niewystarczające do odmowy przyznania prawa pomocy. Podkreślił, że nie wskazał żony jako osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. 2.1. Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Podniósł, że w sprawie nie było możliwe dokonanie oceny sytuacji majątkowej skarżącego oraz jej domowników, skoro skarżący nie przedstawił dokumentów obrazujących sytuację majątkową jego małżonki. Natomiast, wnioski i oświadczenia złożone przez skarżącego uznał za pozostające ze sobą w sprzeczności. We wniosku skarżący oświadczył bowiem, że prowadzi gospodarstwo domowe z dziećmi, po czym oświadczył, że jedno z nich (córka) uczy się poza krajem. Oznacza to, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i nie łoży na jej utrzymanie, zwłaszcza że – jak sam podał – za naukę córki płaci żona. Ponadto skarżący pełni funkcję prezesa w spółce M. i z tego tytułu otrzymuje stałe wynagrodzenie w kwocie 1.680 zł brutto miesięcznie. Sąd pierwszej instancji stwierdził również, że skoro skarżący w rzeczywistości nie prowadzi gospodarstwa domowego także z córką, a tylko z synem, a więc ma tylko jedno dziecko na utrzymaniu, otrzymuje wynagrodzenie za pełnienie funkcji prezesa w spółce, w której zarządzie jest także jego żona, mieszka w mieszkaniu, które jest własnością żony, a żona łoży na naukę ich córki, to stwierdzić można, że może on dysponować środkami na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Sąd pierwszej instancji wskazał też, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego czy faktu pozostawania w separacji. Z tego powodu rozdzielność majątkowa małżeńska czy pozostawanie w nieformalnej separacji nie zwalnia z obowiązku udzielenia informacji o sytuacji majątkowej oraz finansowej. Wobec tego sąd pierwszej instancji, na podstawie doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania ocenił, że skarżący ma kontakt z żoną (zwłaszcza w świetle otrzymywania wynagrodzenia za pełnienie funkcji Prezesa w firmie M., w której członkiem zarządu jest jego żona, mają wspólne dzieci, a z jednym z nich (synem) żyje w mieszkaniu będącym jej własnością. W konsekwencji, sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. 3.1. Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżył powyższe postanowienie sądu pierwszej instancji w całości, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zdaniem autora zażalenia, skarżący nie był zobowiązany do udokumentowania sytuacji majątkowej swojej małżonki, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej. Obowiązek taki nie wynikał bowiem ani z treści przepisów prawa, ani z treści formularza. Wskazano, że orzecznictwo sądów administracyjnych, na które powoływał się sąd pierwszej instancji nie może zastępować przepisów prawa, a te takiego obowiązku nie przewidują. Wskazano również, że sąd pierwszej instancji nie odniósł się do okoliczności związanej z prowadzonym w stosunku do skarżącego postępowaniem egzekucyjnym na łączną kwotę 5.208.045,52 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zażalenie skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. 5. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To skarżący zatem powinien należycie uprawdopodobnić, że rzeczywiście spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. 6. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że w rozpoznawanej sprawie zaistnienie tych przesłanek nie zostało w sposób należyty i wiarygodny wykazane przez skarżącego. Odnosząc się do treści zażalenia należy wskazać, że w rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżącego został wezwany w trybie art. 255 p.p.s.a. (k. 54 akt sprawy) do uzupełniania złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżącemu. W sprawie zostało zatem przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. Autor zażalenia twierdzi przy tym, że z przepisów prawa, jak i z treści wezwania nie wynikał obowiązek wnioskodawcy do złożenia oświadczenia dotyczącego sytuacji majątkowej małżonki, z którą pozostał w stosunku rozdzielności majątkowej. Dlatego należy uznać, że w sprawie wątpliwości budziło to, czy skarżący współtworzy z żoną wspólne gospodarstwo domowe, skoro nie wskazał jej w rubryce formularza, jako osoby, która z nim wspólnie tworzy gospodarstwo domowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro skarżący pozostaje w związku małżeńskim, wspólnie z żoną łoży na utrzymanie dzieci, uzyskuje dochód w spółce, w której małżonka – obok skarżącego – pełni funkcję w zarządzie M. Sp. z o.o, to za uzasadnione w tej sytuacji należy uznać, że wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym dotyczyło również jego małżonki. Zarówno referendarz sądowy, jak i sąd pierwszej instancji w swoich postanowieniach zwracali uwagę, że dla oceny, czy w niniejszej sprawie wnioskodawcy zasadnym jest przyznanie prawa pomocy, konieczne jest również oświadczenie o stanie majątkowym małżonka. Skoro zatem skarżący konsekwentnie uchylał się na kolejnych etapach postępowania od wyjaśnienia tej kwestii, to w sprawie nie może być mowy o zupełnym i rzetelnym przedstawieniu jego rzeczywistego stanu majątkowego. Jednocześnie zarówno referendarz sądowy, jak i sąd pierwszej instancji wskazywali skarżącemu, że okoliczność zawarcia między małżonkami umowy o rozdzielności małżeńskiej nie zwalniają go z konieczności złożenia stosownego oświadczenia, dotyczącego stanu majątkowego małżonki. Należy się z powyższym stanowiskiem zgodzić. Nawet bowiem, jeśli brak jest w tym zakresie przepisu, który by literalnie taki obowiązek nakładał, to należy mieć na uwadze, że dla oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, konieczne będzie uwzględnienie stanu majątkowego innych osób, pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, a jak zostało stwierdzone wyżej, w przedstawionych okolicznościach nie jest wiarygodne twierdzenie skarżącego, że nie prowadzi on z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Wobec tego sąd pierwszej instancji miał prawo stwierdzić, że w tej sprawie nie był w stanie w pełni zweryfikować sytuacji finansowej skarżącego, co jest równoznaczne z niewykazaniem zaistnienia przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy. Tak samo ocenił okoliczność nieprzedstawienia przez skarżącego sytuacji majątkowej jego małżonki, Naczelny Sąd Administracyjny w innej sprawie z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 września 2014 r. I FZ 339/14). Odnosząc się do pozostałej części uzasadnienia zażalenia należy wskazać, że fakt prowadzenia egzekucji wobec skarżącego, nie uzasadnia sam w sobie przyjęcia, że nie ma on dostatecznych środków na poniesienia kosztów postępowania. Do stwierdzenia tej okoliczności konieczne byłoby zupełne i wiarygodne przedstawienie jego stanu majątkowego, a temu skarżący uchybił. 7. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie skarżącego.