I FZ 349/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Barbara Wasilewska, , , po rozpoznaniu w dniu 23 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt III SA/Gl 345/13 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 30 listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt III SA/Gl 345/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek W.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W treści uzasadnieniu Sąd wskazał, że wnioskiem z dnia 18 lutego 2013 r., nadesłanym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 979,00 zł, skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe. Jego jedynym źródłem utrzymania jest renta w wysokości 1.521,26 zł netto. Z powyższej pokrywane są bieżące opłaty za gaz, energię elektryczną oraz wodę. Tymczasem z uwagi na stan zdrowia ponad 800,00 zł zmuszony jest przeznaczyć na leczenie i rehabilitację. Według oświadczenia skarżący nie posiada żadnych składników majątku, tj. nieruchomości, oszczędności, udziałów, akcji, obligacji czy papierów wartościowych. W celu udokumentowania wyżej przedstawionej sytuacji majątkowej skarżący przedłożył zaświadczenie wystawione przez Prezydenta Miasta C., z którego ustalono, że od 1988 r. skarżący figuruje w ewidencji osób prowadzących działalność gospodarczą. Z tego tytułu w roku 2011 nie osiągnął żadnego przychodu (vide: PIT-36). Podobnie w deklaracji VAT-7 za maj 2012 r. wykazał wprawdzie podstawę opodatkowania wynoszącą 15,00 zł oraz nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy w kwocie 32.606,00 zł. Ta jednak, mimo złożonego w tym przedmiocie wniosku, nie została mu wypłacona, jako że wobec jego osoby prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które jak wynika z przedłożonych dokumentów źródłowych, skierowane zostało do wypłacanego przez ZUS świadczenia rentowego. Tymczasem skarżący pozostaje z żoną w separacji, a zamieszkuje u córki, gdzie dokłada się do kosztów utrzymania kwotą 700,00 zł. Sąd I instancji, analizując powyższe dane, uznał, że skarżący nie wykonał w pełni skierowanego do niego wezwania referendarza sądowego, w konsekwencji czego nie zostały złożone dokumenty, które pozwoliłyby wykluczyć powstałe przy ocenie formularza wątpliwości. Zdaniem Sądu skarżący nie dostarczył bowiem odpowiednich dokumentów przedstawiających sytuacją majątkową osób prowadzących z nim wspólnie gospodarstwo domowe. Skarżący nie wykonał też wezwania dotyczącego zaciągniętych kredytów i pożyczek, mimo że oświadczył, iż posiada kredyt w Banku H. W tej sytuacji nie sposób ocenić czy skarżący spłaca kredyt czy zalega z płatnością rat. Brak danych na temat spłacania przez skarżącego zobowiązań prywatnoprawnych, jest kolejnym elementem, którego brak nie pozwala na ocenę sytuacji finansowej skarżącego. W złożonym zażaleniu skarżący podniósł, że udowodnił swoją trudną sytuację finansową, która uniemożliwiła mu pokrycie kosztów sądowych. Zaznaczył przy tym, że Sąd I instancji nie uwzględnił art. 6 Konwencji Europejskiej o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności gwarantującego prawo do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Nie znajduje uzasadnienia podniesiony w zażaleniu zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 6 ust. 1 Konwencji. Należy podkreślić, że prawo do sądu nie ma charakteru bezwzględnego, zależy bowiem od różnych czynników, między innymi od poniesienia stosownych kosztów. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada odpłatności drogi sądowej. Jednak jej realizacja nie powinna uniemożliwić realizacji prawa obywateli do sądu. Z tej przyczyny powstała instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, której realizację stanowią przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy po wykazaniu przez wnioskodawcę ziszczenia się przesłanek do skorzystania z niego jest dla sądu obligatoryjne. Ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa jednak na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 P.p.s.a. może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości uregulowanej w art. 255 P.p.s.a. Sąd I instancji skorzystał, uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF nie były wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Przypomnieć należy, że skarżący został wezwany m.in. do przedłożenia wszelkiej dokumentacji mogącej pomóc w ustaleniu dochodów pozostałych osób prowadzących z nim wspólnie gospodarstwo domowe. Tego typu informacje mają bowiem, jak słusznie wskazał Sąd I instancji, istotne znacznie przy ocenie możliwości finansowych samego wnioskodawcy. Zresztą udzielenie tego typu informacji wynika wprost z treści urzędowego formularza. Trafnie przy tym Sąd I instancji wskazał, że przy ocenie możliwości finansowych skarżącego poboczną kwestią jest rozdzielność majątkowa istniejąca między małżonkami. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza bowiem stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków, co wynika z powołanych przez Sąd I instancji przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sąd miał zatem uzasadnione podstawy, aby tego typu informacje zostały przez stronę udostępnione. Skoro zaś do wyłącznej oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki, to strona poprzez uchylanie się od przedstawienia wymaganej przez sąd dokumentacji winna liczyć się z przyjęciem, że brak będzie wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione bądź też niemożliwa okaże się ocena sytuacji finansowej, w której się znajduje. Tym samym skarżący uchylając się od przedłożenia dokumentów w żądanym przez Sąd I instancji zakresie de facto uniemożliwił dokonanie oceny sytuacji finansowej. W tej sytuacji za odpowiadające prawu należało uznać stanowisko przyjęte przez Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.