I FZ 305/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Janusz Zubrzycki (sprawozdawca), , , po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 1142/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 10 lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie zaliczenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za czerwiec 2014 r. na poczet zaległości podatkowych w tym podatku za listopad 2013 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 1142/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi Strony na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 10 lutego 2015 r. w przedmiocie zaliczenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za czerwiec 2014 r. na poczet zaległości podatkowych w tym podatku za listopad 2013 r. Strona we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, że obecnie nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, gdyż nie posiada żadnego dochodu ani oszczędności. Z informacji przekazanych przez Skarżącą wynika, że stan jej obecnych oszczędności wynosi mniej niż 80 zł, co nie wystarcza nawet na wniesienie wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Skarżąca od początku roku uzyskała przychód z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej w wysokości 3.100 zł, który nie pozwala jej na pokrycie podstawowych wydatków na utrzymanie, wynoszących 3.339,19 zł miesięcznie. Z tego względu Skarżąca pokrywała w 2016 r. wydatki na swoje bieżące utrzymanie z oszczędności oraz pożyczek. Skarżąca podniosła również, że w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1144/15 Dyrektor Izby Skarbowej nie zwrócił jej kosztów postępowania w wysokości 100 zł. Nie otrzymała ona również zwrotu podatku za 2015 r. w wysokości 1.070 zł. Skarżąca oświadczyła ponadto, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Posiada polisy na życie na łączną kwotę 30.000 zł oraz akcje i udziały o wartości 125.000 zł. Posiada ponadto spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o pow. 50,16 m² i wartości ok. 450.000 zł oraz samochód osobowy marki Toyota Corolla, rok prod. 2005. Do wniosku Skarżąca załączyła swoje zeznania podatkowe za 2014 r. i 2015 r., wyciąg z rachunku bankowego oraz deklaracje VAT-7. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że Skarżąca nie spełnia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej powoływana jako: "P.p.s.a."). W ocenie Sądu, już sam fakt posiadania przez Skarżącą akcji i udziałów o wartości 125.000 zł nakazuje uznać, że jednorazowe wygospodarowanie kwoty 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, który na obecnym etapie postępowania jest jedynym kosztem sądowym, nie spowoduje żadnego uszczerbku w środkach zabezpieczających utrzymanie Skarżącej. Odnosi się to również do kosztu wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika w celu wniesienia skargi kasacyjnej. Natomiast podnoszone przez Skarżącą okoliczności, takie jak konieczność zgromadzenia odpowiedniego zabezpieczenia na przyszłość, nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że Skarżąca nie posiada obiektywnej możliwości wygospodarowania środków finansowych celem uiszczenia wymaganego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej oraz opłacenia wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Sąd dodał, że zadeklarowane przez Skarżącą przeznaczenie posiadanych przez nią środków pieniężnych, nie może korzystać z pierwszeństwa w stosunku do kosztów postępowania, jakie musi ona ponieść w niniejszej sprawie. Strona zaskarżyła opisane wyżej postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w zakresie, w jakim Sąd pierwszej instancji uznał, że Skarżąca posiada środki na zaspokojenie potrzeb egzystencjalnych; swobodną ocenę dowodów, poprzez nieuzasadnione odmówienie wiary twierdzeniom Skarżącej odnośnie braku możliwości sprzedaży udziałów i akcji oraz błędy w ustaleniach faktycznych. Strona wniosła przy tym o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca podniosła, że nie posiada środków finansowych na pokrycie podstawowych wydatków, jak chociażby żywność i utrzymuje się wyłącznie z pieniędzy pożyczonych od innych osób. Strona wskazała ponadto, że Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu nie wskazał przyczyny, ze względu na którą nie uwzględnił jej oświadczenia o braku możliwości spieniężenia posiadanych przez nią akcji i udziałów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że Skarżąca w niniejszej sprawie wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, to jest zażądała zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Wniosek ten Sąd pierwszej instancji ocenił pod kątem przesłanek wynikających z treści przepisu art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., z którego wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd pierwszej instancji co do zasady prawidłowo przeanalizował dokumentację i twierdzenia Strony odnośnie wysokości jej dochodu, bieżących wydatków, czy stanu rachunków bankowych, jednakże - w opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny niedostatecznie wyjaśnił kwestię możliwości spieniężenia przez Skarżącą posiadanych przez nią udziałów i polisy na życie. Skarżąca wskazywała w toku postępowania, że wprawdzie dysponuje prawami do nich, jednakże nie może ich obecnie sprzedać, nie podała przy tym przyczyny takiego stanowiska. Nie jest zatem wiadome, czy są ku temu obiektywne przeszkody, czy też jest to jedynie przeświadczenie Skarżącej, która podniosła w tym zakresie dodatkowo, że udziały te i polisa stanowią jej zabezpieczenie na przyszłość. W tej sytuacji nie można było jednoznacznie stwierdzić, czy Skarżąca spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Jeśli bowiem istnieją obiektywne przeszkody, uniemożliwiające sprzedaż przedmiotowych udziałów, brak będzie podstaw do przyjęcia, że sytuacja finansowa Skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy, tym bardziej, że z uzasadnienia Sądu pierwszej instancji wynika, iż kwestia ta (możliwość uzyskania środków na pokrycie kosztów sądowych i opłacenie profesjonalnego pełnomocnika ze sprzedaży przedmiotowych udziałów) de facto przesądziła o odmowie uwzględnienia żądania Strony. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że ponownie rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd pierwszej instancji obowiązany będzie zbadać kwestię dopuszczalności spieniężenia przez Skarżącą posiadanych przez nią udziałów i uwzględnić ustalenia w tym zakresie przy ocenie przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.