I FZ 272/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14 września 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 819/20, o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 24 września 2020 r., nr 2801-IOV.4103.58.2018 w przedmiocie podatku od towarów i usług za III kwartał 2013 r. oraz listopad i grudzień 2013 r. postanawia: 1) uchylić postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14 września 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 819/20, 2) przywrócić termin do uiszczenia wpisu od skargi.

1. Postanowienie Sądu pierwszej instancji Postanowieniem z dnia 14 września 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 819/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił J. A. (dalej: Strona lub Skarżąca) przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. 2. Relacja ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 lutego 2021 r. wezwano Stronę do uiszczenia wpisu sądowego w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie doręczono reprezentującemu ją synowi (D. A.) w dniu 11 marca 2021 r. Natomiast w dniu 19 marca 2021 r. Strona nadała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Po jego rozpoznaniu, starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, odmówił zwolnienia Strony od kosztów sądowych. Następnie postanowieniem z dnia 14 czerwca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę Skarżącej z uwagi na nie uiszczenie wpisu w ustawowym terminie. Jednocześnie zaznaczył, że wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony po terminie do uiszczenia wpisu. W dniu 12 lipca 2021 r. do Sądu pierwszej instancji wpłynął wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Uzasadniając ów wniosek podano w nim, że: - pełnomocnik Strony w okresie od 22 lutego 2021 r. do 3 marca 2021 r. przebywał w izolacji z uwagi na zakażenie koronawirusem; jego choroba miała ciężki przebieg, po jej przebyciu przez kilka miesięcy odczuwał skutki uboczne w postaci tzw. mgły mózgowej; w związku zaś z nią, odbierając wezwanie sądowe do uiszczenia wpisu był przekonany, że zostało ono odebrane w dniu 12 marca 2021 r., dlatego złożył wniosek o prawo pomocy jeden dzień po terminie na uiszczenie wpisu sądowego; - tym samym do dnia otrzymania postanowienia o odrzuceniu skargi (2 lipca 2021 r.) był przeświadczony, iż wniosek o przyznanie Skarżącej prawa pomocy został złożony w terminie do uiszczenia wpisu od skargi. 3. Uzasadnienie postanowienia Sądu pierwszej instancji W motywach rozstrzygnięcia o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu, Sąd przyjął w szczególności, że: - siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu został zachowany; - Skarżąca nie wykazała jednak braku winy w uchybieniu terminu do opłacenia skargi, gdyż nie uprawdopodobniła, że w okresie od dnia doręczenia jej wezwania o wpis (11 marca 2021 r.) do upływu terminu na jego uiszczenie (18 marca 2021 r.) wystąpiły u pełnomocnika Strony objawy chorobowe uniemożliwiające dokonanie tej czynności; - pełnomocnik nie przedłożył dokumentacji lekarskiej, z której wynikałoby, iż w terminie nie mógł uiścić wpisu; - nie neguje się, iż pełnomocnik miał objawy po przechorowaniu zakażaniem koronawirusa w postaci tzw. mgły mózgowej, jednakże samo gołosłowne twierdzenie, bez jakiegokolwiek wykazania, że stan taki zaistniał, nie jest tożsame z brakiem winy. 4. Zażalenie 4.1. W zażaleniu Skarżąca domagała się zmiany zaskarżonego postanowienia przez przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu. Zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie: - art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.) przez wadliwe uznanie, wobec podanych we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności, że pełnomocnik Strony nie uprawdopodobnił braku winy; - art. 133 § 1 i art. 141 § 4 zdanie pierwsze w związku z art. 86 § 1 i art. 166 P.p.s.a. przez wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny; - art. 86 § 1 i art. 106 § 4 P.p.s.a. przez wydanie rozstrzygnięcia bez uwzględnienia faktów powszechnie znanych w zakresie okoliczności dotyczących pandemii COVID-19 i jej skutków. 4.2. Do zażalenia załączono w szczególności: - wynik badań laboratoryjnych; - wydruk wiadomości mailowej wysłanej przez pełnomocnika Strony do lekarza rodzinnego z prośbą o konsultację wyników badań. 4.3. Ponadto przy piśmie z dnia 3 listopada 2021 r. pełnomocnik Strony przesłał zaświadczenie z dnia 27 października 2021 r. wystawione przez psychoterapeutę. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. 5.2. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 P.p.s.a.). W sprawie wniosek został złożony z zachowaniem tego terminu. Sąd pierwszej instancji przyjął, co nie było kwestionowane, że przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 2 lipca 2021 r. (dzień, w którym doręczono Stronie postanowienie o odrzuceniu skargi), natomiast wniosek o przywrócenie terminu został złożony w dniu 9 lipca 2021 r. Wraz z tym pismem Skarżąca uiściła również wpis od skargi w wysokości określonej zarządzeniem. Wynika z tego, że spełniony został warunek z art. 87 § 4 P.p.s.a. - równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu dokonano "przeterminowanej" czynności. 5.3. Kwestia sporna na etapie postępowania zażaleniowego sprowadzała się jedynie do tego, czy Skarżąca uprawdopodobniła okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). 5.3.1. Sąd pierwszej instancji ocenił, że uchybienie terminu przez Skarżącą było zawinione. Sąd ten uznał, że w sprawie nie zostało uprawdopodobnione, aby objawy po przebytym zakażeniu koronawirusem w postaci tzw. mgły mózgowej wystąpiły w nasileniu uniemożliwiającym dokonanie czynności w terminie. W tym zakresie Sąd zwrócił uwagę, że do wniosku nie załączono żadnego dokumentu na podnoszą okoliczność. Natomiast Sąd pierwszej instancji nie kwestionował tego, że pełnomocnik Strony był zakażony koronawirusem i z tej przyczyny przebywał w izolacji od dnia 22 lutego 2021 r. do 3 marca 2021 r., co potwierdzały przedłożone przez niego kserokopie dokumentów. Z kolei Skarżąca kwestionowała stanowisko przyjęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie. Uzasadniając bardzo szeroko (25 stron maszynopisu) zażalenie za wadliwą uznała ocenę wyrażoną przez Sąd pierwszej instancji. W zażaleniu podkreśliła bowiem, że od zakończenia izolacji związanej z przejściem infekcji wywołanej koronawirusem do dnia, w którym doręczono wezwanie do uiszczenia wpisu, minęło zaledwie 8 dni, a w tym czasie objawy mgły mózgowej bardzo się nasiliły i był to stan zupełnie nowy dla pełnomocnika, którego ten nie mógł przewidzieć. Ze względu na podane objawy wykonał on w dniu 5 marca 2021 r. ponadstandardowe badania w Miejskim Szpitalu Zespolonym w O. i w dniu 15 marca 2021 r. przesłał wyniki lekarzowi celem konsultacji. Ponadto od marca 2021 r. uczęszczał na zajęcia psychoterapeutyczne. 5.3.2. W zarysowanej kwestii spornej Naczelny Sąd Administracyjny przychylił się do racji leżących po stronie Skarżącej. W okolicznościach tego konkretnego przypadku, odmiennie niż oceniono w zaskarżonym postanowieniu, Skarżąca dostatecznie uprawdopodobniła brak swojej winy w uchybieniu terminowi. W realiach sprawy Skarżąca była reprezentowana przez swojego syna. Podaną przez jej pełnomocnika okolicznością, która stała za brakiem uiszczenia wpisu w wyznaczonym terminie, bo zamiast jego realizacji złożono wniosek o przyznanie prawa pomocy, były nieprzewidziane dla niego objawy po przebytym zakażeniu koronawirusem. Okoliczność zakażenia i pobytu w izolacji pełnomocnik udowodnił złożonymi przed Sądem pierwszej instancji kopiami dokumentów. Na etapie postępowania przez Sądem drugiej instancji udowodnił zaś wystąpienie pewnych anomalii w zakresie stanu psychicznego, jaki u niego występował kilka dni po przebytej izolacji, a który mógł mieć związek z tzw. mgłą pocovidową. Potwierdzenie tego stanowiło nadesłane przy piśmie z dnia 3 listopada 2021 r. zaświadczenie z dnia 27 października 2021 r. wystawione przez psychoterapeutę, w którym stwierdzono m.in., że "D. A. zgłosił się do psychoterapeuty 16 marca 2021 r. z pojawiającymi się stanami pomrocznymi tzw. mgły pocovidowej". W analizowanym przypadku termin do uiszczenia wpisu od skargi rozpoczął swój bieg w dniu 11 marca 2021 r., a upływał z dniem 18 marca 2021 r. W takim stanie rzeczy prawdopodobne jest, że w związku z zaistniałym u pełnomocnika Strony rodzajem objawów choroby, zupełnie dla niego nowych i występujących w dość krótkim czasie od przebycia zakażenia koronawirusem, przyjął on datę odebrania przesyłki sądowej jako dzień 12 zamiast 11 marca 2021 r. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, mogło być w tej sprawie tak, że powołana przez Skarżącą choroba doprowadziła do uchybienia terminowi w zakresie dokonania właściwej czynności w reakcji na wezwanie o uiszczenie opłaty sądowej. Nie było bowiem powodu, aby na tle tego konkretnego przypadku podważać wiarygodność przedłożonej przez Skarżącą dokumentacji i twierdzeń z nią związanych. Wyrażając powyższą ocenę Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze, że uprawdopodobnienie nie jest pojęciem tożsamym z udowodnieniem braku winy; ma ono bowiem na celu jedynie uwiarygodnienie przedstawionych przez wnioskodawcę okoliczności. Uprawdopodobnienie - jak zgodnie przyjmuje się w orzecznictwie - jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. 5.3.3. Wzmiankować przy tym należało, że Sąd pierwszej instancji podając, że "aby dokonać przelewu nie trzeba wychodzić z domu, można to zrobić w formie elektronicznej płatności bezgotówkowej" wadliwie tak przyjął w odniesieniu do występujących w sprawie okoliczności. Po pierwsze, godziło się zauważyć, że pełnomocnik Strony nie powoływał się na to, że nie miał fizycznej możliwości opłacenia skargi. Po drugie, pełnomocnik Skarżącej nie uiścił w ogóle wpisu, lecz złożył w imieniu Strony wniosek o przyznanie prawa pomocy jeden dzień po terminie. Był bowiem przekonany, że czyni to w terminie otwartym na dokonanie takiej opłaty. 5.4. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne uznał uchylenie - na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. - kwestionowanego postanowienia Sądu pierwszej instancji oraz - w oparciu o art. 86 § 1 P.p.s.a. - orzekł o przywróceniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi.