I FZ 271/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krystyna Chustecka po rozpoznaniu w dniu 24 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 czerwca 2016 r. sygn. akt III SA/Gl 1230/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi L.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 4 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia z dnia 29 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Gl 1230/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił L.J. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu podniesiono, że skarżący we wniosku nie kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W treści urzędowego formularza skarżący zadeklarował bowiem dochody, które wraz z dochodami żony wynosiły 17.339,40 zł netto, natomiast wydatki związane z utrzymaniem domu i leczeniem oszacował w następujący sposób: raty kredytu zaciągniętego na działalność (ok. 3.000,00 zł plus odsetki), media związane z utrzymaniem domu (ok. 1.700,00 zł), koszty leczenia (ok. 700,00 zł), zadłużenie na karcie kredytowej (ok. 20.000,00 zł), spłata zadłużenia podatkowego za 2012 r. po obniżeniu (3.000,00 zł). W związku z powyższym, zdaniem WSA, powoływanie się na wysokość należnego od wniesionej skargi kasacyjnej wpisu nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu mimo obciążeń ruchomości i nieruchomości zabezpieczeniem na rachunek zobowiązań oraz wydatków na leki, skarżący jest w stanie w świetle powyższych danych ponieść koszty prowadzonych spraw ze znajdujących się na jego rachunku bankowym środków pieniężnych. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik skarżącego wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu od skargi kasacyjnej oraz o przyznanie zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż skarżący nie spełnia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, podczas gdy z wniosku skarżącego jak i przedłożonych za wnioskiem dowodów, skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymanie koniecznego dla siebie i rodziny, - obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 246 § 1 pkt 2 (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) poprzez brak przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym co do zwolnienia z uiszczania opłaty od skargi kasacyjnej, wobec spełnienia przez skarżącego przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, a w efekcie czego obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 42 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ograniczenie skarżącemu realizacji prawa do sądu. W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik skarżącego zakwestionował ocenę sytuacji materialnej dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, podnosząc, że skarżący w sposób dostateczny wykazał, na niemożność poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Dodatkowo pełnomocnik podniósł, że skarżący łącznie do Sądu wniósł dwanaście skarg, co w ocenie pełnomocnika uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w którym mowa o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy. Należy też zauważyć, że w przypadku, gdy Sąd w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca jest zobowiązany do uczynienia zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo, czy w sposób niedokładny. Uchylając się od pełnej współpracy z Sądem w wyjaśnianiu wątpliwości czy niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi wnioskodawcy, wnioskodawca taki powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez Sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Oceniając zaskarżone postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał rzetelnej analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy i zawartego w nim oświadczenia konfrontując je z nadesłaną przez skarżącego dokumentacją źródłową dotyczącą kondycji finansowej i wyciągnął w tym zakresie stosowne wnioski prezentując w motywach zaskarżonego postanowienia względy, dla których skarżący nie wypełnił przesłanek wynikających z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Co istotne, również argumentacja zażalenia nie zdołała skutecznie podważyć stanowiska Sądu pierwszej instancji. Zauważyć należy, że w zasadzie stanowiła ona powtórzenie twierdzeń zawartych w złożonym sprzeciwie. Trafnie zatem Sąd pierwszej doszedł do przekonania, że sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie przez niego kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy i jego żony w taki sposób, że nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Majątek zgromadzony przez skarżącego oraz ujawnione przychody skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Oczywistym jest, że każde postępowanie sądowe jest w pewnym stopniu postępowaniem sformalizowanym, a jego wszczęcie i prowadzenie uzależnione jest od szeregu warunków, w tym od uiszczenia stosownej opłaty. Brak zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych strony, która jest w stanie te koszty uiścić, nie jest więc w niniejszej sprawie ograniczeniem konstytucyjnego prawa do sądu, lecz skutkiem braku przesłanek do przyznania prawa pomocy. Ponadto okoliczność, że skarżący prowadzi liczne postępowania sądowe nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych. W orzecznictwie zwraca się uwagę, iż przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Prowadzenie licznych postępowań nie jest przesłanką przyznania prawa pomocy – strona, decydując się na prowadzenie wielu postępowań sądowych, musi liczyć się z faktem, że każde z nich będzie wiązało się z obowiązkiem partycypowania w jego kosztach, a sytuacja finansowa strony będzie rozpoznawana odrębnie w każdej ze spraw (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2011 r., II OZ 546/11, LEX nr 844614). Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania, ponieważ jest on bezpodstawny. Artykuł 209 p.p.s.a. przewiduje, że wniosek o zwrot kosztów postępowania rozstrzyga w orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz orzeczeniach, o których jest mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.