I FZ 251/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 3397/12 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi G. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 18 października 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 23 czerwca 2014 r., III SA/Wa 3397/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił zmiany postanowienia tego Sądu z 30 października 2013 r. w przedmiocie prawa pomocy, stosownie do art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej Ppsa. We wskazanym postanowieniu z 30 października 2013 r. zwolniono G. T. od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 10.000 zł. Jak zauważono w motywach orzeczenia, wykonując zalecenia NSA zawarte w postanowieniu z 11 kwietnia 2014 r., I FZ 89/14, Sąd wezwał skarżącego do przedstawienia dokumentów i złożenia określonych oświadczeń z uwagi na fakt, że dane zawarte w przesłanym formularzu PPF były niewystarczające do oceny jego sytuacji majątkowej i jej ewentualnej zmiany. Wezwanie było jednoznaczne i precyzyjne. Skarżący odpowiedział na to wezwanie w sposób niepełny, niewystarczający do tego aby przesądzić, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, tj. czy sytuacja majątkowa skarżącego uległa dalszemu pogorszeniu w stosunku do tej, która była już przedmiotem oceny w związku z wcześniejszym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wskazał jedynie, że nie pracuje, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie składał zeznań podatkowych w 2013 r. gdyż nie osiągnął żadnego dochodu za ten rok, nie posiada rachunków bankowych polskich lub zagranicznych, nie korzysta z jakiejkolwiek formy pomocy społecznej, utrzymuje się z okazjonalnych prac dorywczych, nie posiada zobowiązań cywilnoprawnych natomiast posiada zaległości o charakterze celnym i podatkowym, nie jest także zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Powyższe okoliczności były już badane przez Sąd przy wydawaniu postanowienia z 30 października 2013 r. Skarżący nie wskazał, jakie są jego obecne miesięczne dochody i wydatki. Uchylił się od przedstawienia jakichkolwiek dokumentów w tym zakresie. W wezwaniu precyzyjnie określono zaś (w pkt 4-5), że Sąd wzywa skarżącego do "wskazania wszystkich źródeł utrzymania" oraz do "udokumentowania, ewentualnie wykazania wysokości kosztów miesięcznego utrzymania". Skarżący źródeł utrzymania nie wskazał podając jedynie, że utrzymuje się z prac dorywczych. Nie wyjaśnił jak często takie prace podejmuje, jakie otrzymuje za nie wynagrodzenie i jaki uzyskuje z tego tytułu średni miesięczny dochód. Przy tym jeżeli skarżący nie dysponował dokumentami obrazującymi dochód uzyskiwany z prac dorywczych, to powinien chociażby złożyć odpowiednie oświadczenie, szczegółowo opisując powyższą okoliczność i uzyskiwane dochody. Analogiczna sytuacja ma miejsce w odniesieniu do wysokości kosztów miesięcznego utrzymania; skarżący w żaden sposób nie przedstawił Sądowi jakie są jego obecne miesięczne wydatki. Przyjmując nawet, że skarżący mieszkając u swojej siostry nie ponosi żadnych stałych opłat w postaci czynszu czy kosztów energii elektrycznej, co potwierdza jej oświadczenie z 7 sierpnia 2013 r. złożone w toku poprzedniego postępowania w przedmiocie prawa pomocy, nie sposób uznać, że skarżący nie ponosi wydatków w ogóle – np. na jedzenie, ubranie, czy leki. W tym kontekście Sąd wskazał w odniesieniu do przedłożonych kserokopii postanowień Dyrektora Izby Celnej w W., że sama bezskuteczność egzekucji w sytuacji gdy Sąd nie ma wiedzy co do podstawowych informacji dotyczących stanu majątkowego skarżącego nie może być uznana za zmianę okoliczności sprawy. Jeżeli zaś w ocenie skarżącego ze stanu prowadzonych wobec niego postępowań egzekucyjnych wynika istotna zmiana jego stanu majątkowego, to okoliczność taką powinien przedstawić w sposób pełny i niebudzący wątpliwości. W zażaleniu na powyższe postanowienie zgłoszono wniosek o uchylenie tegoż orzeczenia i przyznanie skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W motywach zażalenia wskazano, że trudno wymagać aby skarżący przedstawił dokumentację potwierdzającą fakt, że nie posiada majątku. Podobnie nie sposób wymagać przedłożenia dokumentacji potwierdzającej zmianę jego sytuacji majątkowej, skoro już wcześniej była ona bardzo zła. Skarżący nie jest w stanie przedstawić stosownej dokumentacji w związku z jej brakiem, który nie może stanowić podstawy odmowy przyznania prawa pomocy. Zdaniem skarżącego, jego sytuację finansową pogarszają natomiast prowadzone postępowania egzekucyjne. Jak wskazano w zażaleniu "należy podkreślić, iż nadal prowadzona jest egzekucja z majątku skarżącego przez organy podatkowe i celne. W związku z tym jego sytuacja majątkowa ulega systematycznemu pogorszeniu." Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W środku odwoławczym strona konsekwentnie akcentuje okoliczność prowadzenia "egzekucji z majątku skarżącego przez organy podatkowe i celne", jako świadczącą o zmianie (pogorszeniu) jego sytuacji finansowej, w rozumieniu art. 165 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa (por. k. 152 i n. oraz 210 akt). Popada jednak w sprzeczność deklarując jednocześnie, że nie posiada żadnego majątku, jak również nie osiąga żadnych dochodów. Nasuwa się bowiem w tym kontekście retoryczne pytanie odnośnie do wywodu strony, w jaki sposób postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego ma zmieniać okoliczności sprawy (pogarszać sytuację majątkową skarżącego), skoro jest ono bezskuteczne w związku z brakiem majątku, do którego można skierować egzekucję (zob. także k. 155 akt). Wymaga przy tym podkreślenia, że oświadczenia skarżącego w powyższym zakresie (o braku majątku i dochodów) stanowiły już przedmiot prawomocnej oceny Sądu w postanowieniu z 30 października 2013 r. (k. 105 i n. oraz 143 akt). W orzeczeniu tym Sąd wskazał, że mimo deklarowanej trudnej sytuacji materialnej "skarżący był w stanie uiścić wpisy sądowe w dwóch sprawach (...) w łącznej wysokości 8.688 zł". Ponadto w ww. postanowieniu o sygn. I FZ 89/14, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił skarżącemu, że "przepisy art. 246 § 1 i art. 255 Ppsa wskazują jednoznacznie, że to obowiązkiem wnioskodawcy jest wykazanie, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie, a sąd może jedynie zwracać się do niego (nie innych podmiotów) o złożenie dodatkowych oświadczeń bądź dokumentów. W przypadku prawidłowego wezwania skarżącego o takie oświadczenia/dokumenty, ich nieprzedstawienie może skutkować uznaniem, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja majątkowa jest istotnie tak trudna, że powinno mu być przyznane w określonym zakresie prawo pomocy" (k. 189 akt). Mimo to w odpowiedzi na wezwanie Sądu z 14 maja 2014 r. (k. 192 akt) nie nadesłano żadnych dokumentów, a jedynie szereg oświadczeń, które jednak nie czyniły w istocie zadość obowiązkowi wynikającemu z art. 255 Ppsa (k. 197 akt). W szczególności, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd w zaskarżonym postanowieniu (k. 202 i n. akt), nie wyjaśniono choćby w przybliżeniu (brak nawet oświadczenia w tym zakresie) jakie konkretnie środki na utrzymanie uzyskuje skarżący "z prac dorywczych" i jakie są jego miesięczne (nawet szacunkowe) wydatki (np. na jedzenie, ubranie, czy leki). Jak zasadnie skonstatował Sąd, w tym stanie rzeczy (przy braku jakichkolwiek precyzyjnych informacji o bieżących dochodach i kosztach utrzymania skarżącego) nie jest możliwa rzeczowa ocena, czy i w jakim stopniu prowadzone postępowanie egzekucyjne pogarsza sytuację finansową strony. Tych zarzutów co do sposobu przedstawienia swojej sytuacji materialnej skarżący nie odparł skutecznie w zażaleniu. W szczególności nie wyjaśnił w dalszym ciągu, jakimi środkami dysponuje nie zważając na to, że oświadczenie o braku jakichkolwiek środków przeczy twierdzeniu o pogorszeniu sytuacji finansowej na skutek prowadzonych postępowań egzekucyjnych. Ogólnikowość wywodu zażalenia (k. 209 i n. akt) nadal nie pozwala na ustalenie wpływu prowadzonych postępowań egzekucyjnych na możliwości płatnicze strony. Z tych powodów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.