I FZ 241/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. Sp. z o.o. z siedzibą w R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 października 2025 r., sygn. akt I SA/Sz 78/25 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi B. Sp. z o.o. z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 29 listopada 2024 r., nr 3201-IOV2.4103.34.2024.9 w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty, marzec, maj i od lipca do grudnia 2020 r. oraz ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego w tym podatku za luty, maj i od lipca do grudnia 2020 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 15 października 2025 r., sygn. akt I SA/Sz 78/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę B. Sp. z o.o. z siedzibą w R. (dalej: Skarżąca, Spółka) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (dalej: Organ) z 29 listopada 2024 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty, marzec, maj i od lipca do grudnia 2020 r. oraz ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego w tym podatku za luty, maj i od lipca do grudnia 2020 r. Z akt sprawy wynika, że zarządzeniem z 14 lutego 2025 r. Przewodnicząca Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wezwała Spółkę do uiszczenia wpisu od skargi. W odpowiedzi na wezwanie Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z 8 maja 2025 r., sygn. akt I SPP/Sz 25/25 starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z prawomocnością ww. postanowienia z 8 maja 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wezwał Spółkę do wykonania prawomocnego zarządzenia z 14 lutego 2025 r. Wezwanie zostało uznane za doręczone w dniu 20 czerwca 2025 r. Pismem z 27 czerwca 2025 r. Skarżąca ponownie zwróciła się do Sądu z wnioskiem o przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z 6 sierpnia 2025 r., sygn. akt I SPP/Sz 69/25 starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej zmiany ww. postanowienia starszego referendarza sądowego z 8 maja 2025 r. Postanowieniem z 9 października 2025 r., sygn. akt I SPP/Sz 69/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie utrzymał w mocy ww. postanowienie z 6 sierpnia 2025 r. Przywołanym na wstępie postanowieniem z 15 października 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę Spółki. W uzasadnieniu wskazał, że Skarżąca mimo wezwania Sądu nie uiściła należnego wpisu od skargi w terminie (tj. do 27 czerwca 2025 r.). Od powyższego postanowienia zażalenie wywiodła Spółka, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 220 § 3 w zw. z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy skutkującym nie rozpoznaniem skargi na decyzję Organu z 29 listopada 2024 r. i wydaniem postanowienia o odrzuceniu skargi. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie. W uzasadnieniu zażalenia wskazała, że z uwagi na prowadzone postępowanie wyjaśniające i kolejne dowody jakie złożyła na wezwanie starszego referendarza sądowego w sprawie z wniosku z 27 czerwca 2025 r. pozostawała w przekonaniu o zaistnieniu okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy i tym samym kolejno rozpoznania skargi. Tymczasem wniosek ten okazał się bezskuteczny, z czym Skarżąca nie może się zgodzić, skoro przyjęto go do rozpoznania i prowadzono postępowanie dowodowe, a Spółka wykonała wezwanie starszego referendarza sądowego jak oceniono w sprawie – częściowo, co skutkowało zmianą okoliczności, jednak nie w sposób pozwalający na zmianę prawomocnego postanowienia starszego referendarza sądowego z 8 maja 2025 r. Wyjaśniła, że nie przewidywała w tej sytuacji, że jej wniosek okaże się bezpodstawny ze skutkami odrzucenia skargi wobec niezrealizowanego kilka miesięcy wcześniej wezwania do uiszczenia wpisu sądowego. Skarżąca podniosła, że skoro skutki braku uiszczenia wpisu miałby nastąpić zgodnie z treścią postanowienia z upływem terminu wyznaczonego do zapłaty wpisu, to dalsze czynności sądu procedującego w sprawie przyznania pomocy, aż do prawomocnego zakończenia sprawy, były bezprzedmiotowe i nie powinny być prowadzone. Wskazała, że w takim przypadku zastosowanie art. 165 p.p.s.a. skutkuje iluzorycznym zawieszeniem zobowiązania wnoszącego skargę do opłacenia wpisu, czym narusza konstytucyjne prawo do sądu i prawo do obrony, bo zachowuje je warunkowo – wyłącznie wtedy, gdy prawo pomocy zostanie Skarżącej w tym trybie przyznane. Zatem uprawnienia i obowiązku Skarżącej winny być realnie odroczone, a nie wyłącznie proceduralne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W razie stwierdzenia braków formalnych pisma, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (odrzucenia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, skargi o wznowienie postępowania) uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu terminu do uzupełnienia braków pisma, przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Jeśli zaś pismem tym jest skarga, skarga kasacyjna, zażalenie, skarga o wznowienie postępowania – podlega ona odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 p.p.s.a.). Jak wynika z akt sprawy odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji nastąpiło po tym jak Skarżąca została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu od skargi. W dacie tego wezwania postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy było prawomocne, co oznaczało obowiązek wezwania Skarżącej do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi i obowiązek jego zapłaty w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 58/05 ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 118). Skarżąca pomimo skutecznego doręczenia w dniu 20 czerwca 2025 r. wezwania nie uiściła prawem wymaganego wpisu od skargi. W konsekwencji nieuiszczenia wpisu w terminie zakreślonym w prawidłowo doręczonym Spółce wezwaniu zasadne było odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Jednocześnie należy zauważyć, że złożenie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wstrzymuje biegu terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu, wystosowanym do skarżącego po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia na toczące się postępowanie (por. post. NSA: z 9.05.2024 r., sygn. akt III FZ 190/24; 10.07.2025 r., sygn. akt III FZ 292/25; publik. CBOSA). Powoływane w zażaleniu okoliczności związane z ponownym wnioskiem Spółki o przyznanie prawa pomocy wykraczają poza ramy prawne i faktyczne postępowania wywołanego wniesionym zażaleniem, gdyż podlegają ocenie przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez co pozostają poza oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie jest zatem możliwe badanie legalności prawomocnego rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji w przedmiocie prawa pomocy. Odnosząc się do treści zarzutów i argumentów podniesionych w zażaleniu wskazać należy, że prawo do sądu jest bezspornie jednym z fundamentalnych uprawnień jednostki, mającym swoje źródło zarówno w Konstytucji RP (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2), jak i w normach prawa międzynarodowego (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka). Jak jednak stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 10 czerwca 2014 r., sygn. 60606/11 (LEX nr 1477698), "(...) prawo dostępu do sądu zapewnione w art. 6 ust. 1 Konwencji nie jest bezwzględne i może podlegać ograniczeniom. Te są dozwolone w sposób dorozumiany, jako że prawo dostępu ze swej istoty wymaga uregulowania przez Państwo, które to uregulowanie może być różne w zależności od czasu i miejsca, zgodnie z potrzebami i środkami po stronie społeczeństwa i jednostek. (...)". Prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W rozpoznawanej sprawie Skarżąca pozbawiła się prawa do sądu, gdyż nie uiściła wymaganego prawem wpisu od skargi i konsekwencją tego było odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji. Wymóg uiszczenia wpisu od skargi nie jest nieproporcjonalnym ograniczeniem prawa do sądu, w sytuacji, w której Skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.