I FZ 239/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 25 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia U. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 sierpnia 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 1454/24, o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi U. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 13 maja 2024 r., nr 1401-IOV-4.4103.162.2023.AC, w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2016 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 28 sierpnia 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 1454/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", po rozpoznaniu wniosku U. sp. z o.o. (dalej "spółka" lub "skarżąca") odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej "organ") z 13 maja 2024 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2016 r. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że choć dał wiarę przedstawionemu przez skarżącą powodowi spóźnionego złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, to okoliczności uznane przez sąd odnoszą się tylko do tego wniosku i nie ekskulpują spółki w uchybieniu terminu do złożenia dokumentu wykazującego umocowanie członka zarządu do podpisania skargi. Dokument taki nie wpłynął bowiem do sądu wraz z ww. wnioskiem. Zdaniem sądu z wniosku o przywrócenie terminu (pośrednio) oraz z akt sprawy wynika, że skarżąca po prostu zaniechała jego złożenia. W konsekwencji, jak wyjaśnił sąd pierwszej instancji, brak możliwości przywrócenia terminu do dokonania tej czynności skutkował oddaleniem wniosku o przywrócenie terminu w całości. Na powyższe postanowienie spółka złożyła zażalenie, zarzucając w nim naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. przez nieprzywrócenie terminu na dokonanie czynności pomimo faktu, że skarżąca nie dokonała czynności w terminie bez swojej winy. W konsekwencji spółka wniosła o zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia przez przywrócenie przez Naczelny Sąd Administracyjny terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu zażalenia spółka zawarła argumentację kwestionującą zasadność wezwania do przedstawienia odpisu z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (dalej "KRS"). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja przywrócenia terminu ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez uczestnika postępowania zobowiązanego do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto w myśl art. 87 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z ww. wnioskiem należy także dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie. Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dla przykładu można wskazać, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się w orzecznictwie m.in. stany nadzwyczajne, takie jak: problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; z 28 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 179/12; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Równocześnie podkreślenia wymaga, że w świetle art. 86 § 1 p.p.s.a. postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej ma charakter wnioskowy. Sąd administracyjny nie jest władny podjąć żadnych działań w tym zakresie z urzędu. Ponadto (co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 lipca 2011 r., sygn. akt II FZ 320/11; CBOSA), rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, sąd jest zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. W myśl bowiem art. 133 § 1 p.p.s.a. (który znajduje odpowiednie zastosowanie do postanowień) sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie powołanej regulacji na gruncie postępowania dotyczącego przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, kończącego się postanowieniem dotyczącym wniosku strony, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu. Tym samym to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie umotywowanie wniosku, ewentualnie dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby w sposób możliwie wyczerpujący i przekonujący dla sądu administracyjnego uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. Podkreślenia wymaga przy tym, że z uwagi na charakter działania (zakres kognicji) sądu kasacyjnego, który sprowadza się jedynie do badania prawidłowości działania sądu pierwszej instancji, a nie do powtórnego merytorycznego rozpoznania danej sprawy, wspomniane okoliczności muszą zostać wykazane na etapie rozpatrywania wniosku o przywrócenie terminu przez sąd pierwszej instancji. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, po zbadaniu zaskarżonego postanowienia pod kątem jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa oraz w granicach okoliczności faktycznych, w jakich orzekał sąd pierwszej instancji, stwierdza, że orzeczenie to jest prawidłowe. Przede wszystkim nie jest w sprawie sporne spełnienie warunków formalnych wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, przez co Naczelny Sąd Administracyjny odstępuje od szczegółowej analizy w tym zakresie. Istotę sporu stanowi natomiast kwestia braku winy spółki w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków fiskalnych i formalnych skargi. Jak wynika z akt sprawy i co nie jest w sprawie sporne, 8 lipca 2024 r. skarżąca otrzymała z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dwa odrębne wezwania, tj. do uiszczenia wpisu od skargi oraz do uzupełnienia braku formalnego skargi przez złożenie oryginału lub uwierzytelnionego odpisu dokumentu, z którego wynikałoby upoważnienie osoby, która podpisała skargę do reprezentacji spółki w dacie wniesienia skargi. Zakreślony w ww. wezwaniach siedmiodniowy termin na dokonanie żądanych przez sąd pierwszej instancji czynności procesowych upływał 15 lipca 2024 r. (to też nie jest w sprawie kwestionowane). Wnioskiem z 10 lipca 2024 r. (data wpływu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie — 19 lipca 2024 r., data nadania w polskiej placówce pocztowej — 16 lipca 2024 r.) skarżąca zwróciła się o udzielenie prawa pomocy przez zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz dalszych kosztów sądowych. Postanowieniem z 23 lipca 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 1454/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę spółki na podstawie art. 220 § 3 i art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., uznając, że wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony po upływie terminu do uiszczenia wpisu od skargi oraz że brak formalny skargi nie został usunięty. Następnie pismem z 30 lipca 2024 r. spółka wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym oraz do uzupełnienia braku formalnego skargi. Z treści przedmiotowego wniosku wynika, że przyczyną niedochowania terminu do dokonania żądanych prze sąd czynności procesowych był pobyt za granicą osoby uprawnionej do reprezentacji spółki (jedynego członka zarządu — P.H.) w terminie otwartym do ich dopełnienia, skutkiem czego osoba ta nie była w stanie złożyć pisma bezpośrednio w sądzie lub nadać go w polskiej placówce pocztowej. Niemniej 10 lipca 2024 r. ww. nadał podpisane przez siebie pismo w placówce pocztowej w Niemczech, które dotarło do Polski 16 lipca 2024 r. i w tym samym dniu zostało wysłane na adres Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Uzupełniając powyższy opis zaistniałych w sprawie okoliczności faktycznych, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że pismo, o którym mowa we wniosku spółki z 30 lipca 2024 r. o przywrócenie terminu, to wniosek o udzielenie prawa pomocy, tj. czynność procesowa, którą należy oceniać jako pozostającą w relacji do wezwania do uiszczenia wpisu od skargi. Do dnia złożenia przedmiotowego wniosku skarżąca w żaden sposób nie ustosunkowała się natomiast do drugiego z wezwań sądu pierwszej instancji, tj. złożenia dokumentu wykazującego umocowanie osoby podpisanej pod skargą (P.H.) do działania w imieniu spółki. Dopiero wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu złożony został wydruk z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego zawierający informację odpowiadającą odpisowi pełnemu z Rejestru Przedsiębiorców, potwierdzający, że P.H. od 24 czerwca 2020 r. jest jedynym członkiem zarządu spółki uprawnionym do jej samodzielnej reprezentacji. Równocześnie w treści wniosku spółka zaznaczyła jednak, że "(...) rejestr przedsiębiorców KRS jest jawny, a osoby uprawnione do reprezentacji Spółki są w nim ujawnione (...)". Argumentację w kierunku kwestionowania zasadności wezwania o dokument wykazujący umocowanie P.H. do działania w imieniu spółki skarżąca rozwinęła w zażaleniu na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu, przywołując m.in. treść art. 68 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1550, ze zm.) oraz przykłady z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wskazujące, że brak przedłożenia odpisu z KRS uznaje się za brak formalny skargi mniej istotny, tj. nieuniemożliwiający nadania sprawie dalszego biegu. Odnosząc się do tych twierdzeń, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że w postępowaniu z wniosku o przywrócenie terminu sąd administracyjny bada tylko przesłanki zastosowania tej instytucji procesowej unormowane w art. 86 i art. 87 p.p.s.a. W szczególności w postępowaniu tym nie dokonuje się oceny zasadności wezwania strony do dokonania określonej czynności procesowej. Argumentacja skarżącej odnosząca się do charakteru braku formalnego w postaci odpisu z KRS i skutków procesowych jego nieusunięcia mogłaby podlegać ocenie sądu w postępowaniu wywołanym zażaleniem na odrzucenie skargi, tj. w postępowaniu odrębnym od niniejszego. Oceniając natomiast tę argumentację przez pryzmat przesłanki przywrócenia terminu jaką jest brak winy strony postępowania w niedochowaniu terminu, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko sądu pierwszej instancji, że twierdzenia spółki wskazują na zaniechanie dokonania żądanej przez sąd czynności. Skarżąca nie przedłożyła wymaganego dokumentu nie z powodu nieobecności członka zarządu w Polsce, ale dlatego że jej zdaniem nie miała takiego obowiązku. W tych okolicznościach nie sposób uznać, że skarżąca uprawdopodobniła, że niedochowanie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi było przez nią niezawinione. Z tego względu, mimo uznania przez sąd za usprawiedliwione uchybienia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, rozstrzygnięcie odmawiające uwzględnienia wniosku o przywrócenia terminu w całości było prawidłowe. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.