I FZ 237/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 19 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 2667/22 w przedmiocie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 20 września 2022 r., nr 1401-IOV-2.4103.10.2022.MB w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień i wrzesień 2016 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 23 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 2667/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, ze zm., dalej: P.p.s.a.), odmówił A. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "Spółka" lub "Strona") przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 20 września 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień i wrzesień 2016 r. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji, powołując się na orzecznictwo tut. Sądu kasacyjnego wskazał, że pomimo braku możliwości dokładnego ustalenia chwili, w której ustała przyczyna uchybienia terminowi do dokonania czynności procesowej, albowiem Strona nie wskazała dokładnie w jakim okresie Prezes Zarządu Spółki był chory oraz kiedy ustała jego choroba – wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi wymagał wydania rozstrzygnięcia merytorycznego. Powyższe w ocenie Sądu pierwszej instancji nie zmieniło jednakże faktu, że choć choroba Prezesa Zarządu Spółki mogła co do zasady stanowić podstawę do przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, to skoro Strona nie podała w jakim okresie Prezes Zarządu był chory, ani nie uprawdopodobniła tego faktu poprzez przedstawienie stosownych dokumentów, to Sąd meriti nie dysponując takimi informacjami ani dokumentami, uznał, że Strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu i wniosek Strony oddalił (zob. str. 3-4 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, k. 70-71 akt sądowych) W zażaleniu na przedmiotowe postanowienie Spółka, działająca przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem, zaskarżyła je w całości, domagając się uznania, że w sprawie zostało uprawdopodobnione, że Spółka nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. W ocenie pełnomocnika Spółki w sprawie doszło zatem do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 86 i 87 P.p.s.a. oraz art. 45 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma uzasadnionych podstaw, dlatego podlegało oddaleniu. Regułą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Zasada ta nie ma jednakże charakteru bezwzględnego. W myśl art. 86 § 1 zd. pierwsze oraz art. 87 § 2 P.p.s.a. przywrócenie terminu przez sąd na wniosek strony jest możliwe pod warunkiem, że uprawdopodobni ona brak winy w przekroczeniu terminu. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą – przy ocenie okoliczności usprawiedliwiających uchybienie terminowi ustawowemu należy brać pod uwagę kryterium starannego działania, wymaganego od osoby należycie dbającej prowadzenie swych spraw (interesów). Przywrócenie terminu może bowiem nastąpić wyjątkowo, co oznacza, że nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zadaniem strony postępowania sądowoadministracyjnego ubiegającej się o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej jest więc uwiarygodnienie przyczyn uchybienia terminowi, jako przeszkód nie dających się pokonać nawet przy dołożeniu największego wysiłku (zob. np. postanowienia NSA z dnia: 11 maja 2022 r., I GZ 134/22; 23 września 2014 r., II GZ 523/14 czy 15 lipca 2014 r., II FZ 832/14 – wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie https://cbois.nsa.gov.pl/cbois). W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, co do braku przesłanek uzasadniających przywrócenie terminu w rozpoznawanej sprawie. Z akt sprawy jasno wynika, że wezwanie do uzupełnienia braku skargi zostało prawidłowo doręczone upoważnionemu pracownikowi w siedzibie Spółki w dniu 30 grudnia 2022 r. (zob. k. 41 akt sądowych - potwierdzenie odbioru). Spółka w swym wniosku nie tylko zatem nie uprawdopodobniła w jakiejkolwiek formie choroby Prezesa Zarządu Spółki, co zasadnie akcentował Sąd pierwszej instancji, ale w ogóle nie wyjaśniła dlaczego w czasie niemożności prowadzenia spraw Spółki przez jej organ statutowy na skutek przewlekłej nawracającej choroby Prezesa Zarządu, spraw tych nie prowadził prokurent Spółki, lub odpowiednio i zawczasu upełnomocniony pracownik Spółki, który przykładowo w dniu 30 grudnia 2022 r. odebrał wystosowane do Spółki wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi. W tych okolicznościach deklaracja pełnomocnika Spółki, że na etapie postępowania zażaleniowego może jeszcze przedstawić stosowne dokumenty po potwierdzenie stanowiska przedstawionego przez Prezesa Zarządu we wniosku nie może mieć wpływu na zainicjowaną rozpoznawanym zażaleniem kontrolę legalności zakwestionowanego orzeczenia. Przypomnienia bowiem wymaga, że zażalenie stanowi środek odwoławczy od orzeczenia Sądu pierwszej instancji, co oznacza, że służy ono zainicjowaniu kontroli legalności tego orzeczenia, w stanie faktycznym i prawnym w jakim orzeczenie to wydano. Przyjęcie odmiennego założenia przeczyłoby funkcji kontrolnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, który byłby instancją oceniającą w istocie po raz pierwszy zasadność wniosku strony o przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej. Założenie takie przeczy zatem istocie zażalenia, które nie jest środkiem prawnym służącym do powołania lub przytoczenia po raz pierwszy w danej sprawie nowych okoliczności, bądź przedstawienia materiału dowodowego. W zażaleniu skarżący wykazuje, że Sąd pierwszej instancji dokonał w jego sprawie błędnego rozstrzygnięcia, mając na uwadze obowiązujące w sprawie przepisy prawa i treść wniosku (por. postanowienia NSA dotyczące wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu: z 29 stycznia 2020 r. sygn. akt I FZ 259/19; z 30 maja 2019 r. sygn. akt I FZ 114/19; z 26 lipca 2017 r. sygn. akt II FZ 410/17; z 22 czerwca 2017 r. sygn. akt I FZ 114/17; z 14 lutego 2017 r. sygn. akt II FZ 4/17; z 4 marca 2016 r. sygn. akt II FZ 26/16). Odnosząc się końcowo do lakonicznie sformułowanego przez pełnomocnika Spółki zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 45 Konstytucji RP, odnotowania wymaga, że proces wyznaczania pozycji prawnej jednostki bezpośrednio na podstawie przepisów Konstytucji – z uwagi na charakter tych przepisów, wyrażający się w ogólnie sformułowanych zasadach prawa – niejednokrotnie wymaga konkretyzacji na poziomie ustawy, która dostarcza pożądanego przez ustawodawcę wzorca kontroli (zob. P. Tuleja, Stosowanie Konstytucji RP w świetle zasady jej nadrzędności. Wybrane problemy, Zakamycze 2003, s. 63-97; zob. też wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2003 r. w sprawach SK 34/03.oraz w sprawie SK 29/11). Przejawem konkretyzacji wieloaspektowego prawa do Sądu, którego ramy ustrojowe tworzy art. 45 ust 1 i 2 Konstytucji RP, jest m.in. instytucja przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, uregulowana w rozdziale 6, działu III ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Warunkiem skorzystania z tej instytucji jest jednakże wykazanie przez Stronę we właściwym postępowaniu, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy i przy dochowaniu należytej staranności, zwyczajowo wymaganej przy prowadzeniu swych spraw (interesów). W realiach niniejszej sprawy okoliczności tej Spółka nie wykazała z konkretnych przyczyn, o których powiedziano powyżej. W tych okolicznościach jest zatem zupełnie niezrozumiałe na czym w istocie zdaniem pełnomocnika Spółki miało polegać naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 45 Konstytucji RP, którego konkretyzację stanowią właśnie przesłanki przywrócenia Stronie terminu, skoro Strona zaistnienia tych przesłanek po prostu nie uprawdopodobniła. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. ----------------------- 2