I FZ 223/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maria Dożynkiewicz, , , po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. A. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 3681/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. A. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 września 2014 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2009 r. do grudnia 2010 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 6 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 3681/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. A. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 30 września 2014 r., w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2009 r. do grudnia 2010 r. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji, powołał się na art. 246 § 1 pkt 2 i art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) i podnosząc, iż dane zawarte w formularzu PPF nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia, wskazał, iż skarżącego wezwano precyzyjnie do złożenia określonych oświadczeń i dokumentów. Sąd zauważył, iż oświadczenia skarżącego, sprowadzają się do stwierdzenia, że prowadzi on eksperymentalną działalność rolniczą, z tytułu której nie uzyskuje żadnych dochodów, jego jedynym źródłem utrzymania są środki finansowe w wysokości 500-600 zł miesięcznie otrzymywane od rodziny (rodzice, brat żona). Jednocześnie skarżący wskazał, że jego miesięczne wydatki wynoszą 800 zł (300 zł wyżywienie i 500 zł inne wydatki) oraz utrzymuje, że nie ponosi kosztów mieszkania, bowiem "pomieszkuje" u znajomych rolników, nie popierając tych okoliczności jakąkolwiek dokumentacją. Mając na uwadze oświadczenia złożone przez skarżącego Sąd za niewiarygodne uznał, aby skarżący od 2013 r. nie uzyskiwał żadnych dochodów i pozostawał na wyłącznym utrzymaniu rodziny, tym bardziej, że kwota 500-600 zł złotych otrzymywana od rodziny nie wystarcza na zaspokojenie miesięcznych wydatków skarżącego, których wysokość sam skarżący określił na 800 zł. Ponadto, skarżący prowadzi eksperymentalną działalność rolniczą polegającą – jak sam twierdzi – m.in. na budowaniu urządzeń infradźwiękowych, co wymaga dysponowania jakimiś środkami finansowymi, których źródeł skarżący nie wskazał. Zdaniem Sądu niejasna jest również kwestia prowadzenia gospodarstwa domowego przez skarżącego. Skarżący twierdzi bowiem, że nie mieszka z żoną, niemniej jednak żona partycypuje w kosztach jego utrzymania. Poza tym nie wyjaśniona jest również okoliczność zaspakajania potrzeb mieszkaniowych skarżącego oraz ponoszenia kosztów z tym związanych w okresie, w którym skarżący nie korzysta z możliwości "pomieszkiwania" u znajomych rolników zwłaszcza, iż jak wynika z danych zawartych w wyciągach z rachunków bankowych jako adres skarżącego wskazano Warszawę. Ten sam adres skarżący wskazał w skardze jako adres do korespondencji, w którym osobiście odbierał kierowaną do niego korespondencję. Za nieprzekonywującą Sąd pierwszej instancji uznał argumentację skarżącego w zakresie niemożności uzyskania statusu osoby bezrobotnej. Zdaniem Sądu pierwszej instancji oświadczenia skarżącego budzą wątpliwości, co do jego rzeczywistego stanu majątkowego oraz przychodów. W związku z czym Sąd uznał, iż skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że jego wniosek zasługuje na uwzględnienie. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił: 1) błędne przyjęcie, że: – nie wykazał podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, to jest zwolnienia od kosztów sadowych, podczas gdy zebranego materiału dowodowego wynika, że nie jest w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, – jest właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej w rozumieniu kodeksu cywilnego o powierzchni pożytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub też uzyskuje przychody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym z działów specjalnych produkcji rolnej, 2) naruszenie art. 246 § 1 p.p.s.a. oraz art. 245 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 254 § 1 p.p.s.a. przez błędne ich zastosowanie w mojej sprawie. W związku z tak postawionymi zarzutami skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia we wnioskowanym kierunku, lub uchylenie do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie spełnił warunków do przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania tego prawa. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że wyłączona jest na gruncie omawianej instytucji zasada oficjalności, czyli działania sądu z urzędu, więc to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zasadniczo zależy, od tego jak sąd oceni to, co zostanie przez stronę wykazane. Strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji wykorzystał swoje prawo nadane mu w art. 255 p.p.s.a. i wezwał skarżącego o nadesłanie dodatkowych dokumentów, a także wskazał jakie to mają być dokumenty. Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie, skarżący mimo wezwania, nie przedłożył rocznych zeznań podatkowych za 2013 i 2014 r., oświadczając, ze takowych nie składał oraz, że nie prowadził wspólnego gospodarstwa domowego. Załączył jedynie jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji niezidentyfikowany wydruk z rachunku w banku oraz wydruk elektronicznego zestawienia operacji za okres od 1 grudnia 2014 r. do 1 marca 2015 r. na rachunku bankowym skarżącego w B. Słusznie Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na niejasności w sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. Zauważyć należy, iż skarżący twierdzi, iż prowadzi działalność rolną, w związku z czym nie może mieć statusu osoby bezrobotnej gdy jednocześnie w uzasadnieniu zażalenia wskazuje, iż nie ma owego statusu osoby bezrobotnej, albowiem okoliczności związane z byciem właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej w rozumieniu kodeksu cywilnego o powierzchni pożytków rolnych przekraczających 2 ha przeliczeniowe lub też uzyskiwaniem przychodów podlegających opodatkowaniem podatkiem dochodowym z działów specjalnych produkcji rolnej dotyczą jego żony. Skoro skarżący nie przedstawił żądanych dokumentów, które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest jego sytuacja majątkowa, to Sąd pierwszej instancji miał pełne podstawy ocenić jego wniosek jako niezasadny, bowiem nie mógł przeprowadzić pełnej analizy posiadanych przez niego środków. W takiej sytuacji skarżący powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że wykazał przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Rację ma zatem Sąd pierwszej instancji uznając, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej uniemożliwiającej mu samodzielne pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 1 500 zł. Skoro skarżący twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jego praw, to istniała konieczność oceny nie tylko, czy może samodzielnie sfinansować swój udział w postępowaniu, ale czy rodzina, która, jak sam on twierdzi, mu pomaga, jest w stanie zabezpieczyć jego potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny, strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Tymczasem nie można uznać za wystarczające twierdzenia, że przesłanki przyznania prawa pomocy w przypadku skarżącego zachodzą, gdy skarżący, mimo obciążającego go obowiązku wykazania tych przesłanek, ogranicza się do ogólnikowych sformułowań i pomija milczeniem kwestie wyraźnie przez Sąd pierwszej instancji wskazane jako niewyjaśnione. Odnosząc się do argumentacji zażalenia zauważyć należy, iż skarżący zarzucił naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 246 § 1 p.p.s.a. oraz art. 245 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 254 § 1 p.p.s.a., gdy tymczasem art. 245 § 1 p.p.s.a. nie posiada punktów. W ocenie Naczelnego Sąd Administracyjnego skarżący zapewne omyłkowo wskazał art. 245 § 1 pkt 2 zamiast art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wbrew jednak zarzutom skarżącego, jak to wyżej wskazano Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo zastosował wskazane przepisy. Podsumowując powyższe należy uznać, że skoro skarżącego obciążał obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., z którego to obowiązku w rzetelny sposób się on nie wywiązał, nie realizując wezwania skierowanego do niego w trybie z art. 255 p.p.s.a., a fakt ten nie był na etapie zażalenia w żaden sposób kwestionowany, należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał, by spełniał przesłanki przyznania prawa pomocy określone we wskazanym wyżej przepisie. Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.