I FZ 221/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 28 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach zawarte w pkt III wyroku z dnia 13 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Ke 559/23 w zakresie zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 24 września 2018 r. nr 2601-IOV-2.4103.211.2017 w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień, październik, listopad i grudzień 2010 r. postanawia 1) uchylić zaskarżone postanowienie w całości, 2) odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Sylwester Marciniak Sędzia NSA

Zaskarżonym postanowieniem, zawartym w pkt III wydanego w trybie autokontroli wyroku z dnia 13 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Ke 559/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach (dalej: sąd pierwszej instancji) zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach (dalej: organ odwoławczy) na rzecz R. P. (dalej: skarżący) kwotę 1 128 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadniając to postanowienie sąd wskazał, że orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. art. 207 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), odstępując od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości z uwagi na to, że w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o jakim mowa w tym przepisie, tj. poprzedni wyrok sądu został uchylony w trybie autokontroli, lecz nie z powodów wskazanych w skardze kasacyjnej. Sąd uznał w takiej sytuacji, że należało zasądzić zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości równej uiszczonemu wpisowi sądowemu od skargi kasacyjnej, natomiast odstąpił od zasądzenia zwrotu tych kosztów w zakresie wynagrodzenia pełnomocnika skarżącego za postępowanie kasacyjne. W zażaleniu na wskazane postanowienie organ odwoławczy zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 203 pkt 1 w zw. z art. 207 § 2 p.p.s.a., przez niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w wysokości równej uiszczonemu wpisowi od skargi kasacyjnej, podczas gdy skarga ta nie miała wpływu na orzeczenie, gdyż nie została uwzględniona – skarga na decyzję organu została oddalona, a zaskarżony skargą kasacyjną wyrok został uchylony ze względów formalnych, których skarżący nie podniósł, istniała zatem podstawa do odstąpienia w całości od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 2) art. 141 § 4 p.p.s.a., przez istniejącą sprzeczność między uzasadnieniem a sentencją zawartą w pkt III skarżonego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że skarga kasacyjna skarżącego nie została uwzględniona, stanowiąc jedynie formalną przesłankę do skorzystania przez sąd pierwszej instancji z tzw. trybu autokontrolnego z art. 179a p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku z dnia 13 czerwca 2024 r. nie pozostawia co do tego żadnych wątpliwości – poza wskazaniem na sam fakt wniesienia skargi kasacyjnej sąd nie odnosi się do tego środka zaskarżenia. Trzeba też wskazać, że zaistnienie przesłanki nieważności postępowania zostało dostrzeżone z urzędu – na okoliczność taką nie wskazała żadna ze stron postępowania w swoich pismach procesowych (skarżący w skardze kasacyjnej, organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę kasacyjną). Trafnie też organ odwoławczy zwrócił uwagę na to, że eliminując z obrotu prawnego orzeczenie obarczone wadą nieważnościową sąd ponownie – i z powołaniem się na tę samą argumentację – oddalił skargę skarżącego. Mimo przegrania sprawy przez skarżącego i niedostrzeżenia istotnych uchybień w działaniach organu odwoławczego sąd zasądził zwrot kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz skarżącego. Podstawę do takiego rozstrzygnięcia niewątpliwie daje art. 179a p.p.s.a., a z uwagi na to, że sąd uchylił wyrok oddalający skargę, również art. 203 pkt 1 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji dostrzegł nawet potrzebę miarkowania kosztów, zasądzając kwotę w istocie równą kosztom sądowym poniesionym przez skarżącego w związku z zaskarżeniem wyroku z dnia 18 stycznia 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela jednak oceny sądu pierwszej instancji, że należało odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego jedynie w części. Zgodnie z art. 207 § 2 p.p.s.a. w przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego za szczególnie uzasadniony przypadek należy uznać sytuację, w której sąd pierwszej instancji nie uwzględnia skargi kasacyjnej strony (zarzuty kasacyjne są dla rozstrzygnięcia bez znaczenia), lecz dokonuje autokontroli w celu wyeliminowania wady nieważnościowej wydanego wcześniej orzeczenia. Trzeba uwzględnić przy tym to, że mimo oczywistości wystąpienia przesłanki nieważności postępowania sądowego w badanej sprawie (ten sam sędzia brał udział w wydawaniu dwóch wyroków w sprawie), żadna ze stron tak istotnego uchybienia prawu nie dostrzegła (dotyczy to zwłaszcza skarżącego, gdyż organ odwoławczy nie miał interesu w kwestionowaniu zgodności z prawem wyroku oddalającego skargę). Nie mamy zatem do czynienia z rzeczywistym uchyleniem zaskarżonego wyroku w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej, lecz z powodów całkowicie niezależnych od zarzutów tejże skargi. Skoro tak, obciążenie organu odwoławczego odpowiedzialnością finansową za wynik postępowania kasacyjnego nie jest w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadne. Wymaga przypomnienia, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada, że to na stronach ciąży obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 p.p.s.a.). Według tej zasady każdą stronę obciążają poniesione przez nią koszty postępowania związane z jej udziałem w postępowaniu, bez prawa domagania się zwrotu tych kosztów od innej strony. Zasada ta odnosi się zarówno do postępowania przed sądem pierwszej instancji, jak i do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (por. uzasadnienie uchwały NSA z dnia 4 lutego 2008 r., I OPS 4/07). Choć oczywiście art. 203 p.p.s.a. stanowi wyjątek od tej zasady, należy zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać, że w takiej sytuacji, jaka wystąpiła w sprawie, zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 207 § 2 p.p.s.a., usprawiedliwiający powrót do zasady ogólnej, tj. ponoszenia przez każdą ze stron kosztów związanych z ich udziałem w sprawie. Zasadne było zatem odstąpienie w okolicznościach sprawy od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, nie tylko w części, jak uczynił to sąd pierwszej instancji. W tym względzie Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko przedstawione w zażaleniu. Niezasadny jest natomiast zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Według organu zachodzi sprzeczność między uzasadnieniem a sentencją zaskarżonego postanowienia, jednak nawet pobieżna analiza ostatniego akapitu uzasadnienia wyroku z dnia 13 czerwca 2024 r. potwierdza, że brak jest takiej sprzeczności, gdy uwzględnia się całościowy kontekst wywodu sądu. Sąd wyraźnie wyjaśnił, że odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w zakresie wynagrodzenia pełnomocnika skarżącego za postępowanie kasacyjne. W tym kontekście jest oczywiste, że stwierdzenie, że sąd "odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości" musi być interpretowane jako oznaczające, że sąd nie zasądził całości, lecz tylko część tych kosztów. Mimo mylącego sformułowania kwestionowanego przez organ zdania nie sposób uznać, że zachodzi "oczywista niezgodność" między sentencją a uzasadnieniem zaskarżonego postanowienia. Ze wskazanych przyczyn, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 i art. 207 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Sylwester Marciniak Sędzia NSA