I FZ 206/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia C. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 16 września 2025 r. sygn. akt I SA/Go 247/25 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi C. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 25 czerwca 2025 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2020 r. postanawia: oddalić zażalenie

Zaskarżonym postanowieniem z 16 września 2025 r., sygn. akt I SA/Go 247/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odrzucił skargę C. P. (dalej: strona, skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z 25 czerwca 2025 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2020 r. Z akt sprawy wynika, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 28 sierpnia 2025 r., Sąd wezwał skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.484 zł, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis zarządzenia doręczono skarżącej w dniu 30 sierpnia 2025 r. Siedmiodniowy termin do uzupełnienia braków fiskalnych skargi upłynął z dniem 8 września 2025 r. Skarżąca nie uiściła wymaganego wpisu od skargi. W dniu 10 września 2025 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze przekazał wniosek skarżącej z 4 września 2025 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek został zarejestrowany pod sygnaturą akt I SPP/Go 39/25. Odnosząc się do złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, obejmujący koszty sądowe, Sąd przyjął, że datą wniesienia przez skarżącą do Sądu wniosku o prawo pomocy był dzień 10 września 2025 r. - data przekazania wniosku do Sądu przez organ. Oznacza to, że ww. wniosek został wniesiony już po upływie siedmiodniowego terminu wyznaczonego na uiszczenie wpisu od skargi. Wobec braku uiszczenia wpisu w zakreślonym terminie, Sąd, na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.). odrzucił skargę. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie w całości. W ocenie skarżącej, zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa: 1. art. 140 P.p.s.a. poprzez braku pouczenia o treści art. 64 P.p.s.a. w piśmie z dnia 29.08.2025 r. o doręczenie odpisu zarządzenia o ustaleniu wartości przedmiotu zaskarżenia oraz wezwaniu do uiszczenia, wprowadzając w błąd stronę nie reprezentowaną przez pełnomocnika profesjonalnego przeświadczoną o prawidłowości kierowania korespondencji na adres organu podatkowego jak to robiła dotychczas. Sąd informuje o możliwości przyznania pomocy w pkt 4 pouczenia lecz nie daje tam kluczowej wskazówki, że wniosek taki wnosi się bezpośredni do Sądu a nie za pośrednictwem organu podatkowego, 2. art. 243 § 1 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie z którego treści wynika, że wniosek o pomoc może być złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania bez szczegółowych wytyczny gdzie należy taki wniosek kierować, 3. art. 64 P.p.s.a. poprzez jego błędną interpretację i przyjęcie jego ścisłej interpretacji formalistycznej, która powinna dotyczyć pełnomocników profesjonalnych, 4. art. 83 § 3 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i nieuznanie, że termin nie został zachowany poprzez nadanie przesyłki w placówce pocztowej w dniu 05.09.2025 r. czyli w ostatnim dniu upływu terminu liczonego od 29.08.2025 r. oraz przyjęcie czas potrzebny na kolportowanie korespondencji wlicza się do terminów procesowych skutkujących ich uchybieniem. Gdyż przesłanie wniosku do organu podatkowego przedłużyło jego czas kolportowania do Sądu nie mając wpływu na sugerowane uchybienie terminu, 5. art. 220 § 3 P.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi z uwagi na nieuiszczenie wpisu w sytuacji, gdy rozpoznanie sprawy zależało od wyniku postępowania o udzielenie prawa pomocy, a wniosek o prawo pomocy został złożony w terminie wskazanym w art. 243 § 1 P.p.s.a.; 6. naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61. poz. 284) poprzez odrzucenie przez Sąd skargi w sytuacji gdy toczyło się postępowanie o przyznanie prawa pomocy i w ten sposób pozbawienie skarżącej prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia odnotować należy, że zgodnie z treścią art. 220 § 1 P.p.s.a. sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W razie stwierdzenia braków formalnych pisma, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (odrzucenia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, skargi o wznowienie postępowania) uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu terminu do uzupełnienia braków pisma, przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Jeśli zaś pismem tym jest skarga, skarga kasacyjna, zażalenie, skarga o wznowienie postępowania – podlega ona odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 P.p.s.a.). W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu jest złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, w terminie do uiszczenia należnej opłaty. W rozpoznawanej sprawie kwestią wymagającą wyjaśnienia jest zatem to, czy zachowanie skarżącej, polegające na złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy za pośrednictwem organu, a nie bezpośrednio do sądu administracyjnego, można uznać za skuteczne z punktu widzenia dochowania terminu do dokonania tej czynności procesowej. Sąd pierwszej instancji stanął w tym zakresie na stanowisku, że w takiej sytuacji datą wniesienia przez skarżącą do Sądu wniosku o przyznanie prawa pomocy był dzień 10 września 2025 r. – data przekazania wniosku do Sądu przez organ, a zatem wniosek został złożony już po upływie siedmiodniowego terminu wyznaczonego na uiszczenie wpisu od skargi. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z oceną taką należy się zgodzić. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, w toku postępowania sądowoadministracyjnego zasadą jest prowadzenie korespondencji bezpośrednio z sądem, przed którym toczy się postępowanie. Przeciwny wniosek nie znajduje racjonalnego usprawiedliwienia, jest sprzeczny z zasadami logiki i ekonomii prowadzenia postępowania sądowego. Ponadto w żaden sposób nie może być wywiedziony z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z całokształtu unormowań powołanej ustawy wynika, że tryb pośredni wnoszenia pism (tj. za pośrednictwem organu, którego działania lub bezczynności skarga dotyczy) stanowi ściśle określony w tej ustawie wyjątek, który wiąże się z koniecznością dokonania dodatkowych czynności bądź realizacji określonych uprawnień przez organ pośredniczący w przekazaniu pisma. Takim przepisem jest art. 54 § 1 P.p.s.a., w którym ustawodawca przewidział pośredni tryb wnoszenia do sądu administracyjnego skargi. Organ jest wówczas zobligowany do przekazania skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, może również już na danym etapie skorzystać z uprawnień autokontrolnych, tj. samodzielnie uwzględnić skargę w całości (art. 54 § 2 i § 3 P.p.s.a.). Należy podkreślić, że tryb pośredni stanowi odstępstwo od zasady bezpośredniego kierowania pism do sądu i nie może tym samym znajdować zastosowania w sytuacjach nieprzewidzianych przez ustawodawcę. Brak również jakichkolwiek innych powodów, które uzasadniałyby pośrednictwo organu w przekazywaniu pism stanowiących uzupełnienie braków formalnych skargi (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 20 października 2017 r., sygn. akt I OZ 1597/17; z 28 września 2018 r., sygn. akt I OZ 848/18; postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 9 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 823/22; dostępne w Centralnej Bazie Orzecznictwa Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z treści art. 83 § 3 P.p.s.a. wynika natomiast, że oddanie pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, albo polskim urzędzie konsularnym jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu. Do zachowania terminu konieczne jest jednak, aby pismo zostało nadane na adres właściwego sądu (por. postanowienie SN z 28.11.1987 r., III CZP 33/87, OSNC 1988/6, poz. 73). Mylne oznaczenie sądu powoduje, że o dokonanej czynności decyduje dopiero data wpłynięcia pisma do sądu właściwego, ewentualnie data jego nadania na adres tego sądu przez sąd niewłaściwy. Nie jest bowiem istotne, kto – strona czy np. sąd niewłaściwy, do którego będzie przesłane pismo procesowe – złoży je w urzędzie pocztowym właściwie zaadresowane (por. postanowienie SN z 10.02.1975 r., II CZ 13/75, OSPiKA 1975/10, poz. 216). Analogicznie – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – należy stwierdzić, że mylne zaadresowanie przesyłki do organu, zamiast właściwego sądu, powoduje, że o zachowaniu terminu do złożenia danego pisma procesowego będzie decydować data wniesienia tego pisma przez organ do tego sądu lub oddania go w placówce pocztowej. W niniejszej sprawie skarżąca wprawdzie skierowała wniosek o przyznanie prawa pomocy w terminie (tj. 5 września 2025 r. k.4 akt sprawy I SPP/Go 39/25), jednakże mimo, że wniosek został zaadresowany do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, to skarżąca wysłała go za pośrednictwem Dyrektora Izby administracji Skarbowej w Zielonej Górze. W tej sytuacji należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji co do tego, że o zachowaniu terminu do dokonania przedmiotowej czynności procesowej decyduje data wpływu pisma do WSA w Gorzowie Wielkopolskim (w niniejszej sprawie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej przekazał pismo skarżącej w dniu 10 września 2025 r. – k.2 akt sprawy I SPP/Go 39/25). Dodatkowo, wbrew argumentacji skarżącej, jakoby zawarte pouczenie o złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy było nieprecyzyjne, bowiem nie wskazuje, że taki wniosek wnosi się bezpośrednio do Sądu a nie za pośrednictwem organu podatkowego, nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca wniosek o przyznanie prawa pomocy wypełniła na formularzu urzędowym PPF. Na ostatniej stronie tego formularza znajduje się pouczenie, z którego w pkt 7 wynika, że "Wniosek należy złożyć w biurze podawczym sądu administracyjnego albo nadać w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego (operatora pocztowego obowiązanego do świadczenia usług powszechnych) albo w placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o wolnym Handlu (EFTA) – stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, albo wniosek należy złożyć w polskim urzędzie konsularnym.". Na zakończenie Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za konieczne wyjaśnić, że art. 85 P.p.s.a. przewiduje, że czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Bezskuteczność czynności stanowi ogólny skutek uchybienia terminowi, powstający automatycznie w wypadku każdego uchybienia terminowi procesowemu. W kontekście powyższego za niemające znaczenia w sprawie należy uznać powoływane przez skarżącą argumenty dotyczące okoliczności i przyczyn nieterminowego złożenia wniosku. Mogłyby być one ewentualnie brane pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o przywrócenie terminu do dokonania przedmiotowej czynności procesowej, co jednak nie jest przedmiotem rozstrzygania w niniejszym postępowaniu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.