I FZ 193/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B.H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Łd 250/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi B.H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 29 listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary porządkowej postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 8 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Łd 250/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił B.H. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uzasadniając postanowienie, WSA wskazał, że strona oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo. Uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 752,38 zł i nie posiada innego majątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy z uwagi na to, że przedstawiła ona swoją sytuację w sposób uniemożliwiający wolną od wątpliwości ocenę jej możliwości płatniczych. Nie wyjaśniła jednoznacznie kwestii prowadzenia działalności gospodarczej i osiągania z niej przychodu. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie. Wskazała, że argumenty Sądu upokarzają ją, sugerując nieuczciwość i takie stanowisko odbiera jako akt poniżenia jej godności bowiem Sąd nie wskazał, który z przedłożonych dokumentów jest niewiarygodny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie Sąd pierwszej instancji ocenił sytuację finansową, rodzinną i majątkową skarżącej pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej P.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Hanna Knysiak-Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r. s.628). Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. W tym celu stosownie do art. 255 P.p.s.a. Sąd wezwał skarżącą do przedstawienia dodatkowych dokumentów, potwierdzających przytoczone we wniosku okoliczności. Należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 246 cytowanej ustawy regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści jej art. 199, stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Poddając zatem ocenie wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien kierować się tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przy tym to do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. W świetle przytoczonych unormowań Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W ocenie tutejszego Sądu WSA dokonał wnikliwej i rzetelnej analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy i zawartego w nim oświadczenia o majątku i dochodach, a także dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy i doszedł do słusznego przekonania, że skarżąca nie wykazała, że nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania. Trudno uznać, aby skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, skoro nie przedstawiła dokumentów potwierdzających jej rzeczywistą sytuację i nie wyjaśniła, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, kwestii prowadzenia działalności gospodarczej i ewentualnych, osiąganych z niej dochodów. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania tego prawa. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej, i ją odpowiednio uwiarygodnić. Sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej analizy okoliczności z tym związanych ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Wybiórcze informacje wskazane przez stronę nie dały Sądowi pierwszej instancji podstawy do stwierdzenia ponad wszelką wątpliwość, że skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd rozpoznający wniosek strony nie ma możliwości dokonywania samodzielnych ustaleń co do jej sytuacji majątkowej. Również strona przeciwna – Dyrektor Izby Skarbowej – nie jest uprawniony ani zobowiązany do przedkładania Sądowi informacji dotyczących sytuacji majątkowej skarżącej. To wyłącznie strona decyduje, czy dołoży starań i wykaże stosowanymi dokumentami wymaganą przesłankę przyznania prawa pomocy czy nie. W tych okolicznościach dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę sytuacji skarżącej należy uznać za prawidłową w świetle art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji