I FZ 191/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Danuta Oleś (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 16 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 sierpnia 2025 r., sygn. akt I SA/Rz 91/25 odmawiające przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 lipca 2025 r., sygn. akt I SA/Rz 91/25 w sprawie ze skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 25 lipca 2025 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do maja i od lipca do grudnia 2018 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 13 sierpnia 2025 r., sygn. akt I SA/Rz 91/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił spółce T. sp. z o.o. z siedzibą w W. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła spółka wskazując, że Sąd pierwszej instancji naruszył prawo - art. 85, art. 86 i art. 87 § 2 k.p.a., przez błędną wykładnię, która polegała na uznaniu, że strona musi udowodnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, gdy tymczasem wystarczy uprawdopodobnienie. Strona zaoferowała dowód w postaci opinii biegłego psychiatry na fakt uzasadnienia uprawdopodobnienia okoliczności. Sąd jednak nie rozpoznał tego wniosku czym naruszył prawo procesowe w stopniu mającym istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia. Gdyby Sąd rozpoznał ten wniosek biegły potwierdziłby zgłoszone twierdzenia strony wsparte dokumentacją medyczną, załączoną do wniosku o przywrócenie terminu. Strona wnosiła o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego psychiatry na fakt, że choroba prezesa zarządu i przyjmowane leki uprawdopodobniają zasadność wniosku, gdyż zaburzają świadomość. Podniesiono także, że spółka była nieprawidłowo zawiadomiona o terminie rozprawy, albowiem siedziba strony mieści się w [...], co powinno być brane pod uwagę przez Sąd z urzędu, co skutkuje nieważnością postępowania, gdyż strona została pozbawiona możliwości obrony swych praw. Wskazując na powyższe podstawy wniesiono o zmianę postanowienia przez uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Instytucją procesową, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej jest instytucja przywrócenia terminu. W świetle art. 86 § 1 i art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. przywrócenie terminu następuje na wniosek uprawnionego złożony do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W składanym wniosku należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu oraz wykonać czynność, której termin został uchybiony. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się rygorystyczne kryteria ocen postawy osoby, która dokonała czynności procesowej po terminie. Wiążą się one z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, a o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. W konsekwencji brak winy w uchybieniu terminu można przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, oceniając merytorycznie wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał brak podstaw do jego uwzględnienia. We wniosku o przywrócenie terminu spółka wskazała, że uchybiła go w sposób przez siebie niezawiniony. Prezes zarządu spółki wyjaśnił, że leczy się psychiatrycznie i miał nasilenie objawów choroby, które spowodowały brak świadomości. Ze względu na swój stan zdrowia nie sprawdził treści zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia i nie złożył wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Było to spowodowane zażywaniem silnych leków psychotropowych, które czasami powodują wyłączenie świadomości. Objawy spowodowane zażywaniem leków ustąpiły 24 lipca 2025 r. Do wniosku dołączył dokumentację, mająca potwierdzać taki stan jego zdrowia. W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że sąd administracyjny orzeka na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a nie kodeksu postępowania administracyjnego, zatem wskazane w zażaleniu przepisy k.p.a. są absolutnie nietrafne. Na podkreślenie zasługuje fakt, że rolą przedsiębiorcy, jako profesjonalnego uczestnika obrotu oraz podmiotu inicjującego postępowanie sądowe, jest zapewnienie takiego funkcjonowania zarówno odnoszącego się do odbioru korespondencji urzędowej (sądowej), jak i możliwości działania organów spółki, aby zminimalizować ryzyko nieprawidłowości w organizacji pracy. Prawidłowo Wojewódzki Sąd Administracyjny we Rzeszowie uznał, że okolicznością bezsporną jest kwestia uchybienia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 10 lipca 2025 r. na piśmie. Termin ten upłynął 17 lipca 2025 r. W sprawie nie została przez spółkę wykazana przesłanka uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Okoliczności wskazane we wniosku nie usprawiedliwiają uchybienia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny nie odmawia prezesowi zarządu możliwości wystąpienia okoliczności odnoszących się do jego stanu zdrowia i ewentualnych skutków ubocznych spowodowanych zażywaniem leków. Jednakże, nawet przyjmując, że pogorszenie stanu zdrowia prezesa zarządu miało nagły i obłożny charakter, obiektywnie uniemożliwiający podjęcie działań to zupełnie niezrozumiały jest w tej sytuacji brak działania pełnomocnika spółki - ustawionego przez prezesa zarządu - r.pr. [...] (pełnomocnictwo z 15 kwietnia 2025 r. uprawniało go do reprezentowania spółki przed organami administracji skarbowej [...], Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie oraz Naczelnym Sądem Administracyjnym [...]. W aktach sprawy brak jest odwołania udzielonego pełnomocnictwa. W sprawie nie został wykazany brak możliwości złożenia przez niego stosownego wniosku, we właściwym terminie. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje, że nie została uprawdopodobniona przesłanka braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Ponadto na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I WSA w Rzeszowie zawiadomiono pełnomocnika spółki o terminie rozprawy, wyznaczonej na 10 lipca 2025 r. Zawiadomienie to doręczono r.pr. [...] 19 maja 2025 r. Ponadto pełnomocnik spółki pismem z 27 maja 2025 r. wniósł o rozpoznanie sprawy także pod nieobecność strony lub jej pełnomocnika. Tym samym nie można uznać, że zawiadomienie o terminie posiedzenia Sądu zostało doręczone w sposób nieprawidłowy, a spółka nie była świadoma tego terminu. WSA w Rzeszowie prawidłowo zawiadomił ustanowionego w sprawie pełnomocnika spółki. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie, którym odmówiono przywrócenia terminu jest prawidłowe. Brak było przesłanki z art. 87 § 2 p.p.s.a. by wniosek ten Sąd pierwszej instancji mógł uwzględnić. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, iż nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, albowiem art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.