I FZ 174/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2014 r. sygn. akt VIII SA/Wa 187/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 12 grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Zaskarżonym postanowieniem z 28 kwietnia 2014 r., VIII SA/Wa 187/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej Ppsa. W motywach orzeczenia zauważono, że wbrew wezwaniu Sądu skarżący nie przedłożył dokumentów dotyczących m.in. operacji na rachunku bankowym za okres od 6 listopada 2013 r. do 31 marca 2014 r. Jednocześnie we wniosku skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku i osiąga jedynie dochód ze stosunku pracy. Natomiast analiza wyciągu za okres jednego miesiąca nasuwa wątpliwości co do wiarygodności przedstawionej przez skarżącego sytuacji majątkowej. Skarżący otrzymuje na konto bankowe wynagrodzenie za pracę, dokonuje jednak również wpłat (np. 10 września 2013 r. kwoty 5.195,48 zł), otrzymuje zwrot z tytułu rozliczenia karty Diners Club (175 zł), spłaca kartę kredytową (około 1500 zł w ww. okresie). W tym stanie rzeczy brak wyciągu z rachunku bankowego za pozostałe okresy powoduje, że Sąd został pozbawiony możliwości oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy, co uzasadniało orzeczenie odmowne. W zażaleniu na powyższe postanowienie wniesiono o jego zmianę poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Jako podstawę ww. żądania wskazano zarzut błędnego zastosowania art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 255 Ppsa poprzez uznanie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki udzielenia skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, podczas gdy z dokumentów przedstawionych przez stronę wynika, że jej sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie takiej pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Trafnie zwrócono uwagę w uzasadnieniu zażalenia na uchylenie się przez Sąd pierwszej instancji od rzetelnej oceny sytuacji materialnej skarżącego. Z akt sprawy wynika bowiem, że przedłożono wszystkie dokumenty wskazane w wezwaniu z 5 marca 2014 r. (k. 26-41 akt sądowych). Sąd niezasadnie uznał, że przedstawione wyciągi z rachunków bankowych nie dotyczą okresu po 5 listopada 2013 r. Nie wynika to z akt sprawy, gdyż widniejąca na wyciągach data wystawienia to 13 marca 2014 r., a wskazany w zestawieniu operacji okres to od 1 września 2013 r. do 13 marca 2014 r. (k. 40-41 akt sądowych). Nie pominięto przy tym żadnej części wyciągu (oznaczenie strony 1/1). Wynika z powyższego, że w kolejnych okresach nie było operacji na wskazanych rachunkach, co koresponduje z wyjaśnieniem skarżącego, że w późniejszym czasie nie posiadał już rachunku bankowego (k. 61 akt sądowych). W tej sytuacji ustalenie, że skarżący nie wywiązał się z wezwania, o którym mowa w art. 255 Ppsa, należy uznać za wadliwe. Jeżeli natomiast Sąd pierwszej instancji powziął na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wątpliwości, co do sytuacji majątkowej strony przedstawionej we wniosku, co wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia (k. 55 akt sądowych), to należało wezwać skarżącego o (kolejne) dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe, o których mowa w ostatnio wymienionym przepisie. W tym kontekście wypada przypomnieć, że w postępowaniach wpadkowych dotyczących przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy szczególnie wnikliwie badać sytuację finansową wnioskodawcy; zwłaszcza zaś gdy jak w niniejszej sprawie ubiega się o to osoba fizyczna w związku z wysoką wartością przedmiotu sporu (1.878.792 zł – k. 19 akt sądowych), a tym samym dużym wpisem stosunkowym od skargi (odnośnie do wpisu należnego w sprawie por. np. post. NSA z 9 stycznia 2014 r., I FZ 470/13, CBOSA oraz powołane tam orzecznictwo). Przedwczesne uznanie bowiem, że nie zachodzą przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa, skutkuje naruszeniem prawa podmiotowego do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności) (szerzej por. np. G. Rząsa, Konstytucyjne aspekty pomocy prawnej udzielanej osobom ubogim, Przegląd Legislacyjny 2005/3-4, s. 38 i n.) Na tym tle ocena wyrażona w zaskarżonym postanowieniu jawi się jako pobieżna i nieznajdująca oparcia w aktach sprawy. Z tych powodów należało orzec jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa. Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego Sąd odniesie się do przedłożonych informacji źródłowych o jego sytuacji materialnej, a w razie dalszych wątpliwości uzupełni akta sprawy w tym zakresie, stosownie do art. 255 Ppsa.