I FZ 169/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Artur Mudrecki, po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia X. spółki cywilnej w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 56/23 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 28 listopada 2022 r., nr: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2012 r. postanawia: oddalić zażalenie.

1. Postanowienie Sądu pierwszej instancji 1.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 56/23, odmówił X. spółce cywilnej [...] z siedzibą w S. (dalej: Spółka lub Strona, lub Skarżąca) przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 28 listopada 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2012 r. 1.2. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji podał, że: 1) postanowieniem z dnia 17 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 56/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę Skarżącej, z uwagi na bezskuteczny upływ terminu do uzupełnienia braku formalnego tej skargi poprzez nadesłanie dokumentu wykazującego umocowanie do wniesienia skargi i określającego sposób reprezentacji Spółki cywilnej (np. umowy spółki); odpis tego postanowienia z uzasadnieniem doręczono Skarżącej w dniu 23 marca 2023 r.; 2) pismem z dnia 27 marca 2023 r., nadanym w urzędzie pocztowym w tej samej dacie, Skarżąca zwróciła się do Sądu o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego skargi, tj. do złożenia dokumentu (np. kopii umowy spółki) określającego sposób reprezentowania Skarżącej. W uzasadnieniu pisma z dnia 27 marca 2023 r. Skarżąca wskazała, że Sąd wezwał Spółkę do usunięcia braku formalnego, poprzez złożenie dokumentu określającego sposób reprezentacji spółki jako strony Skarżącej, np. umowy spółki, jednak pracownik odbierający korespondencję w siedzibie Spółki wysłał do wspólników Skarżącej skany otrzymanych dokumentów, omyłkowo i nieświadomie pomijając wezwanie do złożenia dokumentu umowy Spółki, w wyniku czego wspólnicy nie otrzymali tego wezwania. Do wniosku Skarżąca załączyła kopię umowy Spółki wraz z aneksami; 3) opisany, we wniosku o przywrócenie terminu, układ zdarzeń wskazuje na to, iż uchybienie terminowi do uzupełnienia braku formalnego skargi nie było następstwem zdarzenia nagłego i niespodziewanego, którego żadną miarą nie dało się uniknąć, lecz błędu pracownika wynikającego z niewłaściwej organizacji pracy. Błąd pracownika obciąża zaś Spółkę, która powierzyła temu pracownikowi wykonanie zadania, i nie konwalidują tego nawet podnoszone przez Skarżącą okoliczności: że Spółka wykonała drugie z wezwań Sądu i terminowo uiściła wpis od skargi, czy że w podpisie skargi widnieje pełna i skuteczna reprezentacja Spółki. W konsekwencji - zdaniem Sądu - brak było podstaw, przy zastosowaniu przepisu art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 253, dalej: P.p.s.a.), aby przyjąć, że spóźnienie w uzupełnieniu braku formalnego skargi nastąpiło w okolicznościach przez Spółkę niezawinionych. 2. Zażalenie Skarżącej W zażaleniu (zawartym w piśmie z dnia 25 kwietnia 2023 r.) Spółka wniosła o uchylenie lub zmianę zaskarżonego postanowienia i uznanie, że brak formalny został prawidłowo przez nią uzupełniony. W uzasadnieniu zażalenia Skarżąca stwierdziła w szczególności, że - skarga do Sądu pierwszej instancji została podpisana przez obu wspólników Spółki, a więc nie może być wątpliwości co do jej reprezentacji; - w postępowaniu przez sądem nie występował pełnomocnik; - sąd dysponował umową Spółki, gdyż w aktach administracyjnych znajdują się wszystkie dokumenty Spółki, w tym rzeczona umowa; - wyciągniecie negatywnych konsekwencji w postaci wydania żalonego postanowienia o odrzuceniu skargi jest zatem niesprawiedliwe. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. W pierwszej kolejności odnotowania wymagało, że w piśmie z dnia 27 marca 2023 r. - wniesionym w 7-dniowym terminie od dnia doręczenia Spółce postanowienia o odrzuceniu skargi - wyrażono dwa wnioski. Mianowicie wniesiono o: (1) przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego, tj. złożenia dokumentu np. kopii umowy spółki określającego sposób reprezentowania strony skarżącej; (2) uchylenie postanowienia z dnia 17 marca 2023 r. w zakresie odrzucenia skargi i zwrotu wpisu od skargi. W uzasadnieniu tego pisma przedstawiono motywy dotyczące stricte wniosku o przywrócenie terminu (zob. pkt 1.2 ppkt 2 niniejszego orzeczenia), a nadto stwierdzono, że "w podpisie skargi widnieje pełna i skuteczna reprezentacja spółki ponieważ skargę podpisali obaj wspólnicy". W kontekście podanego Sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2023 r. rozstrzygnął w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu, natomiast pozostałej części pisma nie nadano biegu procesowemu. W istocie jednak tak powinno się stać, gdy zważy się, że: - Strona, działająca bez pełnomocnika, swoje negatywne stanowisko w zakresie postanowienia o odrzuceniu jej środka zaskarżenia przedstawiła w piśmie wniesionym do sądu w terminie przypisanym do wniesienia zażalenia; - w piśmie tym zaś zawarła jednoznaczny wniosek o uchylenie postanowienia z dnia 17 marca 2023 r. w zakresie odrzucenia skargi i zwrotu wpisu od skargi, - nadto podała motyw świadczący, jej zdaniem, o braku podstaw do odrzucenia skargi; - z kolei w obecnie rozpoznawanym zażaleniu uznała "za niesprawiedliwe wyciąganie tak negatywnych konsekwencji w postaci wydania żalonego postanowienia o odrzuceniu skargi". Wypadało także zauważyć, że w praktyce orzeczniczej sądów administracyjnych - mając na uwadze ochronę interesu strony działającej w warunkach tzw. ostrożności procesowej - słusznie za dopuszczalną uznaje się sytuację, w której ma miejsce jednoczesne złożenie zażalenia na orzeczenie o odrzuceniu pisma procesowego z powodu nieusunięcia jego braków formalnych lub fiskalnych oraz wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności, której brak spowodował takie odrzucenie. 3.2. Z podanych kwestii Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym postępowaniu merytorycznie mógł jedynie rozpoznać obejmującą zażalenie (wyrażone pismem z dnia 25 kwietnia 2023 r.) na postanowienie z dnia 12 kwietnia 2023 r. o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. 3.2.1. Zażalenie Strony nie mogło jednak zostać uwzględnione, w szczególności dlatego, że jego motywy nie przystają do oceny z zaskarżonego postanowienia. W nim wyrażono stanowisko o zawinieniu Skarżącej w uchybieniu terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, co uczyniono w odniesieniu do argumentacji samej Spółki o omyłkowym działaniu jej pracownika. Tymczasem w rozpoznawanym zażaleniu nie sformułowano zarzutów w obszarze: doręczenia korespondencji sądowej pracownikowi Spółki; okoliczności uchybienia terminowi do uzupełnienia braku formalnego; wypowiedzi sądowej dotyczącej okoliczności omyłkowego i nieświadomego pominięcia przez pracownika odbierającego korespondencję w siedzibie Spółki wezwania do złożenia dokumentu umowy Spółki i nieprzekazania skanu wezwania jej wspólnikom. W takim stanie rzeczy nie sposób stwierdzić za podważoną ocenę sądową w zakresie odmówienia przywrócenia terminu do uzupełnienia braku skargi, zwłaszcza w kontekście oparcia się przez tenże Sąd na ugruntowanym w orzecznictwie sądowym stanowisku o tym, że "powierzanie dokonywania określonych czynności w sprawie innym osobom - czy to przez stronę, która zleca prowadzenie sprawy profesjonalnemu pełnomocnikowi, czy to przez tego pełnomocnika np. pracownikowi kancelarii - nie powoduje, że osoba, na której ciąży obowiązek dokonania konkretnej czynności w określonym terminie pozbywa się w ten sposób odpowiedzialności za należyte wypełnienie tego obowiązku". Naczelny Sąd Administracyjny podziela tu bowiem pogląd, że pojęcie winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowym obejmuje swym zakresem także winę pracowników, których strona upoważniła do dokonywania określonych czynności w tym m.in. odbioru korespondencji. Błędy i zaniedbania osoby, która działała na rzecz Skarżącej obciążają ją samą, a tym samym nie uwalniają one Strony od winy w niezachowaniu terminu, a omyłkowe działanie nie stanowi o braku zawinienia w uchybieniu terminowi. 3.3.2. Motywy Skarżącej, jak już wzmiankowano, de facto skupiały się na twierdzeniach o nieistnieniu braku formalnego skargi. Według bowiem Skarżącej, skoro skarga do Sądu pierwszej instancji została podpisana własnoręcznie przez obu wspólników Spółki, to nie mogło być wątpliwości co do wypełnienia reprezentacji, w sytuacji gdy w postępowaniu przez sądem nie występował pełnomocnik. Oprócz tego - zdaniem Skarżącej - sąd dysponował umową Spółki, gdyż ta znajdowała się w aktach administracyjnych sprawy. Podane motywy w związku z wyrażanym już przez Spółkę w piśmie z dnia 27 marca 2023 r. twierdzeniem, że "w podpisie skargi widnieje pełna i skuteczna reprezentacja spółki ponieważ skargę podpisali obaj wspólnicy" - powinny być skonfrontowane z rozstrzygnięciem dla nich właściwym, tj. postanowieniem o odrzuceniu skargi. To z kolei powinno nastąpić w toku ewentualnego rozpoznania zażalenia wniesionego przez Skarżącą pismem z dnia 27 marca 2023 r., co jednak powinna poprzedzić autokontrola Sądu pierwszej instancji (art. 195 § 2 P.p.s.a.). 3.3. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ab initio w związku z art. 197 § 1 i § 2 orzekł jak w sentencji.