I FZ 164/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Golec po rozpoznaniu w dniu 11 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J.R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 czerwca 2026 r. sygn. akt I SA/Wr 848/25 odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi J.R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 22 września 2025 r. nr 0201-IOV-12.4103.36.2025 w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od VI do VIII 2020 r. postanawia Uchylić zaskarżone postanowienie i wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji.

1. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2026 r. sygn. akt I SA/Wr 848/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej Sąd I instancji) odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie J.R. (dalej Skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS) z 22 września 2025 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od VI do VIII 2020 r. (postanowienie z uzasadnieniem dostępne jest w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych CBOSA na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl) Skarżący w treści skargi na decyzję DIAS zawarł na podstawie art 61 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej "P.p.s.a.") wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że wykonanie decyzji wiąże się z realnym ryzykiem wyrządzenia znacznej szkody o nieodwracalnych skutkach. Skarżący został zmuszony do zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej w związku z pobytem w więzieniu. Wskutek niemożności spłacania kredytu związanego z prowadzeniem działalności banki sprzedały te wierzytelności do firm windykacyjnych. Skarżący wraz z małżonką utrzymuje się z niskiej emerytury i środków otrzymanych z umowy zlecenia. Skarżący wskazał, że wszczęcie egzekucji administracyjnej i zajęcie rachunków bankowych uniemożliwi regulowanie bieżących zobowiązań i pozbawi go środków do życia. Sąd I instancji zaskarżonym postanowieniem odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że Skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności przemawiających za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji. Sąd wskazał, że w postępowaniu o udzielenie ochrony tymczasowej sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy zobowiązany jest zatem do dokonania oceny przytoczonych przez Skarżącego we wniosku okoliczności w oparciu o całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w aktach, w tym np. dokumentów załączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że w ustawie z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2505) wprowadzone zostały ograniczenia w prowadzeniu egzekucji (por. art 8 - 13) ograniczenia te gwarantują zachowanie zobowiązanemu i jego rodzinie warunków wystarczających, według ustawodawcy do humanitarnej egzystencji - choć niewątpliwie w gorszych standardach niż przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. WSA wskazał również, że powstanie szkody majątkowej lub finansowej w wyniku wykonania zaskarżonego aktu jest co do zasady okolicznością odwracalną, albowiem istnieją prawne instytucje restytucji stanu pierwotnego lub rekompensaty tego rodzaju szkód. 2. Zażalenie na postanowienie Sądu Skarżący złożył zażalenie zaskarżając powyższe postanowienie, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez wydanie rozstrzygnięcia o wstrzymaniu wykonania w całości zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego na rzecz pełnomocnika Skarżącego ustanowionego z urzędu według norm przepisanych, które nie zostały opłacone w całości ani w części. Zaskarżonemu postanowieniu Sądu I instancji zarzucono: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 61 § 3 P.p.s.a.. poprzez ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że Skarżący nie uprawdopodobnił przesłanek wstrzymania wykonania decyzji, w tym w szczególności, że Skarżący nie wykazał niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, co doprowadziło do wewnętrznie sprzecznej, dowolnej i oderwanej od realiów sprawy oceny materiału dowodowego, przejawiającej się w uznaniu, że: a. rzekome gwarancje ,,humanitarnej egzystencji" wynikające z ograniczeń egzekucyjnych wykluczają zaistnienie znacznej szkody, podczas gdy przymusowe uszczuplenie świadczenia emerytalnego Skarżącego oraz zajęcie jego rachunku bankowego drastycznie narusza jego podstawy bytowe i uniemożliwia zakup leków czy regulowanie bieżących opłat; b. fakt prowadzenia wobec Skarżącego innych postępowań egzekucyjnych (administracyjnych i prywatnych) rzekomo ,,neutralizuje" negatywne skutki wykonania zaskarżonej decyzji, podczas gdy w rzeczywistości każda kolejna egzekucja drastycznie potęguje stan zagrożenia i prowadzi do skrajnej kumulacji obciążeń majątkowych Skarżącego utrzymującego się z emerytury; c. ryzyko wyrządzenia nieodwracalnych skutków ma charakter wyłącznie hipotetyczny, pomimo jednoczesnego ustalenia przez Sąd na podstawie akt (w tym sprawy dot. prawa pomocy), że egzekucja wobec Skarżącego realnie już trwa, a jego cały majątek nieruchomy został sparaliżowany i zablokowany przez organy ścigania, co pozbawia go jakiejkolwiek możliwości manewru finansowego w celu spłaty rzekomego długu bez wywołania skutków mających nieodwracalne następstwa dla sytuacji życiowej Skarżącego; 2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na błędnym przyjęciu braku wystąpienia przesłanek warunkujących zastosowanie instytucji wstrzymania wykonania aktu administracyjnego, poprzez przyjęcie, iż sytuacja majątkowa i osobista Skarżącego nie uzasadnia obawy zaistnienia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, podczas gdy prawidłowa analiza całokształtu zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że Skarżący realnie utracił płynność finansową, a dalsze prowadzenie egzekucji z jedynego źródła jego przychodów oraz jego małżonki w kwocie 6.100 zł (świadczenia emerytalnego) przy jednoczesnym zabezpieczeniu rzeczowym prokuratora na całym majątku nieruchomym wprost generuje bezpośrednie, nieodwracalne zagrożenie dla jego egzystencji, a ewentualny zwrot środków w przypadku korzystnego rozpoznania skargi wraz z odsetkami za kilka lat w żaden sposób nie naprawi szkód zdrowotnych i bytowych powstałych w okresie trwania egzekucji. W uzasadnieniu wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji pełnomocnik Skarżącego wskazał na jego złą sytuacje finansową. Kluczowy wpływ ma na nią przymusowe egzekwowanie niezapłaconych należności publicznoprawnych w wysokości ponad 1 mln złotych, które egzekwowane są poprzez zajęcie świadczenia emerytalnego oraz umowy zlecenia, które to świadczenie jest zajęte w całości. Skarżący nie posiada oszczędności, a jego pozostały majątek jest zabezpieczony na potrzeby prowadzonego postępowania karnego, a tym samym Skarżący nie ma możliwości dysponowania nim. Skarżący ma ujemne saldo na rachunku bankowym, a jedyne źródło utrzymania to emerytury małżonków w łącznej kwocie 6.100 zł, które to kwoty nie starczają na codzienne opłaty związane z życiem codziennym, zakup koniecznych leków, zapłatę wszystkich innych zobowiązań, co generuje dalsze zaległości w zobowiązaniach publicznoprawnych (np. podatek od nieruchomości, rolny, opłaty za wyłączenie z produkcji rolnej) oraz cywilnoprawnych (zadłużenie przekraczające 300.000 zł) 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 P.p.s.a., sąd może na wniosek strony wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia Skarżącemu znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Przyznanie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od ogólnej reguły wyrażonej w art. 61 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. Przewidziana w art. 61 § 3 P.p.s.a. ochrona tymczasowa nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami wykonania zaskarżonej decyzji, lecz jedynie przed skutkami bezpośrednio związanymi z jej wykonaniem, których ponadto nie można byłoby naprawić w razie ewentualnego uwzględnienia skargi. Chodzi więc o szkodę wyrządzoną wykonaniem konkretnej decyzji, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego (wyegzekwowanego) świadczenia ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. (zob. B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 61.) Wykonanie zaskarżonej decyzji skutkujące zakończeniem prowadzonej działalności gospodarczej, a w konsekwencji utratą przez stronę skarżącą jedynego źródła utrzymania dla niej i jej rodziny, stanowi spełnienie obu przesłanek określonych w art. 61 § 3 (postanowienie NSA z 18.06.2004 r., FZ 136/04, LEX nr 1289113). (zob. B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 61.) Biorąc pod uwagę sytuację finansową Skarżącego która została przedstawiona w zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym uznał, że zaistniała przesłanka wyrządzenia znacznej szkody. Dalsza egzekucja administracyjna mogłaby pozbawić Skarżącego niezbędnych środków do życia. Skarżący zamieszkuje dwuosobowe gospodarstwo domowe, nie prowadzi działalności gospodarczej a jego jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 6.100 zł. Każde potrącenie ze świadczenia emerytalnego w warunkach wielości egzekucji bezpośrednio potęguje stan zagrożenia dla elementarnego funkcjonowania Skarżącego, eliminując zdolność do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, takich jak zakup obligatoryjnych produktów leczniczych czy opłacenie kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się ze Skarżącym, że realnie utracił płynność finansową, a dalsze prowadzenie egzekucji z jedynego źródła jego przychodów oraz jego małżonki w kwocie 6.100 zł przy jednoczesnym zabezpieczeniu rzeczowym prokuratora na całym majątku nieruchomym wprost generuje bezpośrednie, nieodwracalne zagrożenie dla jego egzystencji, a ewentualny zwrot środków w przypadku korzystnego rozpoznania skargi wraz z odsetkami za kilka lat w żaden sposób nie naprawi szkód zdrowotnych i bytowych powstałych w okresie trwania egzekucji. W związku z powyższym w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Skarżący uprawdopodobnił wystąpienie przesłanek określonych w art. 61 § 3 w zw. z art. 61 § 4 P.p.s.a. W orzecznictwie podkreśla się też, że stosownie do art. 250 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a. wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy przyznaje się za wykonane zastępstwo prawne, co oznacza, że następuje to po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, przez wydanie odrębnego postanowienia przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny (zob. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 250.). Przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy następuje na wniosek pełnomocnika do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i przyznawane jest w drodze postanowienia referendarza sądowego, od którego według art. 259 i 260 p.p.s.a. służy sprzeciw lub zażalenie w toku instancji. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 61 § 4 i 5 w związku z art. 193 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Sędzia NSA Sylwester Golec