I FZ 164/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Małgorzata Niezgódka-Medek po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2013 r. sygn. akt VIII SA/Wa 868/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 13 sierpnia 2012 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 marca 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 868/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "Ppsa", odmówił W. G. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że skarżący pismem z dnia 13 grudnia 2012 r. wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. We wniosku podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Źródło dochodu stanowi zaś zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 794,20 zł, gdyż 24 sierpnia 2012 r. skarżący zakończył prowadzoną dotychczas działalność gospodarczą. Jednocześnie we wniosku oświadczył, że w codziennym utrzymaniu aktualnie pomagają mu rodzice, w tym partycypują w spłacie zaciągniętych zobowiązań kredytowych (dwa kredyty bankowe). Dodał, że miesięczne koszty utrzymania jego gospodarstwa domowego kształtują się w następującej wysokości: gaz – 350 zł, czynsz – 260 zł, prąd – 120 zł. We wniosku oświadczył też, że nie posiada żadnego majątku oraz oszczędności. Wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, tj. wpisu od skargi, który wynosi 622 zł. Pismem referendarza sądowego z dnia 27 grudnia 2012 r. skarżący został wezwany do przedłożenia w terminie 7 dni dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej w trybie art. 255 Ppsa, w tym do nadesłania między innymi wyciągów bankowych i lokat za ostatnie sześć miesięcy potwierdzonych przez bank oraz kopii zeznania podatkowego za 2011 r., a także stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów do chwili zakończenia działalności gospodarczej. Skarżący nie udzielił na to wezwanie odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 7 lutego 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy podnosząc, że z uwagi na nienadesłanie żądanych przez Sąd dokumentów nie można zweryfikować prawdziwości danych zawartych we wniosku. Od postanowienia referendarza skarżący złożył sprzeciw, załączając do niego niektóre dokumenty źródłowe. Oświadczył, że załączone dokumenty potwierdzają sytuację finansową, o której informował w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazując na motywy nieuwzględnienia wniosku w wymienionym na wstępie postanowieniu Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżący, w ocenie Sądu, nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nawet uzupełniając wniosek dopiero na etapie sprzeciwu, nie załączył wszystkich żądanych dokumentów źródłowych, wymienionych w piśmie z 27 grudnia 2012 r. Sąd uznał zatem, że nie było możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe orzeczenie skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jako podstawę zażalenia wskazał naruszenie art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a także błąd w ustaleniach faktycznych. W uzasadnieniu stwierdził, że wnosząc sprzeciw nadesłał dokumenty potwierdzające jego sytuację finansową, a zatem Sąd pierwszej instancji nie miał podstaw by stwierdzić, iż nie miał możliwości dokonania merytorycznej oceny sytuacji materialnej skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie jest zasadne. Zgodnie z art. 199 Ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 Ppsa instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 Ppsa, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 Ppsa). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym uznając, że nie było możliwe dokonanie analizy sytuacji majątkowej skarżącego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sposób w jaki dokonano oceny działań skarżącego, zmierzających do należytego zobrazowania i udokumentowania jego sytuacji finansowej, był wadliwy i w konsekwencji skutkował uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Uwadze Sądu pierwszej instancji uszło to, że po wniesieniu sprzeciwu, stosownie do art. 260 Ppsa postanowienie, przeciw któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Postanowienie, od którego został wniesiony sprzeciw, nie stanowi zatem przedmiotu kontroli Sądu pierwszej instancji, który procesem badawczym powinien objąć wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz znajdujące się w aktach dokumenty źródłowe, które ten wniosek uzupełniają. Skoro Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie przedstawił rzetelnie swojej sytuacji majątkowej, to stosownie do treści art. 141 § 4 Ppsa, powinien swoje stanowisko należycie umotywować. Wyjaśnić, jakich materiałów brakowało do oceny sytuacji materialnej skarżącego ale przede wszystkim odnieść się merytorycznie do treści wniosku oraz do dokumentów źródłowych, które skarżący przedłożył. W takiej sytuacji należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, koncentrując się wyłącznie na realizacji przez skarżącego wezwania referendarza, w istocie nie zbadał złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy a także nie ocenił znajdujących się w aktach sprawy dokumentów źródłowych. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa orzekł jak w sentencji.