I FZ 148/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 1215/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 2 lutego 2012 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 31 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 1215/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazując na motywy swojego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji odnotował najpierw, że na mocy postanowienia z dnia 11 marca 2013 r. skarżącemu przyznano już prawo pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. Dlatego też mimo, iż obecnie podatnik wnosił o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego, do rozpoznania pozostał jedynie jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W zakresie tego ostatniego wniosku Sąd pierwszej instancji ocenił, że nie zasługiwał on na uwzględnienie, gdyż skarżący, pomimo wezwania z dnia 22 stycznia 2014 r. nie nadesłał dokumentów, które potwierdzałyby jego trudną sytuację majątkowa, przedstawioną w formularzu PPF. Tymczasem, jak zauważył WSA w Warszawie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej również jako "P.p.s.a.") wprost wynika, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie. W zażaleniu, sporządzonym przez pełnomocnika strony, wniesiono o uchylenie powyższego postanowienia Sądu pierwszej instancji, w części dotyczącej odmowy zwolnienia od kosztów sądowych i rozpatrzenia wniosku od nowa. Zdaniem autora zażalenia sytuacja materialna skarżącego została wystarczająco wyjaśniona przy okazji poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy, a na wezwanie sądu z dnia 22 stycznia 2014 r. skarżący oświadczył, że jego sytuacja się nie zmieniła – a wręcz uległa pogorszeniu. Ponadto, jak zauważył, zastępujący stronę doradca podatkowy, w wezwaniu z dnia 22 stycznia 2014 r. Sąd pierwszej instancji nie wskazał rygoru grożącego stronie, w razie nie wypełnienia tego wezwania w wyznaczonym terminie, zatem Sąd ten nie był uprawniony do wydania postanowienia o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym, do tego bowiem – wobec przyznania skarżącemu na wcześniejszych etapach postępowania prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego – doprowadziłoby rozszerzenie przyznanego zakresu prawa pomocy o zwolnienie z kosztów sądowych, osobie fizycznej może być przyznane, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Taka właśnie redakcja tego przepisu oznacza, że to na stronie składającej wniosek spoczywa ciężar wykazania, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 P.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości uregulowanej w art. 255 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji skorzystał, uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF informacje i twierdzenia nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie rozszerzenia wobec skarżącego prawa pomocy. Skarżący jednak nie wypełnił tego wezwania, oświadczając jedynie, iż jego sytuacja materialna od ostatnio składanego wniosku nie uległa zmianie, a wręcz pogorszyła się. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro strona uchyliła się od przedstawienia wymaganej, na podstawie art. 255 P.p.s.a., dokumentacji, nie wyjaśniając przy tym przyczyn leżących u podstaw niezastosowania się do sądowego wezwania, to winna liczyć się z przyjęciem przez Sąd pierwszej instancji, że brak będzie wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione. Wskazując na powyższą okoliczność, należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek w tym zakresie. Innymi słowy, to strona powinna przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Brak ww. dokumentów uniemożliwił w praktyce, jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, kompleksową ocenę możliwości finansowych strony. Brak możliwości dokonania oceny możliwości finansowych strony w konsekwencji uniemożliwia odniesienie się w sposób pozytywny do treści wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym należało zgodzić się z zaskarżonym rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji. Rozstrzygnięcia tego nie podważa również podniesiony w zażaleniu argument o braku rygoru pozostawienia bez rozpoznania, w razie nieuzupełnienia tego wniosku, wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji bowiem rozpoznał wniosek skarżącego. Jedynie z winy strony nie przychylił się do zawartych we wniosku żądań. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.