I FZ 135/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 1638/21 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 22 września 2021 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2016 r. postanawia oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 1638/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę A. S. (dalej skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z 22 września 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2016 r. 2. Z akt sprawy wynika, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (dalej Przewodniczący Wydziału) z 15 lutego 2022 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 27.620 zł w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie otwartym do uiszczenia wpisu skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. 3. Postanowieniem z 30 listopada 2022 r., sygn. akt I SPP/Kr 76/22 Sąd pierwszej instancji utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 27 września 2022r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy. 4. Następnie zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 30 listopada 2022r. wezwano skarżącego 24 stycznia 2023 r. do wykonania prawomocnego zarządzenia z 15 lutego 2022 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Pomimo skutecznego doręczenia powyższego wezwania skarżącemu 14 lutego 2023 r. wpis sądowy od skargi nie został uiszczony. Powyższe skutkowało odrzuceniem skargi przez Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) 5. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący wnosząc o jego uchylenie w całości. 5.1. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 220 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na jej nieopłacenie, w sytuacji gdy postanowienie o odrzuceniu skargi zostało wydane tego samego dnia co postanowienie w przedmiocie kolejnego wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowym. 6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 6.2. W punkcie wyjścia odnotować należy, że zgodnie z art. 220 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W razie stwierdzenia braków formalnych pisma, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (odrzucenia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, skargi o wznowienie postępowania) uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu terminu do uzupełnienia braków pisma, przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Jeśli zaś pismem tym jest skarga, skarga kasacyjna, zażalenie, skarga o wznowienie postępowania – podlega ona odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). 6.3. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych zdarzeniem, które czasowo zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu jest złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W taki przypadku, po zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla skarżącego skarżący wzywany jest do uiszczenia wpisu sądowego. Wyjaśnienia przy tym wymaga, ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia i pozostaje bez wpływu na bieg terminu do uiszczenia wpisu sądowego i przewidziane w art. 220 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi konsekwencje jego nieuiszczenia. Innymi słowy; kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści ponownego wezwania do uiszczenia wpisu we wskazanym przez sąd terminie. Nieuiszczenie wpisu przez skarżącego w terminie wskazanym w wezwaniu sądu dokonanym po prawomocnym rozstrzygnięciu wniosku o przyznanie prawa pomocy, powoduje w konsekwencji, że skarga, jako nieopłacona podlega odrzuceniu (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 159/09, z 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 444/10, z 21 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 95/12, z 22 lipca 2010r., sygn. akt II FSK 1349/10, z 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt II Fz 122/11, z 28 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 1003/10, z 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 66/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl). 6.4. Przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odmiennie niż art. 107 ust. 1 zd. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 623), nie zawierają regulacji dotyczącej skutków prawnych złożenia przez stronę ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Strona może się domagać ponownie zwolnienia od kosztów sądowych, po oddaleniu jej poprzedniego wniosku, jeżeli powołuje się na nowe lub inne okoliczności niż te, którymi uzasadniała pierwotny wniosek. Zgodnie bowiem z art. 165 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były prawomocne. Inicjatywa w tej materii należy do strony składającej ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów, która powinna wskazywać nowe lub inne okoliczności, a nie ograniczać się do złożenia samego wniosku. 6.5. Rozpoznanie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadza się do porównania sytuacji wynikającej z obu wniosków oraz złożonych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności uzasadniająca zmianę uprzednio wydanego prawomocnego orzeczenia w tej sprawie. Przyjęcie, że nie zachodzą podstawy do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy przez zwolnienie w całości lub w części od kosztów sądowych, uprawnia do odrzucenia skargi z powodu nieuiszczenia wpisu i to bez kolejnego po nim wzywania strony do dokonania tej czynności (tak m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 282/12 oraz z 29 października 2018 r., sygn. akt I FZ 259/18 (dostępne w CBOSA). 6.6. W rozpoznawanej sprawie, po doręczeniu skarżącemu wezwania z 24 stycznia 2022 r. do wykonania prawomocnego zarządzenia z 15 lutego 2020 r. do uiszczenia wpisu od skargi skarżący złożył ponowny wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych. Ponowne postępowanie w przedmiocie prawa pomocy zakończyło się 30 listopada 2022 r., tj. w dacie wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie referendarza sądowego z 27 września 2022 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy. Z powyższego wynika, że w dacie wezwania o uiszczenie wpisu od skargi postanowienie o rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy było prawomocne i nie zostało zmienione na podstawie art. 165 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co oznaczało obowiązek wezwania skarżącego do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi i obowiązek jego zapłaty w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 58/05 ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 118). Skarżący pomimo skutecznego doręczenia 14 lutego 2023 r. wezwania nie uiścił prawem wymaganego wpisu od skargi. Skoro zatem należny wpis od skargi kasacyjnej, mimo wezwania, nie został przez skarżącego uiszczony w wyznaczonym przez Sąd pierwszej instancji terminie, co jest okolicznością bezsporną, to zasadnie Sąd ten postanowił o odrzuceniu skargi na podstawie art. 220 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. 6.7. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji. ----------------------- 1