I FZ 125/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A.T. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 1508/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A.T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 28 lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2004 r. postanawia: oddalić zażalenie

I FZ 125/15 Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 lutego 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygnaturze akt III SA/Wa 1508/14, działając na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku poz. 270 ze zm.,) dalej p.p.s.a., odmówił A. T. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 28 lutego 2014 roku w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2004 roku. Skarżąca w formularzu PPF wskazała, że nie pracuje, wychowuje dwoje dzieci i znajduje się na utrzymaniu męża. Oświadczyła, że posiadane środki finansowe ledwo starczają na sfinansowanie podstawowych potrzeb, oraz że nie są wystarczające na pokrycie wpisu od skargi. W związku z licznymi wątpliwościami dotyczącymi stanu majątkowego Skarżącej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zarządzeniem z 11 grudnia 2014 r. wezwał Skarżącą do ich wyjaśnienia w terminie 7 dni od otrzymania wezwania. Przesyłka zawierająca wezwanie do wykonania ww. zarządzenia została odebrana przez pełnomocnika skarżącej 15 grudnia 2014 r. Do dnia 5 lutego 2015 r. do Sądu nie wpłynęła żadna odpowiedź na ww. wezwanie. Sąd odmawiając Skarżącej przyznania prawa pomocy argumentował, że nie wyjaśniła ona w sposób szczegółowy i wystarczający swojej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Przede wszystkim nie przedstawiła i nie udokumentowała wysokości kosztów miesięcznego utrzymania i wysokości bieżących wydatków. Nie wykazała dochodów osiągniętych przez nią i osoby, z którymi prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe. Nie złożyła wyciągów z rachunków bankowych jej i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym w tym rachunków związanych z działalnością gospodarczą – wskazała jedynie, że zmuszona by była uiścić 30 zł., za sporządzenie takiego dokumentu na co jej nie stać. Sąd uznał, że skoro Skarżąca w związku z wezwaniem w trybie art. 255 p.p.s.a. nie przedstawiła istotnych z punktu widzenia przyznania prawa pomocy dokumentów, to tym samym pozbawiła Sąd możliwości dokonania merytorycznej oceny jej bieżącej sytuacji finansowej i w efekcie możliwości przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżąca zaskarżyła je w całości oraz wniosła o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że Skarżąca nie przedłożyła na wezwanie Sądu wyciągu z rachunków bankowych, gdyż opłata za wyciąg z jednego miesiąca wynosi 30 zł, co stanowiło zbyt duże obciążenie dla budżetu Skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw ani zarzutów, a zatem należało je oddalić. Z ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. wynika, że każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 16 października 2012 roku I FZ 291/12 CBOSA). Art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że osoba fizyczna może domagać się przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei w myśl art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązania złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, CBOSA) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do Sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04,CBOSA). Jeżeli natomiast strona postępowania nie dopełniła w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, to fakt ten uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 roku, II FZ 126/05 CBOSA). Oznacza to, że jeżeli wnioskodawca nie usunie opisanych powyżej wątpliwości Sądu, to uzasadnione jest oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sytuacja taka miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca na wezwanie stanowiące wykonanie Zarządzenia Sądu z dnia 11 grudnia 2014 roku nie nadesłała dodatkowych informacji ani dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej. Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że Skarżąca nie wykazała, jak wymaga tego przepis art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., że spełnione zostały wymienione w tym przepisie przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że w zażaleniu nie podniesiono żadnych nowych okoliczności, które podważałyby zaskarżone rozstrzygnięcie. Argument Skarżącej, że nie przedłożyła ona na wezwanie Sądu wyciągu z rachunków bankowych, gdyż opłata za wyciąg z jednego miesiąca wynosi 30 zł, co stanowiło zbyt duże obciążenie dla jej budżetu, nie mógł zostać uznany za uzasadniający uchylenie zaskarżonego postanowienia. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. Sąd ustosunkowując się natomiast do wniosku.