I FSK 661/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. J. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Łd 1358/15, o odrzuceniu skargi K. J. na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego L. z dnia 30 czerwca 2015 r., nr [....], w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za październik 2014 r. postanawia: oddalić skargę kasacyjną.

1. Postanowienie Sądu pierwszej instancji Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Łd 1358/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę K. J. (dalej: Skarżący) na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego L. (dalej: Naczelnik US) z dnia 30 czerwca 2015 r. w przedmiocie przedłużenia do dnia 31 grudnia 2015 r. terminu zwrotu różnicy podatku w podatku od towarów i usług za październik 2014 r. Skargę wniesiono (nadano) drogą pocztową w dniu 28 października 2015 r. 2. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji 2.1. W podstawie prawnej odrzucenia skargi Sąd powołał art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.), uznając skargę za niedopuszczalną. 2.2. W motywach takiej oceny i rozstrzygnięcia, Sąd wskazał, że: - zgodnie z art. 3 § 2 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie między innymi w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (art. 3 § 2 pkt 2) oraz inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm.) oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613; dalej: O.p.) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (art. 3 § 2 pkt 4); - w tej sprawie przedmiot skargi stanowiło postanowienie Naczelnika US przedłużające termin zwrotu różnicy podatku, które wydano w toku postępowania kontrolnego; - postanowienie to nie podlegało kontroli sądów administracyjnych i z tej przyczyny skargę należało odrzucić. 3. Skarga kasacyjna i dalsze czynności procesowe 3.1. Skarżący skargą kasacyjną zaskarżył postanowienie Sądu pierwszej instancji w całości. Wniósł o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Sądowi pierwszej instancji zarzucił naruszenie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 P.p.s.a. w związku z art. 214 O.p. przez niewłaściwe zastosowanie oraz przyjęcie, że skarga była niedopuszczalna i podlegała odrzuceniu, w sytuacji, gdy Skarżący został pouczony o przysługującej mu skardze, po uprzednim wezwaniu organu podatkowego do usunięcia naruszenia prawa. 3.2. Naczelnik US złożył odpowiedź na skargę kasacyjną, w której wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. 3.3. Postanowieniem z dnia 20 lipca 2016 r., sygn. akt I FSK 661/16, Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie do czasu udzielenia odpowiedzi przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego na zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, zawarte w postanowieniu tego Sądu z dnia 13 lipca 2016 r., sygn. akt I FSK 724/16. 3.4. Mając na uwadze, że przyczyna zawieszenia postępowania ustała, gdyż w uchwale z dnia 24 października 2016 r., sygn. akt I FPS 2/16, udzielono odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2017 r., sygn. akt I FSK 661/16, podjął zawieszone postępowanie. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4.1. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego, wymienione w § 2 tego artykułu. Tego rodzaju przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. 4.2. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny mając obowiązek badania z urzędu sprawy pod kątem istnienia podstaw do odrzucenia skargi albo umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40), w ramach art. 189 P.p.s.a. nie stwierdził, aby zachodziła przesłanka do takiego umorzenia. Natomiast co do kwestii oceny, także w trybie działania z urzędu, zasadności odrzucenia skargi w niniejszej sprawie, stwierdzić należało, że powód wskazany przez Sąd pierwszej instancji okazał się w tym zakresie chybiony, aczkolwiek samo odrzucenie skargi było zasadne, o czym dalej (zob. pkt 4.3. i 4.4. niniejszego uzasadnienia). Wadliwie bowiem Sąd ten uznał, że sprawa objęta skargą nie należało do właściwości sądu administracyjnego, co z kolei miało uzasadniać jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 P.p.s.a. 4.3. Tymczasem wniesiona skarga w aspekcie zakresu kognicji sądów administracyjnych powinna zostać zakwalifikowana jako dotycząca postanowienia wydanego w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, a więc aktu objętego art. 3 § 2 pkt 2 ab initio P.p.s.a. W konsekwencji znajdował do niej zastosowanie wymóg przewidziany w art. 52 § 1 ab initio w związku z § 2 P.p.s.a. Zgodnie z tymi przepisami skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie; przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, między innymi taki jak zażalenie. Podstawą odrzucenia skargi należało zatem uczynić art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. Oznaczało to więc odrzucenie skargi z tej przyczyny, że była ona przedwczesna i jako taka niedopuszczalna przez wzgląd na niewyczerpanie środków zaskarżenia służących Skarżącemu przed organami podatkowymi. 4.4. Formułując powyższą ocenę prawną wzięto pod uwagę stanowisko wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2016 r., sygn. akt I FPS 2/16. W uchwale tej stwierdzono, że: "Przedłużenie terminu zwrotu różnicy podatku, o którym mowa w art. 87 ust. 2 zdanie drugie ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054, z późn. zm.), w przypadku, gdy weryfikacja rozliczenia podatnika dokonywana jest w ramach kontroli podatkowej (lub postępowania podatkowego, lub postępowania kontrolnego) następuje w formie zaskarżalnego zażaleniem postanowienia naczelnika urzędu skarbowego, przewidzianego w art. 274b w związku z art. 277 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613, z późn. zm.), na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.)" Uchwała ta posiada w innych sprawach sądowoadministracyjnych ogólną moc wiążącą, na co wskazuje art. 269 § 1 Pp.s.a. Stosownie do powołanego przepisu, jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie w pełni akceptuje poglądy przedstawione w uchwale, a tym samym zgodnie z jej treścią odniósł interpretowane przepisy do stanu rozpoznanej sprawy. Z tych też względów zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej nie mogły odnieść zamierzonego skutku w postaci uchylenia zaskarżonego postanowienia. Rozstrzygnięcie zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o odrzuceniu skargi odpowiadało prawu. Wadliwe było natomiast jego uzasadnienie, gdyż przedmiotowa skarga podlegała odrzuceniu jako przedwczesna na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a, a nie z powodu braku kognicji sądu administracyjnego - na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., jak mylnie przyjął Sąd pierwszej instancji. 4.5. Dodatkowego podkreślenia wymagało, że Naczelny Sąd Administracyjny w motywach powyższej uchwały wskazał również, że "w imię tzw. zasady nieszkodzenia błędnym pouczeniem (art. 214 O.p.) i urzeczywistnienia prawa do sądu, rozumianego jako prawo do odpowiednio ukształtowanej procedury oraz prawo do uzyskania wyroku w rozsądnym terminie, należy zaakceptować dopuszczalność traktowania złożonych w odpowiednim terminie wezwań do usunięcia naruszenia prawa (w trybie art. 52 § 3 P.p.s.a.), jako terminowo złożonych już zażaleń, które powinny podlegać przekazaniu organowi drugiej instancji (dyrektorowi izby skarbowej) do rozpatrzenia." Z akt podatkowych niniejszej sprawy wynikało, że Skarżący w ramach pouczenia zawartego w zaskarżonym postanowieniu złożył do Naczelnika US wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Uwzględniając wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w cytowanej wyżej uchwale, należy - w przypadku wniesienia wezwania w terminie wynikającym z pouczenia - potraktować wezwanie jako zażalenie złożone w trybie art. 274b § 2 O.p. i przekazać do rozpatrzenia według właściwości dyrektorowi izby administracji skarbowej (jako nowemu organowi powołanemu w miejsce zniesionego z dniem 1 marca 2017 r. dyrektora izby skarbowej). Dopiero bowiem po rozpatrzeniu tego zażalenia przez organ drugiej instancji Skarżącemu przysługiwać będzie - na podstawie art. 3 § 2 pkt 2 P.p.s.a. - skarga do sądu administracyjnego na rozstrzygnięcie tego organu. 4.6. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma ona usprawiedliwionych postaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, o czym stanowi art. 184 P.p.s.a. Zaskarżone w sprawie orzeczenie, mimo stwierdzonych uchybień w jego motywach, odpowiadało co do rozstrzygnięcia prawu i dlatego orzeczono o oddaleniu skargi kasacyjnej. Dla tej sprawy ocena prawna oraz wskazania co do dalszego postępowania, o których mowa w art. 153 P.p.s.a., wynikają zatem z niniejszego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie zaś z uzasadnienia postanowienia Sądu pierwszej instancji. 4.7. W odniesieniu do wniosku Skarżącego o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie wyjaśnić należało, że w przypadku skargi kasacyjnej od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie, wniosek strony wnoszącej skargę kasacyjną o jej rozpoznanie na rozprawie, wyrażony zgodnie z art. 176 § 2 P.p.s.a., odmiennie niż w przypadku skargi kasacyjnej od wyroku, nie ma wiążącego charakter (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 maja 2016 r., sygn. akt I FSK 429/16). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał zatem niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym. Uznał bowiem, że nie zachodziła potrzeba skierowania tej sprawy na rozprawę. 4.8. O kosztach postępowania kasacyjnego nie orzekano z uwagi na brak ku temu podstaw prawnych. Zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 (ONSAiWSA 2008/3/42) przepisy art. 203 i art. 204 P.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie.