I FSK 651/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, , , po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji zawartego w skardze kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Łd 199/22 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 22 grudnia 2021 r. nr 1001-IOV-2.4103.42.2021.6.U21.KŁ w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2016 r. oraz styczeń, luty, i marzec 2017 r. postanawia: odmówić wstrzymania wykonania decyzji.

Wyrokiem z 5 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Łd 199/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę M. K. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 22 grudnia 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2016 r. oraz styczeń, luty i marzec 2017 r. Od powyższego wyroku skarżący wywiódł skargę kasacyjną, w której zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej jako: P.p.s.a.). W wniosku wskazano, że wstrzymanie wykonania decyzji jest zasadne i konieczne, bowiem jej wykonanie spowodowałoby u skarżącego: 1) skutki trudne do odwrócenia – ustalenie wyższego podatku VAT stanowi dla skarżącego znaczące trudności, w sytuacji w której skarżący zawiesił swoją działalność i obecnie nie funkcjonuje na rynku gospodarczym, zatem nie generuje zysków, wobec czego nałożenie obowiązku na skarżącego wykonania zaskarżonej decyzji będzie stanowiło uszczuplenie majątku skarżącego i pogorszenie jego sytuacji finansowej; 2) niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody - skarżący z uwagi na brak środków oraz w wyniku dokonanych zajęć przez organy podatkowe, jak też w przypadku zawieszenia wykonania działalności gospodarczej nie dysponuje środkami finansowymi potrzebnymi do bieżącego funkcjonowania, co stanowi znaczącą trudność, a w sytuacji uznania skargi kasacyjnej za zasadną wysokość zaciągniętych zobowiązań oraz wszelkich uszczupleń finansowych w majątku skarżącego będzie stanowić szkodę skarżącego spowodowaną nieprawidłowym działaniem organów administracji publicznej i sądu administracyjnego. Wskazano, że tym samym wykonanie decyzji uniemożliwi skarżącemu w zupełności wznowienie wykonywania działalności gospodarczej. Brak środków finansowych oraz brak możliwości wykonywania działalności gospodarczej spowoduje konieczność zaciągania kredytów z wysokim oprocentowaniem, a to będzie skutkowało późniejszą odpowiedzialnością Skarbu Państwa za poniesione przez skarżącego straty związane z wykonaniem decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 1 P.p.s.a. wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Z kolei w myśl art. 61 § 3 P.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, ubieganie się o udzielenie ochrony tymczasowej należy do strony postępowania i uprawnienie to wiąże się z obowiązkiem uzasadnienia wniosku przez poparcie go stosownymi twierdzeniami i dokumentami na okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji, zwłaszcza dotyczącymi sytuacji finansowej oraz majątkowej (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 338/07 oraz z 9 września 2010 r., sygn. akt I OZ 671/10 i z 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 988/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków ma miejsce, gdy nie będzie możliwy późniejszy zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia lub powrót do stanu pierwotnego (np. grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony innym przedmiotem lub gdy zachodzi niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu). Trudne do odwrócenia skutki to takie, które powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji służy zabezpieczeniu strony przed takimi skutkami egzekucji, których nie naprawiłoby nawet wygranie sporu sądowego. Skutki wykonania świadczenia pieniężnego są z natury rzeczy odwracalne – w przypadku uwzględnienia skargi istnieje oczywista możliwość zwrotu zapłaconych kwot, łącznie z oprocentowaniem. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżanej decyzji nie może zostać uwzględniony. Wniosek o wstrzymanie wykonania przedmiotowej decyzji strona zawarła również w skardze do sądu I instancji. Po rozpatrzeniu przedmiotowego żądania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, postanowieniem z 23 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Łd 199/22, odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, uznając, że skarżący nie wykazał we wniosku przesłanek uzasadniających wstrzymanie jej wykonania. Prawidłowość powyższej oceny potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 7 października 2022 r., sygn. akt I FZ 167/22, wydanym po rozpoznaniu zażalenia skarżącego na ww. postanowienie. Sąd oddalił zażalenie strony, podkreślając, że skarżący nie załączył dokumentacji na poparcie swojego wniosku i twierdzeń w nim zawartych. Zawarte we wniosku twierdzenie, że wykonanie decyzji spowoduje niepowetowaną szkodę i niemożliwe do odwrócenia skutki należało zatem uznać za całkowicie gołosłowne. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając ponowny wniosek strony o wstrzymanie wykonania wydanych wobec niej decyzji organów podatkowych obu instancji, jest związany granicami oceny takiego wniosku określonymi w art. 61 § 4 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd może zmienić lub uchylić postanowienie w sprawie wstrzymania wydane na podstawie § 2 i 3 w każdym czasie w razie zmiany okoliczności. Z przepisu tego wynika zatem, że Naczelny Sąd Administracyjny będzie uprawniony do zmiany wydanego wcześniej w sprawie prawomocnego postanowienia w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, jeżeli zmianie uległy okoliczności sprawy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1473/19; CBOSA). Tymczasem Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając obecny wniosek skarżącego o wstrzymanie wykonania zaskarżonych decyzji, dostrzega, że ani z treści przedmiotowego wniosku, ani z akt sprawy nie wynika, aby sytuacja faktyczna skarżącego uległa zasadniczej zmianie w stosunku do tej, którą oceniał już sąd I instancji, a wyraz tej oceny zawarł w postanowieniu z 23 maja 2022 r. Podkreślić w tym miejscu należy też, że instytucja wstrzymania wykonania decyzji jest instytucją nadzwyczajną, stanowiącą wyjątek od ogólnej zasady, iż ostateczne decyzje administracyjne podlegają wykonaniu. Skarżący upatruje uzasadnienia zastosowania owego odstępstwa od reguł ogólnych po pierwsze w fakcie, że wykonanie zobowiązania podatkowego uszczupli jego majątek, a po drugie, iż w sytuacji uznania skargi kasacyjnej za zasadną w majątku skarżącego wystąpi szkoda spowodowana nieprawidłowym działaniem organów administracji publicznej i sądu administracyjnego. Wystąpienie uszczuplenia w majątku podatnika jest oczywistym następstwem wykonania zobowiązania pieniężnego i nie może samo z siebie stanowić o "trudnym do odwrócenia skutku". Podobnie nie może zasługiwać na uwzględnienie antycypacja wyniku postępowania kasacyjnego sugerująca nieprawidłowe działanie organów administracji publicznej i sądu administracyjnego. We wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji wnioskodawca nie wskazał, w jaki sposób wykonanie tego konkretnego zobowiązania miałoby przełożyć się na zaistnienie przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a., poza gołosłownym stwierdzeniem, że już teraz nie dysponuje środkami finansowymi potrzebnymi do bieżącego funkcjonowania. W sytuacji gdy wraz z wnioskiem nie złożono, a w aktach sprawy brak jest dokumentów pozwalających bezspornie ustalić sytuację majątkową skarżącego, tego rodzaju argumentacja nie zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 61 § 3 i § 4 w zw. z art. 193 P.p.s.a., odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Bartosz Wojciechowski (spr.) sędzia NSA