I FSK 348/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Kołaczek (sprawozdawca), Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, Sędzia WSA del. Włodzimierz Gurba, Protokolant Adam Goliasz, po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k. z siedzibą w K. o wznowienie postępowania sądowego od postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2024 r. sygn. akt I FSK 959/24 w sprawie ze skargi kasacyjnej A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 31 stycznia 2024 r. sygn. akt I SA/Op 332/23 w sprawie ze skargi A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 27 września 2023 r. nr 0110-KSI2-1.441.31.2023.2.BŚ w przedmiocie wiążącej informacji stawkowej w zakresie określenia klasyfikacji usługi na potrzeby opodatkowania podatkiem od towarów i usług oddala skargę o wznowienie postępowania sądowego.

1. W złożonej przez A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp. k. z siedzibą w K. (dalej: Spółka, Skarżąca) skardze o wznowienie postępowania Spółka, powołując się na art. 271 pkt 2 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm., dalej: p.p.s.a.), wniosła o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 listopada 2024 r., sygn. akt I FSK 959/24, wydanym w konsekwencji następujących okoliczności. 2. Wyrokiem z 31 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Op 332/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu (dalej: Sąd pierwszej instancji) oddalił skargę Spółki na decyzję Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: DKIS, Organ) z 27 września 2023 r. w przedmiocie wiążącej informacji stawkowej w zakresie określenia klasyfikacji usługi na potrzeby opodatkowania podatkiem od towarów i usług. Od powyższego wyroku Spółka wywiodła skargę kasacyjną. Postanowieniem z 1 października 2024 r., sygn. akt I FSK 959/24 Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 180 p.p.s.a. zwrócił skargę kasacyjną Sądowi pierwszej instancji w celu usunięcia dostrzeżonych braków formalnych w postaci braku prawidłowego pełnomocnictwa uprawniającego r. pr. M.F. do reprezentowania Skarżącej przed sądami administracyjnymi. W treści pełnomocnictwa, znajdującego się na k. 16 akt sądowych sprawy, jako mocodawcę wskazano podmiot "A. Sp. z o.o.", a nie Skarżącą. W związku powyższym, Sąd pierwszej instancji wezwał Skarżącą, na ręce wskazanego w dokumencie pełnomocnika r. pr. M.F., do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej, poprzez złożenie prawidłowego pełnomocnictwa i dokumentów. Wezwanie to zostało odebrane przez pełnomocnika Spółki w dniu 15 października 2024 r. (k. 197), zaś pismem z 17 października 2024 r. (data nadania - 18 października 2024 r.), do akt niniejszej sprawy r. pr. M.M. nadesłała pełnomocnictwo udzielone r. pr. M.F. (k. 199) wraz z udzielonym jej przez tego pełnomocnika pełnomocnictwem substytucyjnym (k. 200) oraz aktualnemu odpisowi Spółki z KRS (k. 202-204 i 205-208). Następnie Sąd pierwszej instancji odesłał akta Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu przyjmując, że przedmiotowe braki zostały usunięte. Jednak postanowieniem z 7 listopada 2024 r., sygn. akt I FSK 959/24 Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę kasacyjną Spółki od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 31 stycznia 2024 r. W uzasadnieniu wskazał, że z akt sprawy wynika, iż pełnomocnik nie uzupełnił braków w sposób prawidłowy, gdyż w wykonaniu wezwania Sądu pierwszej instancji nadesłano wprawdzie pełnomocnictwo do reprezentowania Spółki przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym oraz Naczelnym Sądem Administracyjnym, jednakże z pełnomocnictwa tego wynika, że dotyczy ono innej sprawy sądowoadministracyjnej, a mianowicie sprawy ze skargi na decyzję Organu z 19 września 2023 r., nr [...], czyli sprawy zarejestrowanej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pod sygnaturą I FSK 963/24. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 178 p.p.s.a. skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny. Skoro jednak Sąd pierwszej instancji zaniechał wydania postanowienia w tym przedmiocie, skargę kasacyjną zobligowany był odrzucić Naczelny Sąd Administracyjny. W konsekwencji powyższego postanowienia, Spółka wywiodła skargę o jego wznowienie. W uzasadnieniu wskazała, że w przedmiotowej sprawie doszło do pomyłki przy rozdysponowaniu korespondencji przez Sąd pierwszej instancji. Powołując się na art. 271 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 179 p.p.s.a., wskazała, że w istocie została pozbawiona możności działania, ponieważ od przedmiotowego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego nie przysługuje jej środek zaskarżenia. Podniosła, że Naczelny Sąd Administracyjny w świetle obowiązujących przepisów nie ma uprawnienia do podejmowania rozstrzygnięcia leżącego w kompetencji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na podstawie wskazanej w uzasadnieniu, tj. wobec zaniechania wydania postanowienia w tym przedmiocie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Odnosząc się ponadto do art. 180 p.p.s.a. wskazała, że przepis ten odnosi się do możliwości odrzucenia skargi kasacyjnej w przypadku zaistnienia braków nieusuwalnych, tymczasem w jej ocenie przedmiotowy brak formalny miał charakter usuwalny. Ponadto w ocenie Skarżącej działanie Sądu w przedmiotowej sprawie jawi się jako nadzwyczajny i niezrozumiały formalizm. Wyjaśniała, że jak wynika z treści uzasadnienia postanowienia, Sąd miał pełną świadomość co do faktu, iż pełnomocnictwo najprawdopodobniej znajdowało się w teczce sprawy zarejestrowanej pod sygn. akt I FSK 963/24, a mimo to Sąd postanowił odrzucić wywiedzioną przez Spółkę skargę kasacyjną. Wobec powyższego wniosła o: 1) wznowienie postępowania w sprawie ze skargi kasacyjnej Spółki od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 31 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Op 332/23 w sprawie ze skargi na decyzję DKIS z 27 września 2023 r., nr [...] w przedmiocie wiążącej informacji stawkowej w zakresie określenia klasyfikacji usługi na potrzeby opodatkowania podatkiem od towarów i usług, zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 listopada 2024 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej, wyjaśniając, iż w sprawie zaistniała przesłanka nieważności, o której stanowi at. 271 pkt 2 p.p.s.a., ponieważ Skarżąca na skutek naruszenia art. 178 p.p.s.a., była pozbawiona możności działania; 2) dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu, z załączonych dokumentów, a to: a) koperty wraz z odpisem pisma z 17 października 2024 r. skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, stanowiącym odpowiedź na wezwanie z 10 października 2024 r. do usunięcia braków skargi kasacyjnej wraz z załączonym do przedmiotowego pisma poprawnym pełnomocnictwem, b) notatki służbowej sporządzonej przez aplikanta radcowskiego – R.W., c) notatki służbowej sporządzonej przez aplikanta radcowskiego – Ł.Ż.; 3) stosownie do treści art. 279 p.p.s.a., uchylenie postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 listopada 2024 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej i merytoryczne rozpoznanie skargi kasacyjnej Spółki od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 31 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Op 332/23 oraz wydanie zarządzenia o nadaniu skardze kasacyjnej biegu. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Skarga o wznowienie postępowania sądowego nie zasługuje na uwzględnienie 3.2. Jak wynika z art. 270 p.p.s.a., w przypadkach przewidzianych w Dziale VII ustawy można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Wznowienie postępowania polega na ponownym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem. Jest to zatem instytucja, której celem jest obalenie prawomocnych orzeczeń sądowych, umożliwiająca ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty w celu zagwarantowania zgodności z prawem wydanego w tej sprawie rozstrzygnięcia. 3.3. Zgodnie z treścią art. 280 § 1 p.p.s.a., Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W pierwszym etapie chodzi zatem – nie o badanie, czy rzeczywiście przyczyny wznowienia istnieją, lecz o to, czy Skarżący wskazał w skardze podstawę wznowienia i czy wskazana przez niego podstawa odpowiada jednej z podanych w ustawie przyczyn uzasadniających żądanie wznowienia. W przypadku niespełnienia jednej z przesłanek, sąd odrzuca skargę, natomiast jeśli spełnione zostały wskazane wyżej wymogi, sąd przystępuje do drugiego etapu, wyznaczając rozprawę (zob. K. Sobieralski, Glosa do postanowienia WSA w Gliwicach z 16 maja 2011 r. sygn. akt II SA/GL 82/11, opubl. OSP z 2012 r., nr 10, poz. 102a, a także postanowienie NSA z 27 marca 2014 r., sygn. akt I FSK 2120/13). Etap ten polega zatem na ustaleniu, czy w sprawie ziściła się przesłanka wznowieniowa, która otwiera możliwość ponownego zbadania sprawy. Natomiast drugi etap dotyczy stricte ponownego rozstrzygnięcia sporu, który był przedmiotem orzeczenia, zakwestionowanego w tym nadzwyczajnym trybie. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że złożona w niniejszej sprawie skarga o wznowienie postępowania została wniesiona w terminie, a także, że została oparta na ustawowej podstawie wznowienia. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do badania jej zasadności. 3.4. Spółka wywodzi, że w sprawie zaistniała przesłanka nieważności, o której stanowi art. 271 pkt 2 p.p.s.a., ponieważ na skutek naruszenia art. 178 p.p.s.a., została pozbawiona możności działania. Zgodnie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Jak tym samym wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 września 2025 r., sygn. III FSK 187/25, a pogląd ten w pełni zachowuje swoją aktualność również na gruncie sprawy niniejszej - niemożność działania, czyli niemożność obrony swoich praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych. Przy czym, pozbawienie strony możliwości działania musi być skutkiem naruszenia przepisów prawa przez sąd w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, którego dotyczy skarga o wznowienie. Aby doszło do wznowienia postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. muszą zostać spełnione trzy przesłanki, tj.: 1) w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, 2) strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy, 3) bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa (zob. wyrok NSA z 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2557/11). Jednocześnie, konieczne jest wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego, a pozbawieniem strony możliwości działania. O pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania (zob. wyrok NSA z 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1144/10). O pozbawieniu możności działania można mówić jedynie wówczas, gdy z przyczyny niezależnej od strony zainteresowanej, nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części (zob. wyrok NSA z 24 sierpnia 2010 r., sygn. akt II OSK 131/10). Brak możności działania jest wyrazem naruszenia procedury, polegającym na tym, że dany podmiot miał ustawowe prawo czynnego udziału w postępowaniu lecz został tego prawa w praktyce pozbawiony (zob. wyrok NSA z 27 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 2213/17)". 3.5. W tym miejscu wskazać należy, że pełnomocnik Skarżącej w skardze o wznowienie postępowania na stronie 6 wyjaśnił, że w jego ocenie "odpowiedź na wezwanie WSA w Opolu oraz wzór pełnomocnictwa nie doszło do sytuacji, w której można byłoby mówić, iż do odpowiedzi na wezwanie dołączone zostało pełnomocnictwo do sprawy toczącej się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pod sygn. akt I FSK 962/24 zamiast do sprawy o sygn. akt I FSK 959/24. (...) w ocenie pełnomocnika Skarżącej do pomylenia przedmiotowych pełnomocnictw mogło dojść na etapie kompletowania akt przez pracowników administracyjnych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, do którego skierowane były przedmiotowe odpowiedzi na wezwania z dnia 17 października 2024 r. (...) wobec czego najprawdopodobniej prawidłowe pełnomocnictwo do sprawy o sygn. akt I FSK 959/24 zostało omyłkowo dołączone do akt sprawy o sygn. I FSK 963/24". Jak wynika z akt sprawy o sygn. I FSK 959/24 pełnomocnik Skarżącej pismem z 17 października 2024 r. w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej nadesłał pełnomocnictwo do reprezentacji Spółki w sprawie ze skargi na decyzję Organu z 19 września 2023 r., nr 0110-KSI2-1.441.30.2023.2.MZ (k. 199), co skutkowało wydaniem przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 7 listopada 2024 r., sygn. akt I FSK 959/24 postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej z uwagi na to, iż pełnomocnik nie usunął braków formalnych skargi kasacyjnej w sposób prawidłowy (tj. pełnomocnictwo upoważniało do reprezentacji Spółki w sprawie ze skargi zarejestrowanej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pod sygn. akt I FSK 963/24). Z kserokopii kart nr 203-205 i 220-221 ze sprawy o sygn. akt I FSK 963/24 dołączonych do sprawy o sygn. akt I FSK 348/25 (k. 63-67) wynika tymczasem, że w obu sprawach o sygn. akt I FSK 959/24 i I FSK 963/24 przy pismach z 17 października 2024 r. zostały dołączone identyczne pełnomocnictwa, tj. do reprezentacji Spółki w sprawie ze skargi na decyzję Organu z 19 września 2023 r., nr [...]. 3.6. Odnośnie do poruszanej przez pełnomocnika Skarżącej w uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania kwestii naruszenia konstytucyjnej zasady dwuinstancyjności, należy przywołać wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 7 marca 2006 r., sygn. akt SK 11/05, OTK/ZU nr 3/A/2006, poz. 27. W wyroku tym wskazano mianowicie, że "ustawodawca jako środek zaskarżenia wyroków sądu administracyjnego pierwszej instancji wprowadził skargę kasacyjną, czyniąc zadość zasadom konstytucyjnym wyrażonym w art. 78 Konstytucji oraz w art. 176 Konstytucji. Zgodnie z art. 177 § 1 p.p.s.a. skargę kasacyjną wnosi się do wojewódzkiego sądu administracyjnego, który wydał zaskarżony wyrok. Natomiast z art. 178 wynika, że skarga kasacyjna wniesiona po terminie lub z innych przyczyn niedopuszczalna, jak również skarga kasacyjna, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie, podlega odrzuceniu przez sąd wojewódzki. Na takie postanowienie przysługuje zażalenie do NSA (art. 194 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), co wyczerpuje wymóg instancyjnej kontroli skargi kasacyjnej. (...) Wydane na podstawie art. 180 p.p.s.a. postanowienie NSA o odrzuceniu skargi kasacyjnej jest w istocie orzeczeniem sądu drugiej instancji. Niezasadny jest zatem argument o naruszeniu zasady dwuinstancyjności postępowania. Za takie naruszenie nie może być również uznana niezaskarżalność postanowienia NSA. W przypadkach gdy istnieje możliwość usunięcia przez stronę braków formalnych, NSA zwraca skargę wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu w celu ich usunięcia; taka regulacja stwarza możliwość przedstawienia przez stronę swych racji przed dwiema instancjami. Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie SN, jeżeli strona korzysta nieprawidłowo z przysługującego jej prawa do zaskarżenia orzeczenia sądowego i w związku z tym następuje odrzucenie wniesionego przez nią środka, to nie ma podstaw do skutecznego powoływania się na naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji (zob. postanowienie SN z 10 września 1998 r., sygn. akt III CZ 114/98, OSNC nr 2/1999, poz. 42). Analogicznie brak też podstaw do uznania niezgodności z art. 77 ust. 2 Konstytucji". 3.7. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniom Spółki, przesłanka wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, określona w art. 271 pkt 2 p.p.s.a., nie ziściła się. Zauważyć trzeba, że o pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania (zob. wyrok NSA z 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1144/10, orzeczenia.nsa.gov.pl) albo gdy z przyczyny niezależnej od strony zainteresowanej, nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części (zob. wyrok NSA z 24 sierpnia 2010 r., sygn. akt II OSK 131/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). Normowany tym przepisem brak możliwości działania, musi być zatem wynikiem naruszenia przez sąd procedury polegającego na tym, że dany podmiot miał prawo czynnego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym, ale został tego prawa pozbawiony. W niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniom Skarżącej, dołączone w obu ww. sprawach pełnomocnictwa były identyczne i upoważniały pełnomocnika Spółki do reprezentacji tylko w sprawie ze skargi na decyzję Organu z 19 września 2023 r., nr [...]. Natomiast wznowienie postępowania, o które ubiega się Spółka dotyczy skargi na decyzję Organu z 27 września 2023 r., nr [...]. 3.8. Ocen powyższych nie zmieniają wnioski dowodowe w postaci dokumentów załączonych do skargi o wznowienie postępowania, albowiem skarga ta podlegała oddaleniu co do swojej istoty bez względu na ich treść. Godzi się wskazać bowiem, iż charakter prawny oraz reguły wykładni funkcjonalnej i teleologicznej odnoszącej się do przepisów normujących konstrukcję prawną wznowienia postępowania, obowiązują do zachowania ścisłej wykładni przesłanek wznowienia jako, że zasada exceptiones non sunt extendendae należy do kanonów wykładni prawa. Spółka powołuje się na wynikającą z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. przesłankę naruszenia przepisów prawa, pozbawiającą ją możności działania. Skarżąca nie zważyła jednak, iż w okolicznościach niniejszej sprawy, zarzucane przez nią naruszenie, dokonane zostało – nie przez sąd administracyjny, lecz przez nią samą. Mimo wezwania do usunięcia ściśle wskazanego braku formalnego, Spółka reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, brak ten usunęła w sposób wadliwy. Również wbrew argumentom rozpatrywanej niniejszym skargi o wznowienie postępowania, wskazany pełnomocnik przedłożył w postępowaniu sądowoadministracyjnym dwa odpisy tego samego pełnomocnictwa, umocowującego pełnomocnika do działania, nie w obu, lecz w jednym tylko, ściśle wskazanym w treści pełnomocnictwa, postępowaniu sądowoadministracyjnym. Pełnomocnictwo to nie obejmowało jednak sprawy niniejszej. W świetle powyższych okoliczności, wskazywana przez pełnomocnika przesłanka wznowieniowa, nie została ziszczona, co ostatecznie nie pozwoliło Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na uwzględnienie przedmiotowej skargi o wznowienia postępowania przez przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. 3.9. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę o wznowienie postępowania sądowego. Włodzimierz Gurba Marek Kołaczek Arkadiusz Cudak sędzia WSA (del.) sędzia NSA sędzia NSA