I FSK 295/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Kołaczek (spr.), Sędzia NSA Sylwester Golec, Sędzia NSA Mariusz Golecki, po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2022 r. sygn. akt VIII SA/Wa 361/22 w sprawie ze skargi I. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 28 lutego 2022 r. nr 1401-IEW3.4253.4.2022.2 w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności oddala skargę kasacyjną.

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji. 1.1. Zaskarżonym wyrokiem z 20 października 2022 r., sygn. akt VIII SA/Wa 361/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi I.K. (dalej: Strona lub Skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej jako: Organ drugiej instancji lub Dyrektor IAS) z 28 lutego 2022 r. w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności uchylił zaskarżone postanowienie. 1.2. Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny sprawy. Postanowieniem z 23 listopada 2021 r. organ I instancji nadał ww. decyzji nieostatecznej rygor natychmiastowej wykonalności. Przedmiotowe rozstrzygnięcia zostały doręczone ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi skarżącej (radca prawny). Zażalenie na postanowienie z 23 listopada 2021 r. złożyła skarżąca informując, że jej pełnomocnik przebywa na zwolnieniu lekarskim. Postanowieniem z dnia 28 lutego 2022 r. wskazanym na wstępie Dyrektor IAS utrzymał w mocy powyższe postanowienie organu I instancji, doręczając odpis wydanego przez siebie postanowienia bezpośrednio Skarżącej. 1.3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku uchylił zaskarżone postanowienie, jednak z innych przyczyn niż wskazywała skarżąca w skardze. Sąd pierwszej instancji ustalił bowiem, że postanowienie organu drugiej instancji zostało przesłane bezpośrednio Skarżącej z pominięciem jej profesjonalnego pełnomocnika, co do którego w aktach sprawy brak było informacji o wypowiedzeniu/wygaśnięciu dotychczasowego pełnomocnictwa. W konsekwencji, powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 marca 2019 r., sygn. akt I FPS 3/18 stwierdził, że wobec braku odniesienia się do kwestii umocowania dotychczasowego pełnomocnika Skarżącej nie można dokonać oceny czy zaskarżone postanowienie weszło do obrotu prawnego. WSA stwierdził, że nie jest wykluczone, że w sprawie okoliczność odwołania dotychczasowego pełnomocnika zaistniała, lecz Sąd na obecnym etapie nie ma o nich wiedzy i wiedza ta nie wynika z akt podatkowych. Z tych też względów Wojewódzki Sąd Administracyjny zaniechał merytorycznego rozpoznania skargi. 2. Skarga kasacyjna. 2.1. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł Dyrektor IAS, zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu Na podstawie art. 173 i art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) naruszenie prawa procesowego: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 145 § 2 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm., dalej jako: o.p.) w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, 2. art. 141 § 4 p.p.s.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. 2.2. W konsekwencji w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie. 2.3. Skarżąca nie skorzystała z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Skarga kasacyjna pozbawiona jest uzasadnionych podstaw. 3.2. W szczególności nieusprawiedliwiony okazał się zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 145 § 2 i art. 191 o.p. "w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy". W uzasadnieniu tego zarzutu podniesiono, że uchwała NSA z dnia 7 marca 2022 r. sygn. akt I FPS 4/21 dotyczy wyłącznie konieczności doręczenia ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi postanowienia o nadaniu klauzuli natychmiastowej wykonalności czyli postanowienia wydanego przez naczelnika urzędu skarbowego. Wynika to wprost z sentencji uchwały jak również z jej uzasadnienia. W związku z powyższym przedmiotowa uchwała nie odnosi się bezpośrednio do postanowienia organu odwoławczego, który wydaje postanowienie po rozpatrzeniu zażalenia. Wynika to wprost z użytego w zdaniu ostatnim sentencji uchwały sformułowania "także wtedy, gdy strona lub jej pełnomocnik wnieśli od niego zażalenie". W związku z tym w okolicznościach przedmiotowej sprawy należy ocenić, czy doręczenie postanowienia przez organ odwoławczy stronie postępowania, która sama wniosła zażalenie powoduje naruszenie art. 145 § 2 o.p. w sposób kwalifikowany, czyli mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też w sposób niemający istotnego wpływu na wynik sprawy. W ocenie autora skargi kasacyjnej nie doszło w przedmiotowej sprawie do naruszenia art. 145 § 2 o.p. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim, jak wnika z akt sprawy, strona postępowania wniosła osobiście zażalenie, gdyż pełnomocnik przebywał na zwolnieniu lekarskim, informację tę podała sama strona postępowania (str. 1 uzasadnienia wyroku). W związku z tym w okolicznościach obiektywnie uzasadnionych strona postępowania podjęła osobiście działania procesowe. Strona również osobiście wniosła skargę do WSA w Warszawie. W takim przypadku doręczenie stronie postanowienia przez organ odwoławczy, utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji, nie mogło doprowadzić do naruszenia art. 145 § 2 o.p. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż prawa strony postępowania nie zostały naruszone. 3.3. Odnosząc się do tej argumentacji należy całkowicie zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, który podzielając stanowisko wynikające z uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 7 marca 2022r., sygn. akt I FPS 4/21, stwierdził, że postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności doręczone stronie, która miała ustanowionego pełnomocnika, z naruszeniem art. 145 § 2 o.p., należy uznać za niewiążące w rozumieniu art. 212 w zw. z art. 239 tej ustawy także wtedy, gdy strona lub jej pełnomocnik wnieśli od niego zażalenie. Słusznie i zasadnie WSA w Warszawie stwierdził, że poglądy prawne zawarte w tej uchwale zachowują aktualność na tle niniejszej sprawy w zakresie uwag ogólnych o doręczeniach. NSA wskazał bowiem, że zasadą jest doręczanie pism stronie lub jej przedstawicielowi (art. 145 § 1 O.p). Wyjątek od powyższej zasady przewidziano w art. 145 § 2 o.p., który stanowi, że jeżeli ustanowiono pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Przy czym ten przepis ma charakter lex specialis w stosunku do art. 145 § 1 o.p. Oznacza to, że ustanowienie pełnomocnika wyłącza zasadę doręczania bezpośrednio stronie. Zatem w przypadku gdy strona ma ustanowionego pełnomocnika, jedynie doręczenie tego pisma pełnomocnikowi jest prawnie skuteczne. Pominięcie pełnomocnika i doręczenie pisma bezpośrednio stronie nie wywołuje skutków prawnych. Czynność doręczenia w takiej sytuacji jest wadliwa, a zatem bezskuteczna. Argumentacja autora skargi kasacyjnej sprowadza się do tezy, że przedmiotowa uchwała dotyczy doręczenia postanowienia o nadania rygoru natychmiastowej wykonalności przez organ pierwszej instancji a nie do postanowienia organu odwoławczego oraz, że Sąd niezasadnie wskazał na możliwość naruszenia art. 145 § 2 o.p., bowiem wadliwe doręczenie postanowienia stronie nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, skoro strona podjęła osobiste działania procesowe. Ustosunkowując się do powyższego należy zgodzić się z twierdzeniem, że przedmiotowa uchwała zapadła na tle stanu faktycznego, w którym doszło do nieprawidłowego doręczenia postanowienia o nadania rygoru natychmiastowej wykonalności przez organ pierwszej instancji tym niemniej podkreślić należy, że całkowicie uprawnione było stanowisko Sądu pierwszej instancji wskazujące na wynikające z tej uchwały poglądy dotyczące doręczeń. W odniesieniu do powyższego przede wszystkim należy podkreślono, że ustawodawca nie wprowadził "braku dla strony ujemnych skutków procesowych" jako przesłanki uznawania pism za prawidłowo doręczone. W przypadku tej czynności mamy do czynienia albo z sytuacją, gdy doszło do skutecznego doręczenia, albo do takiego doręczenia nie doszło w związku z naruszeniem przepisów regulujących te czynności. Ocena skuteczności doręczenia ma więc charakter "zero-jedynkowy". W każdym wypadku naruszenia art. 145 § 2 o.p. uchybienie to ma wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Przecież wadliwość doręczenia sprawia, jak wyżej wskazano, że postanowienie nie wchodzi do obrotu prawnego, nie rozpoczyna biegu termin do wniesienia zażalenia. 3.4. Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., skoro naruszenia wskazanego przepisu autor skargi kasacyjnej upatruje w braku oceny w jakim stopniu pominięcie pełnomocnika przez organ odwoławczy w doręczeniu postanowienia, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, naruszało podstawowe prawa procesowe strony postępowania, w tym jej prawo do czynnego udziału w postępowaniu. Omawiany przepis wskazuje podstawowe elementy konstrukcyjne, które musi zawierać prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zatem naruszenie tego przepisu może mieć miejsce wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera tych elementów, w tym także gdy nie zawiera stanowiska co do przyjętego przez sąd stanu faktycznego, a więc gdy zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej z powodu wadliwości sporządzonego uzasadnienia (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09). 3.5. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 184 p.p.s.a. Sylwester Golec Marek Kołaczek Mariusz Golecki sędzia NSA sędzia NSA sędzia NSA