I FPP 4/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Wiatrowski, Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska, , po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi B. [...] sp. z o.o. w W. na przewlekłość postępowania toczącego się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I FSK 16/21 ze skargi kasacyjnej B. [...] sp. z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lipca 2020 r. sygn. akt III SA/Wa 2147/19 w sprawie ze skargi B. [...] sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia 2 sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2015 r. postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

1. Wyrok sądu pierwszej instancji. 1.1. Wyrokiem z 23 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Wa 2147/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej Skarżąca, Spółka) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z 2 sierpnia 2019 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2015 r. (ww. wyrok oraz inne orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu opublikowane zostały w bazie internetowej NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). 1.2. Od powyższego wyroku Spółka 25 września 2020 r. wniosła skargę kasacyjną. Sprawa ta została zarejestrowana pod sygn. akt I FSK 16/21. 2. Skarga na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 2.1. Skarżąca, powołując na art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2023 r., poz. 1725, dalej ustawa o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki) złożyła skargę na przewlekłość postępowania toczącego się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pod sygn. akt I FSK 16/21. 2.2. Spółka wniosła o stwierdzenie naruszenia prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki oraz przewlekłości postępowania przygotowawczego w sprawie toczącej się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, sygn. akt I FSK 16/21, zasądzenie 20 000 złotych rekompensaty wraz z odsetkami od dnia zapadnięcia rozstrzygnięcia do dnia zapłaty, dla Skarżącej za krzywdę moralną spowodowaną przewlekłością postępowania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz zwrotu kosztów przygotowania skargi w kwocie 500 złotych. 2.3. W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, że postepowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane postępowaniem podatkowym w 2015 r., decyzję wydano w 2019 r., zaś wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie został wydany 23 lipca 2020 r. Podkreśliła, że postepowanie sądowe w niniejszej sprawie trwa zbyt długo przez okres 3 lat Naczelny Sąd Administracyjny nie podjął żadnej czynności w sprawie, a skarga kasacyjna do dnia dzisiejszego nie została rozpoznana. Zaznaczyła, że zgodnie z deklaracjami sądu okres oczekiwania to następne prawie 4 lata, w czasie których sąd nie planuje żadnych działań. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3. Skarga na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie zasługuje na uwzględnienie. 3.1. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Ponadto, stosownie do art. 2 ust. 2 powołanej wyżej ustawy, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. 3.2. Z przywołanych wyżej przepisów wynika, że dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania konieczne jest ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że jest ona nieuzasadniona. Ustalając czy przewlekłość była "nieuzasadniona" w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania podkreślić należy, że przesłanka ta ma charakter klauzuli generalnej, zawiera sformułowanie ogólne, które należy odnieść do okoliczności konkretnej sprawy. Użyty w art. 2 ust. 2 tej ustawy zwrot "w szczególności" oznacza, że terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie jest jedną z przesłanek ustalenia, że przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona. Na terminowość i prawidłowość czynności mogą jednak mieć wpływ czynniki o charakterze obiektywnym, które mogą wskazywać na to, że przewlekłość nie jest "nieuzasadniona" w rozumieniu powołanych wyżej przepisów. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyjaśniono, że przewlekłe jest takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Przy czym, nawet jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy, to nie oznacza to samo przez się, że nastąpiła nieuzasadniona przewlekłość postępowania w rozumieniu tej ustawy. Istotne są bowiem okoliczności faktyczne danej sprawy (por. postanowienia NSA z 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt II OPP 27/11, z 7 marca 2014 r., sygn. akt II OPP 14/14, z 3 października 2014 r., sygn. akt I OPP 101/14 oraz z 29 grudnia 2022 r., sygn. akt III OPP 88/22). 3.3. Przy ustaleniu czy występuje nieuzasadniona przewlekłość postępowania nie można pominąć regulacji prawnych, które mają wpływ na terminowość i prawidłowość czynności podejmowanych w danej sprawie, w tym obowiązku rozpoznania wszystkich spraw przy zachowaniu zasady ich rozpoznawania według kolejności wpływu oraz uwzględnienia przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. Zasada rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oznacza, że sprawa wniesiona później nie może być rozpoznana przed rozpoznaniem spraw, które zostały wniesione do sądu wcześniej. Dotyczy to również spraw podlegających szybszemu rozpoznaniu. Nawet, jeżeli wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego sprawa podlegająca – ze względu na jej przedmiot – szybszemu wyznaczeniu na posiedzenie, to i tak nie może ona zostać wyznaczona przed innymi sprawami podlegającymi rozpoznaniu poza kolejnością, które wpłynęły do sądu wcześniej. Obowiązek przydzielenia spraw i wyznaczenia posiedzenia jawnego albo niejawnego w składzie trzech sędziów według kolejności ich wpływu wynika z § 26 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r. regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 1202, dalej regulamin). Obowiązek ten nie obejmuje spraw wymienionych w tym przepisie, w tym spraw, które podlegają rozpoznaniu poza kolejnością na podstawie przepisów szczególnych, skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, skarg na niewykonanie wyroku, spraw rozpatrywanych przez Sąd po uprzednim przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu oraz spraw pozostających ze sobą w związku (pkt 1 – 4). Możliwość rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy poza kolejnością stwarza także § 26 ust. 5 regulaminu. Strona może zwrócić się do Prezesa właściwej Izby Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o potraktowanie jej skargi kasacyjnej w jej sprawie, jako uzasadnionego przypadku i rozpoznania sprawy poza kolejnością wpływu. 3.4. Odnosząc powyższe do sprawy, w której została wniesiona skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy nastąpiło naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, należy co do zasady zgodzić się ze Skarżącą, że wystąpiła zwłoka w rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy, w której została wniesiona skarga kasacyjna. Od daty jej wpływu do Naczelnego Sądu Administracyjnego (5 stycznia 2021 r.) upłynęło bowiem 3 lata, 7 miesięcy i 4 dni. Powyższa okoliczność nie może jednak sama przez się uzasadniać zarzutu nieuzasadnionej przewlekłości postępowania. Wprawdzie czas trwania postępowania kasacyjnego przekroczył 12 miesięcy, lecz jest to spowodowane ilością spraw oczekujących na rozpoznanie w Wydziale I Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego. Na koniec 2021 r. w Wydziale I Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego na rozpoznanie oczekiwało 6 271 skarg kasacyjnych. W 2022 r. wpłynęło 2098 spraw i na koniec 2022 r. na rozpoznanie oczekiwało 6 177 spraw. W 2023 r. wpłynęło 2380 spraw i na koniec 2023 r. na rozpoznanie oczekiwało 5957 spraw. Do 9 sierpnia 2024 r. wpłynęło 1458 i na ten dzień na rozpoznanie oczekuje 5630 spraw. Niniejsza sprawa nie należy do tej kategorii spraw, które nakładają na Sąd obowiązek rozpoznania jej poza kolejnością. Z akt sprawy nie wynika również, aby którakolwiek ze stron, w szczególności Skarżąca zarzucająca przewlekłość postępowania, złożyła wniosek o przyspieszenie rozpoznania sprawy na podstawie § 26 ust. 5 regulaminu. 3.5. Należy także odnotować, że w skardze kasacyjnej Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Przy ocenie czy w sprawie, w której został złożony wniosek o stwierdzenie przewlekłości postępowanie doszło do nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu sprawy nie można pominąć, że w latach 2021 – 2024 czas oczekiwania na wyznaczenie terminu rozpraw uległ wydłużeniu z uwagi na wprowadzony w marcu 2020 r. stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 i działaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w reżimie sanitarnym. Na podstawie zarządzeń Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego nr 7 z dnia 12 marca 2020 r. i nr 39 z dnia 16 października 2020 r. (obowiązujących do 20 maja 2021 r.) w związku z istotnym zagrożeniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2 oraz ogłoszeniem stanu epidemicznego w Polsce, odwołane zostały wszystkie rozprawy, a działalność orzecznicza Sądu była kontynuowana na posiedzeniach niejawnych. Rozwiązania ustawodawcze wprowadzone w związku ze zmianą ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych uniemożliwiały przeprowadzanie rozpraw w dotychczasowej formie z osobistym i fizycznym udziałem stron w budynku sądu. Ustawa zezwalała na prowadzenie rozpraw wyłącznie w formie zdalnej i to tylko w sytuacji, gdy wszystkie strony wyraziły na to zgodę. Jednak ilość przeprowadzanych rozpraw w formie zdalnej przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających ich przeprowadzanie na odległość była z oczywistych względów mniejsza niż tradycyjnych z udziałem stron. Ponadto, 3 lipca 2021 r. wszedł w życie przepis art. 15zzs4 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, zgodnie z którym w okresie stanu epidemii i w ciągu roku od jego odwołania Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy. Korzystanie z tej regulacji, z uwagi na zagwarantowanie prawa strony do jawności rozpoznania sprawy następowało po wyczerpaniu możliwości uzyskania zgody stron na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. 3.6. W skardze na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym Skarżąca wskazuje, że "pismem z dnia 6 lipca 2023 r. po interwencji strony Sąd wskazał, iż czas oczekiwania to około 40 miesięcy od daty wskazanego pisma" (str. 17 skargi na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym). Zaznaczyć należy, że powyższa okoliczność nie wynika z pisma Wydziału Informacji Sądowej Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lipca 2023 r. W piśmie tym Skarżąca została poinformowana, że jej sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt I FSK 16/21 i oczekuje na wyznaczenie terminu rozpoznania skargi kasacyjnej według kolejności wpływu. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny poinformował Spółkę, że "z uwagi na dużą ilość spraw oczekujących w Naczelnym Sądzie Administracyjnym na rozpoznanie oraz fakt, że sprawa będzie rozpoznawana na rozprawie, przewidywany czas oczekiwania na termin wynosi około 40 miesięcy." (k. 628 akt sądowych). Wskazany przez Naczelny Sąd Administracyjny czas oczekiwania na rozpoznanie sprawy wynoszący 40 miesięcy czyli nieco ponad 3 lata, liczony jest od daty wpływu sprawy do tego Sądu. Wobec czego przybliżony termin rozpoznania niniejszej sprawy, która wpłynęła 5 stycznia 2021 r. przypadał na 5 kwietnia 2024 r., natomiast niniejsza sprawa wyznaczona została na termin 5 września 2024 r. 3.7. W świetle przedstawionych wyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w niniejszej sprawie nie można dopatrzyć się nieuzasadnionej przewlekłości postępowania. 4. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, orzekł jak w sentencji postanowienia. Izabela Najda-Ossowska Roman Wiatrowski Bartosz Wojciechowski