I FPP 1/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek, Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, Sędzia WSA (del.) Elżbieta Olechniewicz (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi J. S. na przewlekłość postępowania toczącego się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I FSK 59/21 ze skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 września 2020 r. sygn. akt I SA/Gd 303/20 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 3 lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

1. Wyrok sądu pierwszej instancji. 1.1. Wyrokiem z dnia 16 września 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 303/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, uwzględniając skargę J. S.(dalej: Strona lub Skarżąca), uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 3 lutego 2020 r. w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego. 1.2. Od powyższego wyroku organ dnia 12 listopada 2020 r. wniósł skargę kasacyjną. Sprawa ta została zarejestrowana w dniu 12 stycznia 2021 r. pod sygn. akt I FSK 59/21. 2. Skarga na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 2.1. Skarżąca w dniu 10 stycznia 2023 r. (data wpływu do NSA – 13 stycznia 2023 r., k. 78 akt sądowych) złożyła skargę na przewlekłość postępowania toczącego się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pod sygn. akt I FSK 59/21. 2.2. Strona wniosła o stwierdzenie, że w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I FSK 59/21, wszczętym ze skargi J. S., nastąpiła przewlekłość postępowania, zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącej kwoty 10.000,00 zł oraz zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. 2.3. W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, że wniesiona przez organ skarga kasacyjna wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w dniu 12 listopada 2020 r. Od chwili jej wniesienia Strona złożyła odpowiedź na skargę kasacyjną oraz sprawie nadano sygnaturę. Podkreśliła, że oprócz tych czynności, w sprawie nie wydarzyło się nic więcej – do dnia złożenia niniejszej skargi na przewlekłość postępowania – nie ma wyznaczonego terminu rozprawy. Wskazała, że postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym trwa już 3 rok. 2.4. Strona, wskazując na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 10 września 2012 r., sygn. akt [...], stwierdziła, że w niniejszej sprawie doszło do przewlekłości postępowania, bowiem tut. Sąd nie podjął żadnych czynności celem rozstrzygnięcia sprawy, która nie jest nadmiernie zawiła i skomplikowana, tym samym rozstrzygnięcie powinno nastąpić w możliwie najszybszym czasie. 2.5. Ponadto Skarżąca podniosła, że z uwagi na brak rozstrzygnięcia, Strona w dalszym ciągu ma zablokowane konta na kwotę stanowiącą wartość przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie, a dodatkowo Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G., twierdząc, że Skarżąca posiada zaległość podatkową w podatku akcyzowym, wszystkie wpłaty Strony z tytułu podatku akcyzowego zalicza na poczet zaległości. Strona przedłożyła kopię postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 22 grudnia 2022 r. w przedmiocie zaliczenia wpłaty na zaległość podatkową w podatku akcyzowym. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Skarga na przewlekłość postępowania przez Naczelnym Sądem Administracyjnym nie zasługuje na uwzględnienie. 3.2. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r., poz. 75 ze zm., dalej: ustawa o skardze na przewlekłość postępowania), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Ponadto, stosownie do art. 2 ust. 2 powołanej wyżej ustawy, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. 3.3. Z przywołanych wyżej przepisów wynika, że dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania konieczne jest ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że jest ona nieuzasadniona. Ustalając czy przewlekłość była "nieuzasadniona" w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania podkreślić należy, że przesłanka ta ma charakter klauzuli generalnej, zawiera sformułowanie ogólne, które należy odnieść do okoliczności konkretnej sprawy. Użyty w art. 2 ust. 2 tej ustawy zwrot "w szczególności" oznacza, że terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie jest jedną z przesłanek ustalenia, że przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona. Na terminowość i prawidłowość czynności mogą jednak mieć wpływ czynniki o charakterze obiektywnym, które mogą wskazywać na to, że przewlekłość nie jest "nieuzasadniona" w rozumieniu powołanych wyżej przepisów. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyjaśniono, że przewlekłe jest takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Przy czym, nawet jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy, to nie oznacza to samo przez się, że nastąpiła nieuzasadniona przewlekłość postępowania w rozumieniu tej ustawy. Istotne są bowiem okoliczności faktyczne danej sprawy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt II OPP 27/11, z dnia 7 marca 2014 r., sygn. akt II OPP 14/14, z dnia 3 października 2014 r., sygn. akt I OPP 101/14 oraz z dnia 29 grudnia 2022 r., sygn. akt III OPP 88/22; dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl – CBOSA). 3.4. Przy ustaleniu czy występuje nieuzasadniona przewlekłość postępowania nie można pominąć regulacji prawnych, które mają wpływ na terminowość i prawidłowość czynności podejmowanych w danej sprawie, w tym obowiązku rozpoznania wszystkich spraw przy zachowaniu zasady ich rozpoznawania według kolejności wpływu oraz uwzględnienia przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. Zasada rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oznacza, że sprawa wniesiona później nie może być rozpoznana przed rozpoznaniem spraw, które zostały wniesione do sądu wcześniej. Dotyczy to również spraw podlegających szybszemu rozpoznaniu. Nawet, jeżeli wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego sprawa podlegająca – ze względu na jej przedmiot – szybszemu wyznaczeniu na posiedzenie, to i tak nie może ona zostać wyznaczona przed innymi sprawami podlegającymi rozpoznaniu poza kolejnością, które wpłynęły do sądu wcześniej. Obowiązek przydzielenia spraw i wyznaczenia posiedzenia jawnego albo niejawnego w składzie trzech sędziów według kolejności ich wpływu wynika z § 26 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r. regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 1202, ze zm., dalej: regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego). Obowiązek ten nie obejmuje spraw wymienionych w tym przepisie, w tym spraw, które podlegają rozpoznaniu poza kolejnością na podstawie przepisów szczególnych, skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, skarg na niewykonanie wyroku, spraw rozpatrywanych przez Sąd po uprzednim przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu oraz spraw pozostających ze sobą w związku (pkt 1 – 4). Możliwość rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy poza kolejnością stwarza także § 26 ust. 5 regulaminu. Strona może zwrócić się do Prezesa właściwej Izby Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o potraktowanie jej skargi kasacyjnej w jej sprawie, jako uzasadnionego przypadku i rozpoznania sprawy poza kolejnością wpływu. 3.5. Odnosząc powyższe do sprawy, w której została wniesiona skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy nastąpiło naruszenie prawa Strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, należy co do zasady zgodzić się ze Skarżącą, że wystąpiła zwłoka w rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy, w której została wniesiona skarga kasacyjna. Od daty jej wpływu do Naczelnego Sądu Administracyjnego (co miało miejsce w dniu 12 stycznia 2021 r. – k. 75 akt sądowych) upłynęło bowiem 2 lata i 1 dzień (licząc do dnia 13 stycznia 2023 r. czyli do dnia wpływu do Naczelnego Sądu Administracyjnego niniejszej skargi na przewlekłość postępowania – k. 78 akt sądowych). Powyższa okoliczność nie może jednak sama przez się uzasadniać zarzutu nieuzasadnionej przewlekłości postępowania. Wprawdzie czas trwania postępowania kasacyjnego przekroczył 12 miesięcy, lecz jest to spowodowane ilością spraw oczekujących na rozpoznanie w Wydziale I Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego. Na koniec 2021 r. w Wydziale I Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego oczekiwało na rozpoznanie 6271 skarg kasacyjnych. W 2022 r. wpłynęło 2098 skarg kasacyjnych i na koniec 2022 r. oczekiwało na rozpoznanie 6177 skarg kasacyjnych. Do dnia 31 maja 2023 r. wpłynęło 935 skarg kasacyjnych i na ten dzień na rozpoznanie oczekuje 6058 spraw. Niniejsza sprawa nie należy do tej kategorii spraw, które nakładają na Sąd obowiązek rozpoznania jej poza kolejnością. Z akt sprawy nie wynika również, aby którakolwiek ze stron, w szczególności Skarżąca zarzucająca przewlekłość postępowania, złożyła wniosek o przyspieszenie rozpoznania sprawy na podstawie § 26 ust. 5 regulaminu Naczelnego Sądu Administracyjnego. 3.6. Należy także odnotować, że w skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie, a Strona w odpowiedzi na tę skargę nie zrzekła się rozprawy. 3.7. Przy ocenie czy w sprawie, w której został złożony wniosek o stwierdzenie przewlekłości postępowania doszło do nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu sprawy nie można pominąć, że w latach 2020 – 2023 czas oczekiwania na wyznaczenie terminu rozpraw uległ wydłużeniu z uwagi na wprowadzony w marcu 2020 r. stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 i działaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w reżimie sanitarnym. Na podstawie zarządzeń Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego nr 7 z dnia 12 marca 2020 r. i nr 39 z dnia 16 października 2020 r. (obowiązujących do 20 maja 2021 r.) w związku z istotnym zagrożeniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2 oraz ogłoszeniem stanu epidemicznego w Polsce, odwołane zostały wszystkie rozprawy, a działalność orzecznicza Sądu była kontynuowana na posiedzeniach niejawnych. Rozwiązania ustawodawcze wprowadzone w związku ze zmianą ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych uniemożliwiały przeprowadzanie rozpraw w dotychczasowej formie z osobistym i fizycznym udziałem stron w budynku sądu. Ustawa zezwalała na prowadzenie rozpraw wyłącznie w formie zdalnej i to tylko w sytuacji, gdy wszystkie strony wyraziły na to zgodę. Jednak ilość przeprowadzanych rozpraw w formie zdalnej przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających ich przeprowadzanie na odległość była z oczywistych względów mniejsza niż tradycyjnych z udziałem stron. Ponadto dnia 3 lipca 2021 r. wszedł w życie przepis art. 15zzs4 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, zgodnie z którym w okresie stanu epidemii i w ciągu roku od jego odwołania Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy. Korzystanie z tej regulacji, z uwagi na zagwarantowanie prawa strony do jawności rozpoznania sprawy, następowało po wyczerpaniu możliwości uzyskania zgody stron na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. 3.8. W świetle przedstawionych wyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w niniejszej sprawie nie można dopatrzyć się nieuzasadnionej przewlekłości postępowania. 3.9. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, orzekł jak w sentencji postanowienia. Elżbieta Olechniewicz Małgorzata Niezgódka-Medek Janusz Zubrzycki sędzia WSA (del.) sędzia NSA sędzia NSA ----------------------- 6