0113-KDIPT1-2.4012.792.2026.2.AB

Interpretacja indywidualna
– stanowisko prawidłowe

Szanowni Państwo,

stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku od towarów i usług w zakresie pytania oznaczonego nr 1 jest prawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

19 sierpnia 2026 r. wpłynął Państwa wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy uznania, iż bezumowne korzystanie z lokalu użytkowego nr 1 nie stanowi czynności podlegającej opodatkowaniu VAT oraz ustalenia momentu powstania obowiązku podatkowego z tytułu bezumownego korzystania z ww. lokalu. Uzupełnili go Państwo – w odpowiedzi na wezwanie – pismem z 21 września 2026 r. (data wpływu). Treść wniosku jest następująca:

Opis zdarzenia przyszłego

Powiat (…) jako jednostka samorządu terytorialnego jest podatnikiem podatku od towarów i usług. Zgodnie z art. 15 ust. 6 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2025 r., poz. 775 z późn. zm. - dalej ustawa o VAT) nie uznaje się za podatnika - Powiatu (…) w zakresie realizowanych zadań nałożonych odrębnymi przepisami prawa, dla realizacji których został on powołany z wyłączeniem czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych. Powiat (…) zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 5 września 2016 r. o szczególnych zasadach rozliczeń podatku od towarów i usług oraz dokonywania zwrotu środków publicznych przeznaczonych na realizację projektów finansowanych z udziałem środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej lub od państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu przez jednostki samorządu terytorialnego, podjął rozliczanie podatku VAT wraz ze wszystkimi jednostkami organizacyjnymi od dnia 1 stycznia 2017 r.

Wybrane działania prowadzone były i są przez Powiat na podstawie zawieranych umów cywilnoprawnych i traktuje się je jako podlegające regulacjom ustawy o podatku VAT i w konsekwencji Powiat wykonuje je jako podatnik VAT w ramach czynności wykonywanych na podstawie umów cywilnoprawnych.

Wnioskodawca dokonuje:

- czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług VAT według odpowiednich stawek, są to: wynajem lokali użytkowych, wynajem sali konferencyjnej, sprzedaż działek, odszkodowania za wywłaszczenie gruntów, sprzedaż złomu,

- czynności podlegających opodatkowaniu lecz zwolnionych od podatku tj. sprzedaż gruntów, odszkodowania za wywłaszczenie gruntów, zwroty odszkodowań za grunty.

Zgodnie z przepisem art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, organem reprezentującym Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami jest starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, a organami reprezentującymi jednostki samorządu terytorialnego są ich organy wykonawcze. Zgodnie z powszechnie akceptowanym podejściem, w przypadku gospodarowania przez starostę nieruchomościami należącymi do Skarbu Państwa w charakterze podatnika VAT występuje powiat. Wnioskodawca jest zatem podatnikiem VAT z tytułu gospodarowania nieruchomościami należącymi do Skarbu Państwa.

Skarb Państwa jest właścicielem lokalu użytkowego nr 1 przy ul. (…) w (…).

W roku 2024 r., stwierdzono, że przedmiotowa nieruchomość będąca własnością Skarbu Państwa, jest samowolnie zajmowana przez A.A. S.A. Pomiędzy Wnioskodawcą (Starostą (…)), a korzystającym (A.A. S.A.) nie doszło do zawarcia żadnego jawnego lub dorozumianego stosunku prawnego, w ramach którego spełniane są świadczenia wzajemne. Jak ustalono, przez okres bezumownego wykorzystywania nieruchomości, A.A. S.A. korzystała i nadal korzysta z przedmiotowej nieruchomości, posiada do niego klucze i ogólny dostęp. Skarb Państwa będący właścicielem tego lokalu nie posiada do niego dostępu. Przedmiotowy lokal nr 1 położony jest na działkach oznaczonych numerem (…) oraz (…) o łącznej powierzchni 0,32280 ha. Skarb Państwa stał się właścicielem przedmiotowego lokalu na skutek zniesienia współwłasności postanowieniem Sądu Rejonowego w (…) z dnia 21.12.2004 r. Zniesienie współwłasności nastąpiło pomiędzy Gminą (…), a Skarbem Państwa poprzez ustanowienie odrębnej własności lokalu użytkowego nr 1 usytuowanego na parterze budynku, składającego się z 12 pomieszczeń o łącznej powierzchni użytkowej 135,15 m2 wraz z dwoma pomieszczeniami przynależnymi znajdującymi się w piwnicy o łącznej powierzchni użytkowej 24,93 m2. Skarb Państwa stał się właścicielem Lokalu użytkowego nr 1 wraz z udziałem (…) w częściach wspólnych budynku i jego urządzeń oraz we współwłasności gruntu. Starosta (…) reprezentujący Skarb Państwa nie zgadzał się i nadal się nie zgadza na użytkowanie lokalu nr 1 przez A.A.

Podjęto następujące kroki celem odzyskania przedmiotowej nieruchomości:

- pismem z dnia 10.12.2024 r. wystąpiono o podanie informacji czy A.A. S.A. dysponuje dokumentami świadczącymi o posiadanym prawie do lokalu użytkowego nr 1, celem ustalenia od kiedy A.A. S.A. użytkuje lokal nr 1. Nie uzyskano odpowiedzi, więc nie można określić od kiedy A.A. S.A. bezumownie korzysta z lokalu nr 1,

- w dniu 15.04.2025 r. dokonano oględzin lokalu użytkowego nr 1,

- w dniu 30.05.2025 r. skierowano pismo do A.A. S.A. o wydanie lokalu,

- w dniu 09.09.2025 r. wezwano A.A. S.A. do opuszczenia lokalu użytkowego nr 1,

- pismem z dnia 20.07.2026 r. wezwano A.A. do zapłaty za bezumowne korzystanie lokalu użytkowego nr 1 na kwotę (…) zł. Termin płatności przedmiotowej kwoty został wyznaczony na dzień 05.08.2026 r. A.A. nie dokonała zapłaty w/w kwoty.

W sytuacji braku uregulowania w/w zobowiązania następnym krokiem będzie skierowanie pozwu do sądu w celu wyegzekwowania zapłaty za bezumowne korzystanie lokalu użytkowego nr 1 przez A.A. S.A.

W uzupełnieniu wniosku wskazali Państwo:

Na pytanie nr 1 o treści:

a) Czy pisma z 10.12.2024 r., 30.05.2025 r. oraz 09.09.2025 r. przewidywały możliwość obciążania A.A. S.A. opłatami za bezumowne korzystanie z lokalu użytkowego, jeżeli A.A. S.A. nie opuści ww. lokalu na czas?

b) Z jakich przyczyn wzywali Państwo A.A. S.A. do wykazywania praw do lokalu użytkowego za okres lub stan przed datą 21.12.2004 r., skoro prawo własności przedmiotowego lokalu zostało uregulowane i przeszło na rzecz Skarbu Państwa dopiero na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w (…) z dnia 21.12.2004 r. o zniesieniu współwłasności? Proszę wyjaśnić.

c) Na jakiej podstawie założyli Państwo, że A.A. S.A. mogła legitymować się odrębnym tytułem prawnym do lokalu użytkowego przed datą wydania postanowienia Sądu Rejonowego w (…) z dnia 21.12.2004 r.?

d) Czy dysponowali Państwo jakimikolwiek dokumentami lub przesłankami sugerującymi, że A.A. S.A. rościła sobie prawa do wskazanego lokalu użytkowego niezależnie od toczącego się postępowania o zniesienie współwłasności?

Udzielili Państwo następującej odpowiedzi:

Ad 1

a)

- pismo z dnia 10.12.2024r. nie przewidywało możliwości obciążania A.A. S.A. opłatami za bezumowne korzystanie z lokalu użytkowego, jeżeli A.A. S.A. nie opuści ww. lokalu na czas,

- pismo z dnia 30.05.2025r. zawierało zapis „w przypadku bezskutecznego upływu ww. terminu podjęte zostaną dalsze kroki w sprawie, w tym obejmujące skierowanie sprawy na drogę postępowania sądowego”,

- pismo z dnia 09.09.2025r. zawierało zapis „niezastosowanie się przez A.A. S.A. do treści niniejszego wezwania może spowodować wystąpienie przez Starostę (…) na drogę postępowania sądowego celem wyegzekwowania roszczeń przysługujących Staroście (…)”.

b) Księga wieczysta dla przedmiotowej nieruchomości została założona na Skarb Państwa w 1980 roku w (…). W roku 1993 roku Wojewoda (…) wydał decyzję stwierdzającą nabycie prawa własności przez Gminę (…). Następnie Wojewoda (…) w 2001 roku stwierdził nabycie przez Gminę (...) tylko części nieruchomości. Tym sposobem powstała współwłasność, która w roku w 2004 roku została zniesiona. Starosta (…) wzywał A.A. S.A. do wykazywania praw do lokalu użytkowego, ponieważ chciał jedynie ustalić możliwość istnienia jakichkolwiek dokumentów (o których Starosta (…) nie ma wiedzy) stwierdzających, że A.A. S.A posiada prawo własności przedmiotowej nieruchomości. Ponadto uregulowanie kwestii bezumownego użytkowania nakazał Staroście (…) Wojewoda (…).

c) Założono, że A.A. S.A. mogła legitymować się odrębnym tytułem prawnym do lokalu użytkowego przed datą wydania postanowienia Sądu Rejonowego w (…) z dnia 21.12.2004 r. ponieważ na przestrzeni lat A.A. czyniła starania i podejmowała różnorakie działania zmierzające do uregulowania zaistniałej sytuacji.

Tut. Organ ustalił m.in. że w przedmiotowej sprawie wydana była w dniu 29.01.1991 r. decyzja Wojewody (…) nr (…) stwierdzającego nabycie przedmiotowej nieruchomości z mocy prawa przez Gminę (…). Od decyzji niniejszej odwołanie składało Państwowe Przedsiębiorstwo Użyteczności Publicznej A.A. - Rejonowy (…) w (…). (…) była w województwie (…) do 31 grudnia 1998 r. W wyniku reformy administracyjnej od 1 stycznia 1999 r. (…) leży w województwie (…). Z uwagi na ten fakt, tut. Organ założył, iż może nie mieć pełnej wiedzy co do stanu prawnego w/w nieruchomości.

Ponadto decyzją znak (…) z dnia 09 października 2007 r. Wojewoda (…) działając na podstawie art. 15a i 15b ustawy z dnia 30 lipca 1997 r. o państwowym przedsiębiorstwie użyteczności publicznej A.A. odmówił stwierdzenia nabycia przez A.A. prawa użytkowania wieczystego do (…) udziału Skarbu Państwa oraz nieodpłatnego nabycia prawa własności przedmiotowego lokalu użytkowego nr 1,

- pismem z dnia 5 marca 2009 r. znak (…) Wojewoda (…) nie wyraził zgody na dokonanie darowizny części nieruchomości, stanowiącej własność Skarbu Państwa, położonej w (…), oznaczonej wówczas numerami działek (...) i (...) na rzecz P.P.U.P A.A. Centrum Infrastruktury Oddział Regionalny w (…).

- po wydaniu Zarządzenia Nr (…) przez Wojewodę (…) z dnia 12 maja 2010 r. w sprawie zbycia nieruchomości Skarbu Państwa ( znak (…)) również nie doszło do zbycia w trybie bezprzetargowym udziału Skarbu Państwa wynoszącego (…) części we współwłasności gruntu położonego w (…), obręb (…), oznaczonego wówczas w ewidencji gruntów jako dz. nr (…) oraz (…), o łącznej pow. 0,3280 ha, dla którego w Sądzie Rejonowym w (…), w V Wydziale Ksiąg Wieczystych, prowadzona była KW nr (…), oraz wyodrębnionego lokalu użytkowego stanowiącego własność Skarbu Państwa znajdującego się na przedmiotowym gruncie, o łącznej pow. 135,15 m² z pomieszczeniami przynależnymi usytuowanymi w piwnicy o pow. 24,93 m², dla którego w Sądzie Rejonowym w (…), V Wydziale Ksiąg Wieczystych, prowadzona była księga wieczysta KW nr (…), wraz z udziałem Skarbu Państwa wynoszącym (…) części we współwłasności części wspólnych budynku i jego urządzeń, znajdujących się na przedmiotowym gruncie – stosownie do art. 37 ust. 3, w związku z art. 6 ust. 6a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – o gospodarce nieruchomościami, ponieważ państwowe przedsiębiorstwo użyteczności publicznej (…) Centrum Infrastruktury Oddział Regionalny w (…), nie przedłożyło dokumentów, w sposób jednoznaczny świadczących o partycypacji w kosztach budowy budynku, w którym wyodrębniono w/w lokal.

- z uwagi na niespełnienie przesłanek po stronie A.A. nie doszło również do uregulowania przedmiotowej sytuacji w trybie art. 231 Kodeksu cywilnego.

d) Poza faktami opisanymi w pkt 1c tut. Organ nie dysponował jakimikolwiek dokumentami lub przesłankami sugerującymi, że A.A. S.A. rościła sobie prawa do wskazanego lokalu użytkowego niezależnie od toczącego się postępowania o zniesienie współwłasności.

Na pytanie nr 2 o treści:

2. Czy z tytułu bezumownego korzystania z lokalu użytkowego wystawiali Państwo faktury? Jeśli tak to kiedy – proszę wskazać daty wystawionych faktur. Jeśli nie, to proszę wskazać przyczyny niewystawienia faktur?

Udzielili Państwo następującej odpowiedzi:

Ad 2.

Z tytułu bezumownego korzystania z lokalu użytkowego nie były wystawiane faktury, ponieważ nie była ustalona kwota bezumownego korzystania.

Na pytanie nr 3 o treści:

a) Czy złożyli Państwo pozew do Sądu? Jeśli tak, proszę wskazać kiedy został złożony pozew do Sądu (dzień, miesiąc i rok)?

b) Czego dokładnie dotyczy postępowanie sądowe z powództwa Powiatu? Czy pozew obejmuje wyłącznie żądanie zapłaty (roszczenie pieniężne), czy zawiera również żądanie wydania lokalu / opróżnienia lokalu? Czy kwota (…) zł dochodzona wezwaniem z dnia 20.07.2026 r. została objęta pozwem o zapłatę? Proszę opisać.

c) Na jakim etapie jest postępowanie sądowe o wydanie lokalu?

d) Czy zapadło już jakieś rozstrzygnięcie przed Sądem? Jeżeli tak, to jaki był wynik tego postępowania i co orzekł Sąd w tym zakresie? Proszę opisać.

Udzielili Państwo następującej odpowiedzi:

Ad 3.

a) Na dzień dzisiejszy nie został jeszcze złożony pozew do Sądu. Jest on obecnie przygotowywany przez służby prawne tut. Urzędu.

b) Dokładne jego opisanie będzie możliwe po jego sporządzeniu.

c) Tut. Organ nie występował na drogę sądową o wydanie lokalu.

d) Nie zapadło żadne rozstrzygnięcie przed Sądem.

Na pytanie nr 4 o treści:

4. Czy pomiędzy Państwem a A.A. S.A. istniała kiedykolwiek jakakolwiek umowa (pisemna, ustna lub dorozumiana) regulująca zasady korzystania z lokalu nr 1, czy też A.A. S.A. weszła w posiadanie lokalu/użytkuje lokal całkowicie bez Państwa wiedzy i zgody?

Udzielili Państwo następującej odpowiedzi:

Ad 4.

Pomiędzy Skarbem Państwa reprezentowanym przez Starostę (…), a A.A. S.A. nie istniała kiedykolwiek jakakolwiek umowa (pisemna, ustna lub dorozumiana) regulująca zasady korzystania z lokalu nr 1.

Zdaniem tut. Organu A.A. S.A. weszła w posiadanie lokalu/użytkuje lokal całkowicie bez zgody Skarbu Państwa reprezentowanego przez Starostę (…).

Na pytanie nr 5 o treści:

5. Czy składali Państwo A.A. S.A. propozycje zawarcia umowy najmu/dzierżawy, uregulowania stanu prawnego lub odpłatnego korzystania z lokalu, czy też wyłącznie i jednoznacznie żądali natychmiastowego opuszczenia i wydania lokalu?

Udzielili Państwo następującej odpowiedzi:

Ad 5.

A.A. S.A. była składana propozycja zawarcia umowy najmu na okres 1 roku.

Na pytanie nr 6 o treści:

6. Na jakiej podstawie i według jakich kryteriów została skalkulowana kwota (…) zł wskazana w wezwaniu do zapłaty z dnia 20.07.2026 r.?

Udzielili Państwo następującej odpowiedzi:

Ad 6.

Wskazana w wezwaniu do zapłaty z dnia 20.07.2026 r. kwota (…) zł skalkulowana została na podstawie operatu szacunkowego wykonanego w 2026 r. określającego m.in. wysokość kwoty za bezumowne korzystanie.

Na pytanie nr 7 o treści:

7. Czy w skład żądanej kwoty (…) zł wchodzą jakiekolwiek koszty związane z mediami (energia elektryczna, woda, ścieki, ogrzewanie, wywóz śmieci) dostarczanymi do lokalu nr 1? Jeżeli tak – czy umowy na dostawę mediów zawarte są przez Państwa i następuje ich „przeniesienie” (odsprzedaż) na A.A. S.A., czy też A.A. posiada własne, bezpośrednie umowy z dostawcami mediów?

Udzielili Państwo następującej odpowiedzi:

Ad 7.

W skład żądanej kwoty nie wchodzą jakiekolwiek koszty związane z mediami (energia elektryczna, woda, ścieki, ogrzewanie, wywóz śmieci) dostarczanymi do lokalu nr 1.

Na pytanie nr 8 o treści:

8. Czy w wystosowanym wezwaniu do zapłaty z dnia 20.07.2026 r. kwota (…) zł została wskazana jako kwota brutto, netto, czy bez określania stawki podatku VAT?

Udzielili Państwo następującej odpowiedzi:

Ad 8.

W wystosowanym wezwaniu do zapłaty z dnia 20.07.2026 r. kwota (…) zł została wskazana jako kwota bez określania stawki podatku VAT.

Na pytanie nr 9 o treści:

9. Czy Gmina (…) (lub jej poprzednicy prawni) przed postanowieniem Sądu Rejonowego w (…) z dnia 21.12.2004 r. o zniesieniu współwłasności zawierała z A.A. jakąkolwiek umowę lub wydawała decyzję na korzystanie z tego lokalu?

Udzielili Państwo następującej odpowiedzi:

Ad 9.

Tut. Organ nie ma wiedzy czy Gmina (…) (lub jej poprzednicy prawni) przed postanowieniem Sądu Rejonowego w (…) z dnia 21.12.2004 r. o zniesieniu współwłasności zawierała z A.A. jakąkolwiek umowę lub wydawała decyzję na korzystanie z tego lokalu.

Na pytanie nr 10 o treści:

10. Czy kwota (…) zł dotyczy wyłącznie korzystania z powierzchni użytkowej samego lokalu nr 1 (135,15 m² + 24,93 m² piwnicy), czy obejmuje również rekompensatę za bezumowne korzystanie z udziału w gruncie (działki (…) i (…)) oraz części wspólnych budynku?

Udzielili Państwo następującej odpowiedzi:

Ad 10.

Kwota (…) zł dotyczy wyłącznie korzystania z powierzchni użytkowej samego lokalu nr 1 (135,15 m² + 24,93 m² piwnicy).

Pytania

1. Czy opłata z tytułu bezumownego korzystania z lokalu nr 1 będzie podlegać opodatkowaniu podatkiem VAT, w sytuacji gdy pomiędzy Wnioskodawcą (Starostą (…)), a korzystającym (A.A. S.A.) nie doszło do zawarcia żadnego jawnego lub dorozumianego stosunku prawnego, w ramach którego spełniane są świadczenia wzajemne

2. Jeżeli opłata za bezumowne korzystanie z lokalu nr 1 będzie podlegać opodatkowaniu podatkiem VAT to kiedy powstanie obowiązek podatkowy dla przedmiotowej transakcji?

Państwa stanowisko w sprawie

1. Zdaniem Wnioskodawcy opłata z tytułu bezumownego korzystania z lokalu nr 1 przez A.A. S.A. w sytuacji, w której korzystający bezumownie użytkuje lokal bez jakiejkolwiek zgody Wnioskodawcy (właściciela), nie będzie podlegać przepisom ustawy o VAT, a w konsekwencji nie będzie podlegać opodatkowaniu podatkiem VAT.

Pomiędzy Wnioskodawcą (właścicielem lokalu nr 1), a korzystającym bezumownie z tego lokalu nie doszło bowiem do zawarcia żadnego jawnego lub dorozumianego stosunku prawnego (np. umowa), w ramach którego spełniane są świadczenia wzajemne.

W rezultacie czynność ta nie stanowi transakcji podlegającej opodatkowaniu podatkiem VAT na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT.

2. Jeżeli stanowisko Wnioskodawcy wskazane w punkcie nr 1 okaże się nieprawidłowe i opłata z tytułu bezumownego korzystania z lokalu nr 1 będzie podlegać opodatkowaniu podatkiem VAT to obowiązek podatkowy dla przedmiotowej transakcji powstanie na zasadach określonych w art. 19a ust. 5 pkt 4 ustawy o VAT, czyli z chwilą wystawienia faktury.

Jednakże na podstawie art. 19a ust. 7 ustawy o VAT, gdy podatnik nie wystawił faktury lub wystawił ją z opóźnieniem, obowiązek podatkowy powstanie z chwilą upływu terminów wystawienia faktury określonych w art. 106i ust. 3 i 4 ustawy o VAT, a w przypadku, gdy nie określono takiego terminu - z chwilą upływu terminu płatności.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku w zakresie pytania oznaczonego nr 1 jest prawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 1263), zwanej dalej „ustawą”:

Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.

W myśl art. 2 pkt 6 ustawy:

Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o towarach - rozumie się przez to rzeczy oraz ich części, a także wszelkie postaci energii.

W świetle art. 7 ust. 1 ustawy:

Przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (…).

Stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy:

Przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również:

1. przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej;

2. zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji;

3. świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.

Definicja świadczenia usług ma zatem charakter dopełniający definicję dostawy towarów i jest wyrazem realizacji powszechności opodatkowania podatkiem od towarów i usług transakcji wykonywanych przez podatnika w ramach działalności gospodarczej.

Pod pojęciem usługi (świadczenia) należy zatem rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś), jak i zaniechanie (nieczynienie, znoszenie określonych stanów rzeczy). Należy jednak zaznaczyć, iż nie każde działanie, powstrzymanie się od działania, czy tolerowanie czynności lub sytuacji, może zostać uznane za usługę w rozumieniu przepisów ustawy. Aby tak się stało muszą zostać spełnione łącznie następujące warunki:

- w następstwie zobowiązania, w wykonaniu którego usługa jest świadczona, druga strona jest bezpośrednio beneficjentem świadczenia,

- świadczonej usłudze odpowiada świadczenie wzajemne ze strony nabywcy (wynagrodzenie).

Dana czynność podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług wówczas, gdy istnieje bezpośredni związek o charakterze przyczynowym pomiędzy świadczoną usługą a otrzymanym świadczeniem wzajemnym, w ten sposób, że zapłacone kwoty stanowią rzeczywiste wynagrodzenie za wyodrębnioną usługę świadczoną w ramach stosunku prawnego lub dochodzi do wymiany świadczeń wzajemnych. Otrzymana zapłata powinna być konsekwencją wykonania świadczenia.

Zarówno ustawa o podatku od towarów i usług, jak i przepisy wykonawcze do niej nie definiują pojęcia „bezumowne korzystanie”. Kwestie związane z bezumownym korzystaniem z cudzej rzeczy regulują przepisy art. 224, art. 225 oraz art. 674 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 795), zwanej dalej Kodeksem cywilnym.

Na podstawie art. 224 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego:

Samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i nie jest odpowiedzialny ani za jej zużycie, ani za jej pogorszenie lub utratę. Nabywa własność pożytków naturalnych, które zostały od rzeczy odłączone w czasie jego posiadania, oraz zachowuje pobrane pożytki cywilne, jeżeli stały się w tym czasie wymagalne. Jednakże od chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, jest on obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę, chyba że pogorszenie lub utrata nastąpiła bez jego winy. Obowiązany jest zwrócić pobrane od powyższej chwili pożytki, których nie zużył, jak również uiścić wartość tych, które zużył.

W oparciu natomiast o art. 225 Kodeksu cywilnego:

Obowiązki samoistnego posiadacza w złej wierze względem właściciela są takie same jak obowiązki samoistnego posiadacza w dobrej wierze od chwili, w której ten dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy. Jednakże samoistny posiadacz w złej wierze obowiązany jest nadto zwrócić wartość pożytków, których z powodu złej gospodarki nie uzyskał, oraz jest odpowiedzialny za pogorszenie i utratę rzeczy, chyba że rzecz uległaby pogorszeniu lub utracie także wtedy, gdyby znajdowała się w posiadaniu uprawnionego.

Z ww. regulacji wynika, że w sytuacji wytoczenia powództwa – przeciwko samoistnemu posiadaczowi w złej wierze – jest on obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy oraz jest odpowiedzialny za jej stan. Ponadto, spoczywa na nim obowiązek zwrotu pobranych od powyższej chwili pożytków, których nie zużył, jak również winny jest uiścić wartość tych, które zużył.

Zgodnie z art. 674 Kodeksu cywilnego:

Jeżeli po upływie terminu oznaczonego w umowie albo w wypowiedzeniu najemca używa nadal rzeczy za zgodą wynajmującego, poczytuje się w razie wątpliwości, że najem został przedłużony na czas nieoznaczony.

Podkreślenia wymaga również, że przepisy podatkowe nie zawierają definicji odszkodowania, zatem w tym zakresie należy posiłkować się przepisami prawa cywilnego.

Na gruncie prawa cywilnego, odszkodowanie za doznaną szkodę majątkową lub niemajątkową uzależnione jest od zaistnienia zdarzenia, z którym przepisy łączą obowiązek naprawienia szkody. Ponadto, między zdarzeniem a zaistniałą w jego wyniku szkodą, musi istnieć związek przyczynowy.

Zgodnie z treścią art. 471 Kodeksu cywilnego:

Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

W świetle wyżej przytoczonych przepisów, na gruncie stosunków cywilnoprawnych, szkoda polega na nienależytym wykonaniu bądź niewykonaniu zobowiązania przez dłużnika, istnieniu adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy działaniem lub zaniechaniem, a szkodą. Brak tych przesłanek powoduje, że nie mamy do czynienia ze szkodą, za powstanie której dłużnik zobowiązany jest do wypłaty odszkodowania.

Państwa wątpliwości w analizowanym przypadku dotyczą tego, czy bezumowne korzystanie z lokalu nie stanowi czynności podlegającej opodatkowaniu VAT.

Odnosząc się do powyższego na podstawie analizy powołanych przepisów Kodeksu cywilnego i ustawy o podatku od towarów i usług należy stwierdzić, że przy rozstrzyganiu wątpliwości, czy bezumowne korzystanie z nieruchomości podlega opodatkowaniu w myśl art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług, decydują w każdym przypadku konkretne okoliczności.

Kluczową kwestią jest fakt istnienia zgody (choćby dorozumianej) na użytkowanie przez np. nierzetelnego posiadacza, bądź czynienie jakichkolwiek kroków przez uprawniony podmiot celem odzyskania tejże nieruchomości, w przypadku braku takiej zgody.

W przypadku wystąpienia przeciwko podmiotowi korzystającemu z określonej rzeczy bez tytułu prawnego np. z powództwem sądowym lub też w przypadku czynienia jakichkolwiek innych kroków celem wyegzekwowania tejże nieruchomości – nie można powiedzieć, że pomiędzy stronami zdarzenia istnieje określony stosunek prawny – jawny czy też dorozumiany – skutkujący realizacją wzajemnych świadczeń. W takiej sytuacji świadczenie podatnika, nieoparte na tytule prawnym, wskazującym obowiązek świadczenia usług jak i wynagrodzenie za to świadczenie – nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Odszkodowanie wypłacone w takich okolicznościach z tego tytułu nie jest płatnością za świadczenie usługi, lecz rekompensatą za pozbawienie właściciela prawa do swobodnego dysponowania nieruchomością i wynikłe z tego tytułu szkody, zgodnie z art. 471 Kodeksu cywilnego.

Inaczej należy jednak oceniać sytuację, gdy korzystający z nieruchomości użytkuje ją za zgodą właściciela (nawet dorozumianą) płacąc z tego tytułu określone kwoty, a także sytuację kiedy właściciel rzeczy (np. nieruchomości) – z różnych względów – toleruje sytuację, w której przy braku formalnego stosunku prawnego, inny podmiot korzysta z należącej do niego rzeczy. W tych okolicznościach wynagrodzenie otrzymane przez właściciela z tytułu bezumownego korzystania z rzeczy spełnia definicję świadczenia usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o VAT i na podstawie art. 5 ust. 1 cyt. ustawy podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Z opisu sprawy wynika, iż są Państwo właścicielem lokalu użytkowego nr 1 przy ul. (…) w (…). W roku 2024 r. zostało stwierdzone, że przedmiotowa nieruchomość jest samowolnie zajmowana przez A.A. S.A. Pomiędzy Państwem a korzystającym – A.A. S.A. nie doszło do zawarcia żadnego jawnego lub dorozumianego stosunku prawnego, w ramach którego spełniane są świadczenia wzajemne. Stali się Państwo właścicielem przedmiotowego lokalu na skutek zniesienia współwłasności postanowieniem Sądu Rejonowego w (…) z dnia 21.12.2004 r. Zniesienie współwłasności nastąpiło pomiędzy Gminą (…) a Skarbem Państwa poprzez ustanowienie odrębnej własności lokalu użytkowego nr 1 usytuowanego na parterze budynku, składającego się z 12 pomieszczeń wraz z dwoma pomieszczeniami przynależnymi znajdującymi się w piwnicy. Starosta (…) reprezentujący Skarb Państwa nie zgadzał się i nadal się nie zgadza na użytkowanie lokalu nr 1 przez A.A. Celem odzyskania przedmiotowej nieruchomości wystąpili Państwo z pismem do A.A. S.A. o podanie informacji czy dysponuje dokumentami świadczącymi o posiadanym prawie do lokalu użytkowego nr 1. Skierowali Państwo pismo do A.A. S.A. o wydanie lokalu. A.A. S.A. została pisemnie wezwana do opuszczenia lokalu użytkowego nr 1 oraz do zapłaty za bezumowne korzystanie z lokalu. Wskazana w wezwaniu do zapłaty kwota (…) zł skalkulowana została na podstawie operatu szacunkowego wykonanego w 2026 r. określającego m.in. wysokość kwoty za bezumowne korzystanie. (…) nie dokonała zapłaty. W sytuacji braku uregulowania w/w zobowiązania następnym Państwa krokiem będzie skierowanie pozwu do sądu w celu wyegzekwowania zapłaty za bezumowne korzystanie lokalu użytkowego nr 1 przez A.A. S.A. Pomiędzy Skarbem Państwa reprezentowanym przez Starostę (…), a A.A. S.A. nie istniała kiedykolwiek jakakolwiek umowa (pisemna, ustna lub dorozumiana) regulująca zasady korzystania z lokalu nr 1.Państwa zdaniem A.A. S.A. weszła w posiadanie lokalu / użytkuje lokal całkowicie bez zgody Skarbu Państwa reprezentowanego przez Starostę (…). A.A. S.A. była składana propozycja zawarcia umowy najmu na okres 1 roku.

W przypadku bezumownego korzystania z cudzej własności właścicielowi przysługuje roszczenie o wynagrodzenie za bezprawne korzystanie z jego nieruchomości. Zapłata określonej kwoty pieniężnej wiąże się z prawem żądania naprawienia wynikłej szkody z tytułu bezprawnego korzystania z nieruchomości. Żądanie wynagrodzenia (roszczenia pieniężnego) w swojej istocie nie stanowi należności za wykonanie usług, lecz jest rekompensatą za niemożność pobierania pożytków i używania nieruchomości w okresie bezumownego korzystania.

Z przedstawionych powyżej okoliczności sprawy wynika, że nie tolerują Państwo sytuacji, w której A.A. S.A. użytkuje bezumownie lokal użytkowy nr 1 należący do Państwa, i bez Państwa zgody. Planują Państwo skierować sprawę na drogę postępowania sądowego, występując przeciwko A.A. S.A, która korzysta bezumownie z Państwa lokalu. Pozew do sądu jest obecnie przygotowywany przez służby prawne.

W związku z powyższym obciążenie A.A. S.A. użytkującej bezumownie lokal użytkowy nr 1 należący do Państwa, bez Państwa zgody, nie będzie mieścić się w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu, wymienionych w art. 5 ustawy i tym samym nie będzie podlegać opodatkowaniu, gdyż w przedstawionych okolicznościach brak jest Państwa zgody (zarówno wyraźnej, jak i dorozumianej) na zajęcie lokalu użytkowego nr 1.

Przy takim opisie sprawy nie można zatem mówić o jakimkolwiek jawnym lub dorozumianym stosunku prawnym łączącym Państwa z korzystającym bezumownie z lokalu użytkowego nr 1. Ewentualna opłata za bezumowne korzystanie w tym przypadku będzie miała charakter odszkodowawczy i nie będzie podlegała opodatkowaniu VAT.

Tym samym bezumowne korzystanie z lokalu użytkowego nr 1 bez tytułu prawnego i bez zgody Państwa (wyraźnej lub dorozumianej), nie będzie stanowić usługi w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy, a ewentualna zapłata z tego tytułu odszkodowania nie będzie stanowić należności za jej wykonanie.

W konsekwencji nie będzie stanowić transakcji podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.

W konsekwencji Państwa stanowisko w zakresie pytania nr 1 jest prawidłowe.

Przechodząc do pytania nr 2, zauważyć należy, że złożony przez Państwa wniosek zakładał udzielenie odpowiedzi na pytanie nr 2 jedynie w przypadku uznania opłaty za bezumowne korzystanie z lokalu nr 1 za czynność podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT. Z uwagi na uznanie Państwa stanowiska w zakresie pytania nr 1 za prawidłowe, nie znajduje uzasadnienia rozstrzygnięcie kwestii momentu powstania obowiązku podatkowego z tytułu transakcji.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.

Informuję, że wydana interpretacja dotyczy tylko sprawy będącej przedmiotem wniosku (zapytania). Inne kwestie przedstawione we wniosku, które nie zostały objęte pytaniem nie mogą być – zgodnie z art. 14b § 1 ustawy Ordynacja podatkowa – rozpatrzone.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

· Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem zdarzenia przyszłego i zastosują się Państwo do interpretacji.

· Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:

1. z zastosowaniem art. 119a;

2. w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;

3. z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.

· Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

· w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo

· w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.