RWR-9/2009

J 1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROCŁAWIU 50-413 Wrocław, ul. Walońska 3-5 tel.(071) 344 65 87, (071) 34 05 920, fax (071) 34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-55/08/ZK Wrocław, 4 czerwca 2009 r. DECYZJA RWR 9/2009 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Biuru Podróży „EXODUS” Ewa Jaworska, Zbigniew Jaworski sp. j. w Zielonej Górze - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , zamieszczenie przez ww. przedsiębiorcę we wzorcu umownym p.n. „Warunki uczestnictwa w imprezach” następujących zapisów: • § 4 „Organizator turystyki zastrzega sobie prawo podwyższenia ceny imprezy najpóźniej w 20 dniu przed rozpoczęciem imprezy (decyduje data potwierdzenia nadania listu poleconego) z powodu okoliczności: (…) d) zamiany kabiny na inną o wyższym standardzie e) zamiany hotelu na inny o wyższym standardzie.” • § 6 „Organizator turystyki zastrzega sobie prawo odwołania imprezy, jeżeli nie może ona dojść do skutku z przyczyn niezależnych od Organizatora (np. decyzje władz państwowych, siła wyższa, wojna, zamiana promów lub zmiana rozkładu jazdy promów, zmiana standardu kabin na promach).” • § 8 pkt 2 „Klient rezygnując z uczestnictwa w imprezie ponosi następujące koszty: a. 50 zł od osoby w przypadku rezygnacji co najmniej na 30 dni przed datą rozpoczęcia imprezy. J 2 b. wszystkie koszty poniesione przez Organizatora turystyki, nie mniej jednak niż 100% wniesionej zaliczki, w przypadku rezygnacji na 29-15 dni przed datą rozpoczęcia imprezy. c. wszystkie koszty poniesione przez Organizatora turystyki, nie mniej jednak niż 50% ceny imprezy, w przypadku rezygnacji na 14-3 dni przed datą rozpoczęcia imprezy. d. wszystkie koszty poniesione przez Organizatora turystyki, nie mniej jednak niż 85% ceny imprezy, w przypadku rezygnacji od 48 godzin od momentu rozpoczęcia imprezy.” • § 9 pkt 1 „ Wszelkie reklamacje związane z wadami imprezy winny być wniesione w formie pisemnej, nie później niż w ciągu 7 dni od zakończenia imprezy. Reklamacje wniesione po terminie nie będą rozpatrywane.” • § 9 pkt 3 „Reklamacje będą rozpatrywane w terminie 30 dni od dnia złożenia reklamacji. Przy czym Organizator zastrzega sobie prawo rozpoznania reklamacji w terminie późniejszym, jeżeli będzie to uzasadnione ważnymi powodami.” • § 9 pkt 4 „Organizator turystyki zastrzega sobie prawo ograniczenia odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy, co będzie wynikało z: a) przepisów, które będą obowiązywały w kraju pobytu, w odniesieniu do usług świadczonych przez miejscowych usługodawców, b) postanowień umów międzynarodowych, c) przepisów szczególnych opóźnień samolotów oraz promów, opóźnień autokarów z powodu korków, d) zmian w rozkładzie rejsów samolotów i promów.” • § 9 pkt 5 „Nie uważa się za wadę usługi niedociągnięć zawinionych przez klienta lub osoby prawne i fizyczne nie pozostające w stosunku prawnym z Biurem, albo wynikłych z okoliczności, za które Biuro nie odpowiada (np. warunki atmosferyczne, decyzje władz lokalnych).” • § 10 „Organizator turystyki nie zwraca Klientowi pieniędzy z powodu nie wykorzystania przez Klienta świadczeń z jego winy (np. spóźnienie na miejsce zbiórki, skrócenie pobytu, rezygnacja z części programu) lub z powodu decyzji służb granicznych i emigracyjnych danego kraju.” • § 15 pkt 2 „W razie powstania szkody, o której mowa w pkt. 1 niniejszego paragrafu Klient jest zobowiązany zapłacić za nie w miejscu ich spowodowania.” które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone; i nakazuje się zaniechania jej stosowania . II. Na podstawie art. 106 ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Biuro Podróży „EXODUS” Ewa Jaworska, Zbigniew Jaworski sp. j. w Zielonej Górze , karę pieniężną w wysokości 11.989 zł (słownie: jedenaście tysięcy dziewięćset osiemdziesiąt dziewięć złotych), płatną do budżetu państwa. III. Na podstawie 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 J 3 ust. 6 tej ustawy i § 7 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 134 poz. 939), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Biuru Podróży „EXODUS” Ewa Jaworska, Zbigniew Jaworski sp. j. w Zielonej Górze - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów umarza się jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , polegającej na zamieszczeniu we wzorcu umownym pn. „ Warunki uczestnictwa w imprezach ” następującego zapisu: • § 11 „W razie wystąpienia takiej konieczności Organizator turystyki zastrzega sobie prawo dokonania, nawet w ostatniej chwili przed rozpoczęciem imprezy, zmiany hotelu, autokaru na inny o tym samym lub wyższym standardzie za zgodą Klienta.” UZASADNIENIE W związku z informacjami uzyskanymi od Wojewódzkiego Inspektoratu Inspekcji Handlowej w Gorzowie Wielkopolskim, wrocławska Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeprowadziła czynności kontrolne dotyczące działalności Biura Podróży „EXODUS” Ewa Jaworska, Zbigniew Jaworski sp. j. w Zielonej Górze [zw . dalej także „Exodus sp. j.”]. Prezes Urzędu w toku postępowania wyjaśniającego wstępnie ustalił, iż działalność przedsiębiorcy może odbywać się z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. (dowód: akta sprawy RWR 403-30/08/ZK ) W związku z tym - Postanowieniem nr 263/2008 z dnia 8 grudnia 2008 r. - Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez przedsiębiorcę Biuro Podróży „EXODUS” Ewa Jaworska, Zbigniew Jaworski sp. j. w Zielonej Górze , praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której stanowi art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) [zw. dalej także ustawą o ochronie (...)] polegającej na umieszczeniu w postanowieniach oznaczonych jako § 4, § 6, § 8 pkt 2, § 9 pkt 1, § 9 pkt 3, § 9 pkt 4, § 9 pkt 5, § 10, § 11 oraz § 15 pkt 2 wzorca umownego pn. „Warunki uczestnictwa w imprezach” [zw. dalej także Warunkami], zapisów, które są zbieżne z wpisanymi do rejestru postanowieniami wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym stanowi art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. (dowód: karta – 1-2 ) Ponadto — zgodnie z punktem 2. Postanowienia nr 263/2008 — Prezes Urzędu zaliczył w poczet dowodów materiały (5 kart) uzyskane podczas wymienionego wyżej postępowania wyjaśniającego (nr sygn. RWR 403-30/08/ZK). J 4 (dowód: karta - 1) W trakcie postępowania Exodus sp. j., działając za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika w piśmie z dnia 29 grudnia 2008 roku odniósł się do zarzutów zawartych w postanowieniu Nr 263/2008 wskazując, iż podjął działania naprawcze mające na celu wyeliminowanie z używanego wzorca umownego postanowień zakwestionowanych przedmiotowym postanowieniem Prezesa Urzędu. W załączeniu do ww. pisma jak i do pisma z dnia 12 stycznia 2009 roku przedsiębiorca nadesłał nowe wzorce umowne, zawierające kolejne dalsze modyfikacje. Jednocześnie, w piśmie z dnia 3 lutego 2009r. wskazał, iż ze względów ekonomicznych wstrzymał się ze zleceniem drukowania i rozsyłaniem nowego tekstu Warunków. Podkreślił, że jest gotów rozesłać wzorzec umowny w zmienionym brzmieniu do konsumentów, z którymi zawarte zostały umowy niezwłocznie po zaakceptowaniu ich treści przez Prezesa Urzędu. (dowód: karta – 11, 18, 23-26) I . Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: 1. Uczestnik postępowania: — Biuro Podróży „EXODUS” Ewa Jaworska, Zbigniew Jaworski sp. j. w Zielonej Górze jest przedsiębiorcą wpisanym do Krajowego Rejestru Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Zielonej Górze, VIII Wydział Gospodarczy, pod numerem KRS 0000149074 (rejestracji dokonano dnia 27 stycznia 2003 r.) a przedmiotem jego działalności gospodarczej jest m.in. działalność biur podróży, biur turystycznych oraz działalność organizatorów turystyki. W ramach tej działalności przedsiębiorca zawiera umowy w sprawie organizacji imprezy turystycznej z indywidualnymi klientami oraz posługuje się wzorcem umownym pod nazwą „ Warunki uczestnictwa w imprezach”. (dowód: odpis z KRS – karta 13-16) W 2008 roku w związku z prowadzoną działalnością w wyżej wymienionym zakresie „Exodus” stosował w obrocie prawnym wzorzec umowny pn. „Warunki uczestnictwa w imprezach”,. który zawierał m.in. następujące zapisy: • § 4 „Organizator turystyki zastrzega sobie prawo podwyższenia ceny imprezy najpóźniej w 20 dniu przed rozpoczęciem imprezy (decyduje data potwierdzenia nadania listu poleconego) z powodu okoliczności: (…) d) zamiany kabiny na inną o wyższym standardzie e) zamiany hotelu na inny o wyższym standardzie.” • § 6 „Organizator turystyki zastrzega sobie prawo odwołania imprezy, jeżeli nie może ona dojść do skutku z przyczyn niezależnych od Organizatora (np. decyzje władz państwowych, siła wyższa, wojna, zamiana promów lub zmiana rozkładu jazdy promów, zmiana standardu kabin na promach).” • § 8 pkt 2 „Klient rezygnując z uczestnictwa w imprezie ponosi następujące koszty: e. 50 zł od osoby w przypadku rezygnacji co najmniej na 30 dni przed datą rozpoczęcia imprezy. J 5 f. wszystkie koszty poniesione przez Organizatora turystyki, nie mniej jednak niż 100% wniesionej zaliczki, w przypadku rezygnacji na 29-15 dni przed datą rozpoczęcia imprezy. g. wszystkie koszty poniesione przez Organizatora turystyki, nie mniej jednak niż 50% ceny imprezy, w przypadku rezygnacji na 14-3 dni przed datą rozpoczęcia imprezy. h. wszystkie koszty poniesione przez Organizatora turystyki, nie mniej jednak niż 85% ceny imprezy, w przypadku rezygnacji od 48 godzin od momentu rozpoczęcia imprezy.” • § 9 pkt 1 „ Wszelkie reklamacje związane z wadami imprezy winny być wniesione w formie pisemnej, nie później niż w ciągu 7 dni od zakończenia imprezy. Reklamacje wniesione po terminie nie będą rozpatrywane.” • § 9 pkt 3 „Reklamacje będą rozpatrywane w terminie 30 dni od dnia złożenia reklamacji. Przy czym Organizator zastrzega sobie prawo rozpoznania reklamacji w terminie późniejszym, jeżeli będzie to uzasadnione ważnymi powodami.” • § 9 pkt 4 „Organizator turystyki zastrzega sobie prawo ograniczenia odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy, co będzie wynikało z: e) przepisów, które będą obowiązywały w kraju pobytu, w odniesieniu do usług świadczonych przez miejscowych usługodawców, f) postanowień umów międzynarodowych, g) przepisów szczególnych opóźnień samolotów oraz promów, opóźnień autokarów z powodu korków, h) zmian w rozkładzie rejsów samolotów i promów.” • § 9 pkt 5 „Nie uważa się za wadę usługi niedociągnięć zawinionych przez klienta lub osoby prawne i fizyczne nie pozostające w stosunku prawnym z Biurem, albo wynikłych z okoliczności, za które Biuro nie odpowiada (np. warunki atmosferyczne, decyzje władz lokalnych).” • § 10 „Organizator turystyki nie zwraca Klientowi pieniędzy z powodu nie wykorzystania przez Klienta świadczeń z jego winy (np. spóźnienie na miejsce zbiórki, skrócenie pobytu, rezygnacja z części programu) lub z powodu decyzji służb granicznych i emigracyjnych danego kraju.” • § 11 „W razie wystąpienia takiej konieczności Organizator turystyki zastrzega sobie prawo dokonania, nawet w ostatniej chwili przed rozpoczęciem imprezy, zmiany hotelu, autokaru na inny o tym samym lub wyższym standardzie za zgodą Klienta.” • § 15 pkt 2 „W razie powstania szkody, o której mowa w pkt. 1 niniejszego paragrafu Klient jest zobowiązany zapłacić za nie w miejscu ich spowodowania.” (dowód: karta - 24) W Rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone zamieszczono m.in. następujące klauzule: • 1148 "W wypadkach koniecznych, organizator zastrzega sobie prawo do zmiany warunków umowy - w tym ceny imprezy (np. zmiany kosztów transportu na skutek wzrostu cen paliwa; zmiany podatków lub opłat lotniskowych, startowych, lądowania, zmiany kursów walut, stanowiących podstawę obliczenia ceny imprezy; zmiany w systemie administrowania prawa lub prawie o usługach turystycznych."; J 6 • 1461 "W terminie krótszym niż 20 dni od daty rozpoczęcia imprezy cena nie ulega podwyższeniu."; • 1457 " Organizator imprezy ma prawo do odwołania imprezy w wyniku działania siły wyższej, decyzji podjętej przez przewoźnika lotniczego oraz ważnych przyczyn zawinionych przez osoby trzecie." • 216 „Koszty ponoszone przez uczestnika w przypadku rezygnacji: a) co najmniej 50 dni przed datą wyjazdu potrąca się 10% ceny imprezy w zł., b) w terminie 49-20 dni przed datą wyjazdu potrąca się 40% ceny imprezy w zł., c) w terminie 19-12 dni przed datą wyjazdu potrąca się 60% ceny imprezy w zł., d) w terminie 11-7 dni przed datą wyjazdu potrąca się 80% ceny imprezy w zł., e) w terminie krótszym niż 7 dni przed datą wyjazdu potrąca się 100% ceny imprezy w zł.”; • 560 „Reklamacje dot. Realizacji powyższej imprezy można zgłaszać wyłącznie w formie pisemnej w ciągu 7 dni od zakończenia imprezy”; • 1281 " Biuro podróży zastrzega sobie miesięczny okres rozpatrywania reklamacji. W uzasadnionych przypadkach okres ten może być wydłużony, o czym klient zostanie pisemnie powiadomiony"; • 1380 " Biuro odpowiada za szkody wynikłe z działania lub zaniechania jego kontrahentów jak za działania własne, chyba że przyczyna szkody była od Biura i jego kontrahentów niezależna. Ograniczenie tej odpowiedzialności będzie wynikać z: - przepisów obowiązujących w kraju pobytu, w odniesieniu do usług świadczonych przez miejscowych usługodawców, - postanowień umownych międzynarodowych, - przepisów szczególnych a w szczególności w zakresie dotyczącym hotelarzy i przewodników."; • 538 „Biuro nie odpowiada za zmiany lub opóźnienia w godzinach przelotów (przejazdów) oraz zmiany w realizacji programu, o ile uzasadnione są zmianą rozkładu lotów wprowadzoną przez przewoźnika, wzmożonym ruchem na niektórych lotniskach oraz innymi czynnikami, za które Biuro nie ponosi odpowiedzialności (m. in. postoje na granicach, czynności celne, strajki, blokady dróg itp.)”; • 1355 " Nie uważa się za wadę usługi niedociągnięć zawinionych przez uczestnika oraz osoby prawne i fizyczne nie pozostające w stosunku prawnym z naszym biurem albo wynikłych z okoliczności, za które biuro nie odpowiada."; • 1042 „Organizator nie dokonuje zwrotu świadczeń, które nie zostały wykorzystane w pełni z przyczyn leżących po stronie uczestnika np. skrócenie pobytu, rezygnacja z części lub całości programu, spóźnienie na miejsce zbiórki itp.”; • 272 „W wyjątkowych przypadkach biuro rezerwuje sobie możliwość i prawo zmiany programu lub zakwaterowania w innych obiektach o tym samym standardzie”. • 768 „Uczestnicy odpowiadają za wyrządzone szkody z własnej winy, za które mają obowiązek zapłacić niezwłocznie z własnych środków w miejscu ich powstania”; W toku postępowania administracyjnego, działając przez profesjonalnego pełnomocnika Exodus sp. j. przedłożył dwa kolejno modyfikowane wzorce umowne wskazując ostatecznie, iż aktualnie obowiązującym wzorcem umownym jest ten dołączony do pisma z dnia 12 stycznia 2009 roku. Wskazał, iż ze względu na stan sprawy zawisłej przed Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wstrzymał się jeszcze ze zleceniem drukowania oraz rozsyłaniem nowego tekstu Warunków. Zaznaczył jednocześnie, iż jest gotowy do rozesłania zmienionego wzorca umownego do konsumentów, z którymi umowy są w trakcie realizacji niezwłocznie po zaakceptowaniu ich ostatecznej treści przez Urząd. J 7 (dowód: karta -23-26) II. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes Urzędu zważył, co następuje: Zagrożenie interesu publicznoprawnego . Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (...) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwała na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami Biura Podróży „EXODUS” Ewa Jaworska, Zbigniew Jaworski sp. j. w Zielonej Górze. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie (...). Przesłanki naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (...) stanowi, iż ‚„Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów.”, natomiast art. 24 ust. 2 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego. (...).„ Do stwierdzenia praktyki o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie (...) konieczne jest wykazanie, iż przedsiębiorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zostały wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urzędu rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają ochronie przed działaniami przedsiębiorców, które są sprzeczne z prawem, tj. przepisami określonych aktów prawnych a także sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wyżej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (...)„ za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego. Należy w tym miejscu wskazać, iż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 — 479 45 k.p.c.) dokonuje się niezależnie od tego, czy postanowienia wzorca były, czy też nie były zastosowane przy konkretnej umowie . Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie — Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność J 8 wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(...) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 kp.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (...) ”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „(..) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.ok.ik. [obecnie art. 24] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (..). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.ok.ik. znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (..) „. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Przedmiotem niniejszego postępowania jest wykazanie, że zakwestionowane przez Prezesa Urzędu zapisy wzorca umownego pn. „Warunki uczestnictwa w imprezach” stosowanego przez Biuro Podróży „EXODUS” Ewa Jaworska, Zbigniew Jaworski sp. j. w Zielonej Górze przy zawieraniu umów o organizację imprezy turystycznej, są tożsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego pod pozycjami między innymi: 1148, 1461, 1457, 216, 560, 1281, 1380, 538, 1355, 1042, 272 oraz 768. Zgodnie z treścią § 4 „Warunków” stosowanych przez Exodus sp.j.: „Organizator turystyki zastrzega sobie prawo podwyższenia ceny imprezy najpóźniej w 20 dniu przed rozpoczęciem imprezy (decyduje data potwierdzenia nadania listu poleconego) z powodu okoliczności: (…) d) zamiany kabiny na inną o wyższym standardzie; e) zamiany hotelu na inny o wyższym standardzie.” Wyrokiem z dnia 28 lutego 2007 r. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII AmC 56/06) uznał, za niedozwolone postanowienie umowne, wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych pod pozycją nr 1148 o treści: „W wypadkach koniecznych, organizator J 9 zastrzega sobie prawo do zmiany warunków umowy – w tym ceny imprezy (np. zmiany kosztów transportu na skutek wzrostu cen paliwa; zmiany podatków lub opłat lotniskowych, startowych, lądowania,; zmiany kursów walut, stanowiących podstawę obliczenia ceny imprezy; zmiany w systemie administrowania prawa lub prawie o usługach turystycznych.” W uzasadnieniu do powyższego wyroku Sąd wskazał, iż przedmiotowe postanowienie na skutek niejednoznacznego wskazania podstaw uprawniających do zmiany warunków umowy (w tym ceny imprezy) jest niedozwolonym postanowieniem umownym, o którym mowa w art. 385 3 pkt 9 k.c. Podniósł także, iż postanowienie to jest sprzeczne z art. 17 ust.1 ustawy o usługach turystycznych gdyż w sposób bezprawny rozszerza katalog okoliczności w nim wymienionych a zezwalających na podwyższenie ceny oferowanej usługi. Treść postanowienia zamieszczonego w § 4 Warunków stosowanych przez Exodus sp. j. również zastrzega dla przedsiębiorcy jednostronne prawo do podwyższenia ceny imprezy turystycznej w przypadku zajścia okoliczności nieprzewidzianych przepisem art. 17 ust. 1 ustawy o usługach turystycznych a stanowiących zmianę warunków umowy, a to zamiany kabiny na inną o wyższym standardzie oraz zamiany hotelu na inny o wyższym standardzie. Tymczasem zgodnie z ww. art. 17 ust. 1 ustawy o usługach turystycznych cena ustalona w umowie nie może być podwyższona, chyba że umowa wyraźnie przewiduje możliwość podwyższenia ceny, a organizator turystyki udokumentuje wpływ na podwyższenie ceny jednej z następujących okoliczności: wzrostu kosztów transportu, wzrostu opłat urzędowych, podatków lub opłat należnych za takie usługi, jak lotniskowe, załadunkowe lub przeładunkowe w portach morskich lub lotniczych, wzrostu kursów walut. Nadmienić należy, iż wszystkie powyższe okoliczności Exodus sp. j. przewidział w treści omawianego § 4 Warunków. Za bezprawne jednak należy uznać dokonane przez przedsiębiorcę rozszerzenie zamkniętego katalogu ustawowych okoliczności. Podkreślić należy, iż skutek stosowania omawianego postanowienia jest identyczny jak tego, które zostało wpisane pod nr. 1148 do rejestru tzn. w sposób niedozwolony uprawnia organizatora turystyki do wiążącego podwyższenia ceny świadczonej usługi . Tym samym, mimo różnic w sformułowaniu treści, należy stwierdzić tożsamość porównywanych powyżej zapisów. Postanowienie oznaczone jako § 4 Warunków stosowanych przez Exodus jest również tożsame z postanowieniem umownym, wpisanym na mocy wyroku Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 28 maja 2008 r. (sygn. akt XVII AmC 339/07) do rejestru klauzul niedozwolonych pod pozycją nr 1461 o treści: „W terminie krótszym niż 20 dni od daty rozpoczęcia imprezy cena nie ulega podwyższeniu.” Pomocniczo wskazać należy, iż również wyrokiem z dnia 29 listopada 2007 roku (sygn. akt XVII AmC 204/07) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał, za niedozwolone postanowienie umowne, wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych pod pozycją nr 1300 o treści: „Klient musi zostać poinformowany o ewentualnej zmianie ceny jak najszybciej, a najpóźniej na 20 dni przed datą wyjazdu”. Treść § 4 wzorca umownego stosowanego przez Exodus sp. j. również, jak powyżej powołane klazule abuzywne przewiduje uprawnienie organizatora turystyki do zmiany ceny imprezy turystycznej także w 20 dniu przed rozpoczęciem imprezy. Jest to wprost sprzeczne z treścią art. 17 ust. 2 ustawy o usługach turystycznych, który stanowi, iż w okresie 20 dni przed datą wyjazdu cena ustalona w umowie, nawet z powołaniem się na zaistnienie okoliczności opisanych w art. 17 ust. 1 ustawy o usługach turystycznych nie może być podwyższona. Takie ukształtowanie wzajemnych praw i obowiązków stron umowy jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i stanowi rażące naruszenie interesów konsumentów. Wskazać ponadto należy, iż w omawianym postanowieniu Exodus sp. j. wiąże moment zmiany umowy o organizację imprezy J 10 turystycznej przejawiający się w podwyższeniu jej ceny, z samym wysłaniem stosownego oświadczenia w postaci listu poleconego. Zgodnie jednak z treścią przepisu art. 61 § 1 k.c. oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą gdy do niej doszło w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. O skutecznym złożeniu przez przedsiębiorcę oświadczenia woli w przedmiocie podwyższenia ceny imprezy turystycznej dokonanego w oparciu o przesłanki zawarte w art. 17 ust. 1 ustawy o usługach turystycznych, może być zatem mowa tylko wtedy, gdy w terminie nie późniejszym niż 21 dni przed rozpoczęciem umówionej imprezy, oświadczenie to zostanie zakomunikowane konsumentowi w sposób, umożliwiający mu zapoznanie się z jego treścią. W żadnym wypadku nie może to być data nadania listu poleconego zawierającego takie oświadczenie woli, gdyż nie ma gwarancji jego dotarcia do adresata. Mając powyższe na uwadze, uznać należy, iż skutek stosowania postanowienia § 4 Warunków stosowanych przez Exodus sp. j. jest identyczny jak tego, które zostało wpisane pod nr. 1461 do rejestru. Tym samym, mimo różnic w sformułowaniu treści, należy stwierdzić tożsamość porównywanych powyżej zapisów. Zgodnie z treścią § 6 „Warunków” stosowanych przez Exodus sp.j.: „Organizator turystyki zastrzega sobie prawo odwołania imprezy, jeżeli nie może ona dojść do skutku z przyczyn niezależnych od Organizatora (np. decyzje władz państwowych, siła wyższa, wojna, zamiana promów lub zmiana rozkładu jazdy promów, zmiana standardu kabin na promach).” Wyrokiem z dnia 11 maja 2007 r. (sygn. akt XVII Amc 28/06), Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone, postanowienie umowne wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych pod pozycją nr 1457 o treści: „Organizator imprezy ma prawo do odwołania imprezy w wyniku działania siły wyższej, decyzji podjętej przez przewoźnika lotniczego oraz ważnych przyczyn zawinionych przez osoby trzecie.” Wyrok ten został podtrzymany wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie VI Wydziału Cywilnego z dnia 28 marca 2008 roku (sygn. akt VI ACa 1077/07). W uzasadnieniu powyższych wyroków Sądy wskazały, iż przedmiotowe postanowienie wzorca umownego, poprzez pośrednie zmierzanie do wyłączenia lub ograniczenia odpowiedzialności względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania spełnia przesłanki niedozwolonego postanowienia umownego z art. 385 3 pkt 2 k.c. Sugeruje ono bowiem, iż w każdym z wymienionych wypadków działanie przedsiębiorcy jest usprawiedliwione a tym samym nie stanowi podstawy do dochodzenia odszkodowania za niewykonanie zobowiązania. Treść postanowienia zamieszczonego w § 6 Warunków stosowanych przez Exodus sp. j. również zastrzega dla przedsiębiorcy uprawnienie do odwołania imprezy w przypadku wystąpienia okoliczności w nim wskazanych a określonych zbiorczo jako przyczyny niezależne od operatora. Zgodnie z treścią art. 14 ust. 7 ustawy o usługach turystycznych odwołanie imprezy turystycznej jest działaniem usprawiedliwionym, wykluczającym dochodzenie przez konsumenta odszkodowania tylko w przypadku, zgłoszenia się mniejszej liczby uczestników, niż przewidziana w umowie oraz z powodu siły wyższej. Przytoczone przez Exodus sp. j. okoliczności (za wyjątkiem siły wyższej) nie są okolicznościami uprawniającymi od wyłączenia odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania. Odwołanie zatem imprezy z powołaniem się na nie, nie będzie działaniem usprawiedliwionym, a w konsekwencji będzie stanowiło podstawę do żądania odszkodowania. Treść omawianego postanowienia Warunków sugeruje zaś, iż w każdym z wymienionych w nim przypadków działanie Exodus sp. j. jest usprawiedliwione. Skutek jego stosowania jest identyczny jak tego, które zostało wpisane pod nr. 1457 do rejestru gdyż w sposób pośredni zmierza do wyłączenia jego odpowiedzialności za niewykonanie umowy w sytuacji gdy odpowiedzialność taką powinien J 11 ponosić. Tym samym, mimo różnic w sformułowaniu treści, należy stwierdzić tożsamość porównywanych powyżej zapisów. Zgodnie z treścią § 8 pkt 2 „Warunków” stosowanych przez Exodus sp.j.: 2 „Klient rezygnując z uczestnictwa w imprezie ponosi następujące koszty: a. 50 zł od osoby w przypadku rezygnacji co najmniej na 30 dni przed datą rozpoczęcia imprezy. b. wszystkie koszty poniesione przez Organizatora turystyki, nie mniej jednak niż 100% wniesionej zaliczki, w przypadku rezygnacji na 29-15 dni przed datą rozpoczęcia imprezy. c. wszystkie koszty poniesione przez Organizatora turystyki, nie mniej jednak niż 50% ceny imprezy, w przypadku rezygnacji na 14-3 dni przed datą rozpoczęcia imprezy. d. wszystkie koszty poniesione przez Organizatora turystyki, nie mniej jednak niż 85% ceny imprezy, w przypadku rezygnacji od 48 godzin od momentu rozpoczęcia imprezy.” W wyroku z dnia 31 października 2004r. (sygn. akt XVII Amc 73/03) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie, które następnie zostało wpisane pod poz. 216 do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone o treści: „Koszty ponoszone przez uczestnika w przypadku rezygnacji: a) co najmniej 50 dni przed datą wyjazdu potrąca się 10% ceny imprezy w zł., b) w terminie 49-20 dni przed datą wyjazdu potrąca się 40% ceny imprezy w zł., c) w terminie 19-12 dni przed datą wyjazdu potrąca się 60% ceny imprezy w zł., d) w terminie 11-7 dni przed datą wyjazdu potrąca się 80% ceny imprezy w zł., e) w terminie krótszym niż 7 dni przed datą wyjazdu potrąca się 100% ceny imprezy w zł.” Pomocniczo wskazać można, iż w wyroku z dnia 14 grudnia 2006r. (sygn. akt XVII Amc 152/05) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie, które następnie zostało wpisane pod poz. 1054 do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone o treści: „W każdej innej sytuacji, potrącane są następujące kwoty od osoby: a/ 100 Euro potrącenia, jeżeli rezygnacja nastąpi w terminie 60 dni przed datą rozpoczęcia imprezy, b/ 20% całkowitej wartości imprezy, jeżeli rezygnacja nastąpi w terminie od 59 do 30 dni przed datą rozpoczęcia imprezy, c/ 30% całkowitej wartości imprezy, jeżeli rezygnacja nastąpi w terminie od 29 do 22 dni przed datą rozpoczęcia imprezy, d/ 50% całkowitej wartości imprezy, jeżeli rezygnacja nastąpi w terminie od 21 do 15 dni przed datą rozpoczęcia imprezy, e/ 75% całkowitej wartości imprezy, jeżeli rezygnacja nastąpi w terminie od 14 do 7 dni przed datą rozpoczęcia imprezy, f/ 95% całkowitej wartości imprezy, jeżeli rezygnacja nastąpi w terminie krótszym niż 7 dni przed datą rozpoczęcia imprezy nie mniej niż 100 Euro. W niniejszych przypadkach Sąd podnosił, iż powyższe postanowienia naruszają art. 385 3 punkt 12, 16, 17 k.c. i art. 385 1 § 1 k.c. Wyłączają one bowiem obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części, nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy oraz nakładają na konsumenta, który nie wykonał zobowiązania obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej lub odstępnego. Sąd wskazał, iż zgodnie z art. 395§2 k.c. w przypadku odstąpienia od umowy przez konsumenta przedsiębiorcy służyć winno prawo do zwrotu jedynie równowartości poniesionych nakładów bez dodatkowego wynagrodzenia. W tym wypadku procentowy wzrost należności nie podlegającej zwrotowi pozostaje w sprzeczności z unormowaniem art. 395§2 k.c. i prowadzi do przekonania, iż wysokość płaconej kwoty odszkodowania jest niewspółmierna do poniesionych nakładów i utraconych korzyści. Przedsiębiorca zachowuje bowiem w opisanym J 12 wyżej przypadku prawo do ponownego zawarcia umowy z innym klientem. Treść postanowienia zamieszczonego w § 8 pkt 2 Warunków stosowanych przez Exodus sp. j. również przewiduje obowiązek zapłaty ryczałtowo określonej kwoty, jako odstępnego, na wypadek rezygnacji z wykonania zawartej umowy o świadczenie usług turystycznych. Podnieść bowiem należy, iż choć w omawianym postanowieniu przedsiębiorca zaznaczył, iż należny jest mu zwrot wszystkich kosztów przez niego poniesionych, to jednocześnie jednak wskazał, iż nie może to być mniej niż określona procentowo wartość ceny imprezy. Wysokość należnego odstępnego określona została zatem w sposób oderwany od faktycznie poniesionej przez przedsiębiorcę szkody, co skutkować może uzyskaniem przez przedsiębiorcę nieuzasadnionych korzyści. W skrajnych wypadkach, to jest na wypadek rezygnacji konsumenta w terminie krótszym niż 48 godzin przed datą rozpoczęcia imprezy a następnie zawarcia umowy przez przedsiębiorcę z innym klientem, stosowanie przedmiotowego postanowienia, umożliwiłoby Exodus sp. j. uzyskanie korzyści w wysokości 85% ceny imprezy. Umieszczenie w Warunkach przedmiotowego postanowienia świadczy o nadużywaniu przez przedsiębiorcę w stosunkach z konsumentami swej uprzywilejowanej pozycji, co należy ocenić jako działanie nierzetelne i naruszające interesy słabszej strony umowy. Podnieść także należy, iż zarówno Warunki jak i pozostałe wzorce umowne stosowane przez Exodus sp. j. nie przewidują analogicznego obowiązku zapłaty określonej kary umownej czy też odstępnego na wypadek braku realizacji umowy przez przedsiębiorcę. Zdaniem Prezesa Urzędu takie ukształtowanie wzajemnych praw i obowiązków stosunku pomiędzy stronami umowy stanowi próbę przerzucenia na konsumentów ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej i rażąco narusza dobre obyczaje. Biorąc powyższe pod uwagę uznać należy, iż skutek stosowania przez Exodus sp. j. zakwestionowanego postanowienia jest zatem identyczny ze skutkiem stosowania postanowienia wpisanego do rejestru klauzul niedozwolonych pod poz. 216. Tym samym, mimo różnic w sformułowaniu treści, należy stwierdzić tożsamość porównywanych powyżej zapisów. Zgodnie z treścią § 9 pkt 1 „Warunków” stosowanych przez Exodus sp.j.: „ Wszelkie reklamacje związane z wadami imprezy winny być wniesione w formie pisemnej, nie później niż w ciągu 7 dni od zakończenia imprezy. Reklamacje wniesione po terminie nie będą rozpatrywane.” Wyrokiem z dnia 22.09.2005 r. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII Amc 76/04) uznał, za niedozwolone postanowienie umowne, wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych pod pozycją nr 560 o treści: „Reklamacje dot. realizacji powyższej imprezy można zgłaszać wyłącznie w formie pisemnej w ciągu 7 dni od zakończenia imprezy” . Zapis ten godzi w interesy konsumentów, jest też przejawem nierównorzędnego traktowania konsumenta. Uzależnia odpowiedzialność kontrahenta od zachowania określonej formy i terminu na powiadomienie o roszczeniach wynikających z nienależytego wykonania umowy. Treść postanowienia zamieszczonego w § 9 pkt 1 wzorca umownego stosowanego przez Exodus sp. j. podobnie jak ma to miejsce w klauzuli wpisanej do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone wprowadza zbyt krótki okres czasu (jeden tydzień następujący bezpośrednio po powrocie z imprezy turystycznej) na zgłoszenie roszczeń związanych z nienależytym wykonaniem umowy o imprezę turystyczną. Bezpośrednio po powrocie z wypoczynku, ludzie zazwyczaj próbują wdrożyć się w bieżące obowiązki, narosłe podczas ich nieobecności w domu, miejscu pracy itp. Wskazanie tak krótkiego okresu czasu z całą pewnością nie uzasadnia obawa o trudności w ustaleniu okoliczności zdarzenia uzasadniającego (bądź nie) odpowiedzialność. Pamiętać należy, iż w imprezach turystycznych udział bierze większa grupa J 13 ludzi, która może potwierdzić lub zaprzeczyć przedstawionym zdarzeniom, ponadto na miejscu imprezy turystycznej jest opiekun – wyznaczony przez organizatora, kontrahenci uczestniczący w wykonaniu imprezy itp. stąd co do zasady, nie ma przeszkód ku temu aby w odleglejszym okresie czasu nie było można rzetelnie tej odpowiedzialności ustalić. Skutek stosowania omawianego postanowienia jest zatem identyczny jak tego, które zostało wpisane pod nr. 560 do rejestru, gdyż poprzez nieuzasadnione skrócenie terminu dla wniesienia reklamacji służy ono pośrednio do uwolnienia się przez organizatora imprezy turystycznej od ewentualnej odpowiedzialności odszkodowawczej względem konsumentów. Tym samym, mimo różnic w sformułowaniu treści, należy stwierdzić tożsamość porównywanych powyżej zapisów. Zgodnie z treścią § 9 pkt 3 „Warunków” stosowanych przez Exodus sp.j.: „Reklamacje będą rozpatrywane w terminie 30 dni od dnia złożenia reklamacji. Przy czym Organizator zastrzega sobie prawo rozpoznania reklamacji w terminie późniejszym, jeżeli będzie to uzasadnione ważnymi powodami.” Wyrokiem z dnia 11 października 2007 roku (sygn. akt XVII Amc 133/07) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał, za niedozwolone postanowienie umowne, które zostało wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych pod pozycją nr 1281 o treści: "Biuro podróży zastrzega sobie miesięczny okres rozpatrywania reklamacji. W uzasadnionych przypadkach okres ten może być wydłużony, o czym klient zostanie pisemnie powiadomiony". Pomocniczo wskazać można, iż w wyrokiem z dnia 10 października 2007 roku (sygn. akt XVII Amc 157/07) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał, za niedozwolone postanowienie umowne, które zostało wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych pod pozycją nr 1506 o treści: „Biuro "TRAPER" ma obowiązek rozpatrzenia reklamacji w ciągu 30 dni od daty jej otrzymania. W uzasadnionych przypadkach okres ten może być wydłużony, o czym klient będzie pisemnie powiadomiony.” Treść § 9 pkt 3 wzorca umownego stosowanego przez Exodus sp. j. w sposób identyczny jak powyżej powołane klauzule abuzywne kształtuje obowiązki organizatora usług turystycznych w przypadku wniesienia reklamacji przez konsumenta. Tak bowiem, przedmiotowe postanowienie zastrzega 30 dniowy termin dla jej rozpatrzenia, jednakże jest to termin niewiążący, gdyż z „ważnych powodów” może on ulec wydłużeniu. Podnieść w tym miejscu należy, iż zgodnie z art. 20 ust. 6 ustawy o usługach turystycznych jeżeli organizator turystyki nie ustosunkuje się do reklamacji na piśmie, w terminie 30 dni od dnia zakończenia imprezy turystycznej, a w wypadku zgłoszenia tej reklamacji po zakończeniu imprezy turystycznej w terminie 30 dni od jej złożenia, uważa się, że uznał reklamację za uzasadnioną. W powyższym przepisie ustawodawca wprowadził swoistą sankcję za nieterminowe ustosunkowanie się przez organizatora usług turystycznych do reklamacji wniesionych przez konsumentów, a to domniemanie, iż uznał je za uzasadnione. Omawiane postanowienie umowne, tak jak i przytoczone klauzule niedozwolone łamie reżim ustanowiony przepisem art. 20 ust. 6 ustawy o usługach turystycznych wydłużając termin 30- dniowy, zastrzeżony w tym wypadku na korzyść konsumentów. Podnieść należy, iż poza niedozwolonym wydłużeniem ustawowego terminu dla udzielenia odpowiedzi na złożoną reklamację, przedmiotowy zapis stosowany przez Exodus sp. j. nie wprowadza jasnych kryteriów pozwalających jej na taki zabieg. Nie mogą być bowiem za takie uznane „ważne powody”. Reasumując, uznać należy, iż skutkiem zastosowania omawianego postanowienia wzorca umownego jak i powołanych powyżej klauzul abuzywnych będzie pogorszenie sytuacji prawnej konsumenta poprzez pozostawienie go w sytuacji niepewności co do zasadności zgłoszonych przez niego roszczeń, przy czym wobec braku zastrzeżenia wiążącego dla przedsiębiorcy terminu rozpatrzenia reklamacji, trwałość tej J 14 niepewności zależy jedynie od dowolnej interpretacji umowy przez organizatora turystyki. Skutek stosowania omawianego postanowienia jest zatem identyczny jak tego, które zostało wpisane pod nr. 1281 do rejestru. Tym samym, mimo różnic w sformułowaniu treści, należy stwierdzić tożsamość porównywanych powyżej zapisów. Zgodnie z treścią § 9 pkt 4 „Warunków” stosowanych przez Exodus sp.j.: „Organizator turystyki zastrzega sobie prawo ograniczenia odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy, co będzie wynikało z: a) przepisów, które będą obowiązywały w kraju pobytu, w odniesieniu do usług świadczonych przez miejscowych usługodawców, b) postanowień umów międzynarodowych, c) przepisów szczególnych opóźnień samolotów oraz promów, opóźnień autokarów z powodu korków, d) zmian w rozkładzie rejsów samolotów i promów.” Wyrokiem z dnia 18 października 2007 roku Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII Amc 6/05) uznał, za niedozwolone postanowienie umowne, które zostało wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych pod pozycją nr 1380 o treści: „Biuro odpowiada za szkody wynikłe z działania lub zaniechania jego kontrahentów jak za działania własne, chyba że przyczyna szkody była od Biura i jego kontrahentów niezależna. Ograniczenie tej odpowiedzialności będzie wynikać z: - przepisów obowiązujących w kraju pobytu, w odniesieniu do usług świadczonych przez miejscowych usługodawców, - postanowień umownych międzynarodowych, - przepisów szczególnych a w szczególności w zakresie dotyczącym hotelarzy i przewodników.” Pomocniczo wskazać należy, iż wyrokiem z dnia 17 marca 2005r. (sygn. akt XVII Amc 118/03) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał także za niedozwolone postanowienie, które następnie zostało wpisane pod poz. 450 do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone o treści: „W odniesieniu do usług świadczonych przez miejscowych usługodawców „Open Travel” ogranicza swoją odpowiedzialność w powyższym zakresie, jeżeli ograniczenia odpowiedzialności wynikają z przepisów obowiązujących w danym kraju pobytu klienta.” W uzasadnieniach do powyższych orzeczeń Sąd wskazał, iż postanowienia te dopuszczają, w sposób sprzeczny z art. 11 a ustawy o usługach turystycznych możliwość wyłączenia odpowiedzialności Biura podróży za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy z przyczyn leżących po stronie osób trzecich, którym organizator powierzył wykonanie umowy. Nadto wyrokiem z dnia 21 lipca 2005 roku Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII Amc 89/03) uznał, za niedozwolone postanowienie umowne, wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych pod pozycją nr 538 o treści: „Biuro nie odpowiada za zmiany lub opóźnienia w godzinach przelotów (przejazdów) oraz zmiany w realizacji programu, o ile uzasadnione są zmianą rozkładu lotów wprowadzoną przez przewoźnika, wzmożonym ruchem na niektórych lotniskach oraz innymi czynnikami, za które Biuro nie ponosi odpowiedzialności (m. in. postoje na granicach, czynności celne, strajki, blokady dróg itp.)”. W uzasadnieniu do powyższego orzeczenia Sąd podniósł, iż jest ono sprzeczne z bezwzględnie obowiązującym art. 11 a ust. 1 pkt 2 ustawy o usługach turystycznych. Treść postanowienia zamieszczonego w § 9 pkt 4 wzorca umownego stosowanego przez Exodus sp. j. identycznie, jak powyżej powołane klauzule wpisane do rejestru postanowień umowy uznanych za niedozwolone, ogranicza odpowiedzialność organizatora usług za działania osób, którymi posługuje się on przy wykonywaniu zamówionej usługi a w przypadku jednego z J 15 wyszczególnionych tam zdarzeń – opóźnienia autokarów z powodu korków – za działania osób nieuczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie. Zgodnie z art. 11 a ustawy o usługach turystycznych organizator turystyki odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o świadczenie usług turystycznych, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest spowodowane wyłącznie działaniem lub zaniechaniem klienta, działaniem lub zaniechaniem osób trzecich, nieuczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć, albo siłą wyższą. Są to jedyne okoliczności egzoneracyjne zwalniające organizatora turystyki z odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy. Tym samym postanowienia wzorców umownych modyfikujące powyższe zasady odpowiedzialności przedsiębiorcy na niekorzyść konsumentów nie tylko są wprost sprzeczne z ww. przepisem ustawy ale także rażąco naruszają ich interesy. Omawiane postanowienie wzorca umownego stosowanego przez Exodus sp. j. zmierza do zwolnienia przedsiębiorcy z odpowiedzialności odszkodowawczej w przypadkach, w których odpowiedzialność tę winien on ponosić i jest niedozwolonym postanowieniem umownym opisanym w art. 385 3 pkt 2 k.c.. Tak bowiem Exodus sp. j. zastrzega sobie nim prawo ograniczenia odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy w przypadku jej wykonywania za pośrednictwem osób trzecich – miejscowi usługodawcy, przewoźnicy, oraz za działania osób trzecich – opóźnienia autokarów s powodu korków. Jak wskazuje Sąd w uzasadnieniu wyżej powołanego wyroku z dnia 21 lipca 2005 roku, to ostatnie zastrzeżenie byłoby dozwolone jednak jedynie w przypadku, gdyby w przedmiotowym postanowieniu wzorca umownego znalazł się zapis: „jeżeli nie można tego było przewidzieć ani uniknąć”. Mając powyższe na uwadze uznać należy, iż skutek stosowania omawianego postanowienia jest identyczny jak tych które zostały wpisane pod nr. 1380 oraz 538 do rejestru. Tym samym, mimo różnic w sformułowaniu treści, należy stwierdzić tożsamość porównywanych powyżej zapisów. Zgodnie z treścią § 9 pkt 5 „Warunków” stosowanych przez Exodus sp.j.: „Nie uważa się za wadę usługi niedociągnięć zawinionych przez klienta lub osoby prawne i fizyczne nie pozostające w stosunku prawnym z Biurem, albo wynikłych z okoliczności, za które Biuro nie odpowiada (np. warunki atmosferyczne, decyzje władz lokalnych).” W wyroku z dnia 24 listopada 2004 roku Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII Amc 116/03) uznał, za niedozwolone postanowienie umowne, wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych pod pozycją nr 1355 o treści: „Nie uważa się za wadę usługi niedociągnięć zawinionych przez uczestnika oraz osoby prawne i fizyczne nie pozostające w stosunku prawnym z naszym biurem albo wynikłych z okoliczności, za które biuro nie odpowiada.” Pomocniczo wskazać należy, iż także w wyroku z dnia 14 kwietnia 2003 roku Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII Amc 14/03) uznał, za niedozwolone postanowienie umowne, wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych pod pozycją nr 86 o treści: „Nie uważa się za wady imprezy niedociągnięć zawinionych przez Klienta oraz wyrządzonych przez osoby prawne i fizyczne nie pozostające w stosunku prawnym z organizatorem, a także wynikających z przekroczenia granic i zasad, za które Organizator nie może odpowiadać.” W powyższych orzeczeniach Sąd uznał, iż stosowane przez przedsiębiorców postanowienia, poprzez ich niejednoznaczne sformułowania naruszają art. 385§2 zd. 1 k.c. oraz art. 11 a ustawy o usługach turystycznych. Treść postanowienia zamieszczonego w § 9 pkt 5 Warunków stosowanych przez Exodus sp. j. posługuje się tożsamymi pojęciami jak wskazane powyżej klauzule niedozwolone, określając w ten sposób zakres odpowiedzialności przedsiębiorcy za J 16 nienależyte wykonanie umowy. Są to sformułowania niejednoznaczne i poprzez to naruszające dyspozycję przepisu art. 385 § 2 zd. 1 k.c., w świetle którego wzorzec umowy powinien być sformułowany jednoznacznie i w sposób zrozumiały. Zakres odpowiedzialności organizatora za wady imprezy turystycznej określa wprost już powyżej przytaczany art. 11 lit a ust. 1 ustawy o usługach turystycznych. Wyliczenie w nim zawarte ma charakter zamknięty i jednoznacznie definiuje okoliczności wyłączające odpowiedzialność organizatora turystyki za wady zorganizowanej przez niego imprezy. Zawarte w analizowanym postanowieniu sformułowanie „ … okoliczności za które Biuro nie odpowiada (np. warunki atmosferyczne, decyzje władz lokalnych)” jest nieprecyzyjne, ponieważ nie określa ono tych granic i zasad - tj. ewentualnych przypadków, wydarzeń - za które przedsiębiorca nie miałby ponosić odpowiedzialności. Tym samym niedookreślone zostały okoliczności zwalniające Pozwanego od odpowiedzialności za ewentualne wady imprezy. Może to prowadzić do rozszerzenia wyłączenia jego odpowiedzialności poza zakres wyznaczony brzmieniem art. 11 lit a ust. 1 ustawy o usługach turystycznych, które jest możliwe tylko dzięki wykorzystaniu przez Exodus sp. j. posiadanej przewagi kontraktowej. Mając powyższe na uwadze uznać należy, iż skutek stosowania omawianego postanowienia jest identyczny, jak tego które zostało wpisane pod nr. 1355 do rejestru, to jest zmierza do niedozwolonego ograniczenia odpowiedzialności przedsiębiorcy za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy . Tym samym, mimo różnic w sformułowaniu treści, należy stwierdzić tożsamość porównywanych powyżej zapisów. Zgodnie z treścią § 10 „Warunków” stosowanych przez Exodus sp.j.: „Organizator turystyki nie zwraca Klientowi pieniędzy z powodu nie wykorzystania przez Klienta świadczeń z jego winy (np. spóźnienie na miejsce zbiórki, skrócenie pobytu, rezygnacja z części programu) lub z powodu decyzji służb granicznych i emigracyjnych danego kraju.” W wyroku z dnia 28 grudnia 2006 r. (sygn. akt XVII Amc 161/05) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie, które następnie zostało wpisane pod poz. 1042 do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone o treści: „Organizator nie dokonuje zwrotu świadczeń, które nie zostały wykorzystane w pełni z przyczyn leżących po stronie uczestnika np. skrócenie pobytu, rezygnacja z części lub całości programu, spóźnienie na miejsce zbiórki itp.”. W powyższym orzeczeniu Sąd uznał za uzasadnioną argumentację Prezesa Urzędu przedstawioną w pozwie, zgodnie z którą powyższa klauzula rażąco narusza interes ekonomiczny konsumenta w sytuacji gdy niewykorzystane świadczenie zostanie sprzedane innej osobie lub organizatorowi imprezy uda się odzyskać choćby część kosztów poniesionych na zapewnienie realizacji danego świadczenia. W takich przypadkach po stronie przedsiębiorcy dojdzie do nieuzasadnionego przysporzenia przy jednoczesnym pozbawieniu konsumenta żądania zwrotu poniesionych za niewykorzystane świadczenia opłat. Treść postanowienia zamieszczonego w §10 Warunków stosowanych przez Exodus sp. j. również nie przewiduje obowiązku przedsiębiorcy zwrotu konsumentowi opłat za niewykorzystane przez niego świadczenia. W takim przypadku, w sytuacji ponownej sprzedaży przez przedsiębiorcę świadczenia innej osobie lub odzyskania poniesionych już na ten cel kosztów, uzyskałby on bezpodstawne wzbogacenie. Mając powyższe na uwadze uznać należy, iż przedmiotowe postanowienie kształtuje prawa i obowiązki stron umowy w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumentów. Skutek zaś stosowania omawianego postanowienia jest identyczny ze skutkiem stosowania postanowienia zamieszczonego w rejestrze klauzul niedozwolonych pod nr. 1042. Tym samym, mimo różnic w sformułowaniu treści, należy stwierdzić tożsamość porównywanych powyżej zapisów. J 17 Zgodnie z treścią § 15 pkt 2 „Warunków” stosowanych przez Exodus sp.j.: „W razie powstania szkody, o której mowa w pkt. 1 niniejszego paragrafu Klient jest zobowiązany zapłacić za nie w miejscu ich spowodowania.” Wyrokiem z dnia 23 lutego 2006 r. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII Amc 6/05) uznał, za niedozwolone postanowienie umowne, wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych pod pozycją nr 768 o treści: „Uczestnicy odpowiadają za wyrządzone szkody z własnej winy, za które mają obowiązek zapłacić niezwłocznie z własnych środków w miejscu ich powstania”. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż przedmiotowe postanowienie w sposób nierównorzędny określa prawa i obowiązki organizatora i uczestnika imprezy ponieważ nakłada na tego ostatniego obowiązek niezwłocznego naprawienia szkody podczas gdy nie przewiduje takiego obowiązku dla przedsiębiorcy. Treść postanowienia zamieszczonego w §15 pkt 2 wzorca umownego stosowanego przez Exodus sp. j. identycznie jak ww. klauzula nakłada na konsumenta obowiązek pokrycia szkód powstałych z jego winy niezwłocznie, gdyż już „w miejscu ich powstania”. Jednocześnie, ani stosowane przez przedsiębiorcę Warunki, ani inne wzorce umowne nie przewidują tożsamego obowiązku po jego stronie. Mając powyższe na uwadze uznać należy, iż takie nierównomierne rozłożenie praw i obowiązków w stosunku umownym stanowi przejaw nadużywania przez Exodus sp.j. faktycznej przewagi kontraktowej nad konsumentami i stoi w sprzeczności z dobrymi obyczajami. Skutek stosowania omawianego postanowienia jest identyczny jak tego, które zostało wpisane pod nr. 768 do rejestru tzn. w sposób niedozwolony nakłada na konsumentów dodatkowe restrykcyjne obowiązki. Tym samym, mimo różnic w sformułowaniu treści, należy stwierdzić tożsamość porównywanych powyżej zapisów. Mając powyższe na względzie, Prezes Urzędu uznał, iż kwestionowane a wskazane powyżej zapisy umowne mieszczą się w hipotezach wymienionych klauzul wpisanych do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone: - § 4 wzorca umownego p.n. „Warunki uczestnictwa w imprezach” w klauzulach z poz. 1148 i 1461; - § 6 wzorca umownego p.n. „Warunki uczestnictwa w imprezach” w klauzuli z poz. 1457; - § 8 pkt 2 wzorca umownego p.n. „Warunki uczestnictwa w imprezach” w klauzuli z poz.216; - § 9 pkt 1 wzorca umownego p.n. „Warunki uczestnictwa w imprezach” w klauzuli z poz.560; - § 9 pkt 3 wzorca umownego p.n. „Warunki uczestnictwa w imprezach” w klauzuli z poz.1281; - § 9 pkt 4 wzorca umownego p.n. „Warunki uczestnictwa w imprezach” w klauzulach z poz.1380 i 538; - § 9 pkt 5 wzorca umownego p.n. „Warunki uczestnictwa w imprezach” w klauzuli z poz. 1355; - § 10 wzorca umownego p.n. „Warunki uczestnictwa w imprezach” w klauzuli z poz. 1042; - § 15 pkt 2 wzorca umownego p.n. „Warunki uczestnictwa w imprezach” w klauzuli z poz. 768. Zbiorowy interes konsumentów W myśl art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (...) stosowanie postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Mówiąc o „zbiorowym interesie konsumentów” należy zaznaczyć, iż ustawa o ochronie (...) nie podaje jego definicji, wskazując jednak w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek J 18 naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów, wszystkich konsumentów będących klientami Exodus sp. j., jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nim umowę o świadczenie usług turystycznych. Tak więc, w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów przedsiębiorcy. Reasumując, skoro wykazano powyżej, iż kwestionowane zapisy warunków świadczenia usług turystycznych są tożsame z klauzulami wpisanymi do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, to posługiwanie się nimi w obrocie konsumenckim uznać należy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazać zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…) nie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki , o której mowa w art. 24 , w takim przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Jednocześnie, po myśli art. 27 ust. 3 ustawy o ochronie (…) ciężar udowodnienia okoliczności, iż przedsiębiorca zaniechał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów spoczywa na tymże przedsiębiorcy. Stanowi to konsekwencję tego, iż to przedsiębiorca wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne z udowodnienia okoliczności, o której mowa w przedmiotowym przepisie. W toku postępowania administracyjnego Exodus sp. j. zapytany o datę wycofania z obrotu prawnego wzorca umownego p.n. „Warunku uczestnictwa w imprezach”, którego zapisów dotyczyły zarzuty zawarte w postanowieniu o wszczęciu postępowania administracyjnego, w piśmie z dnia 3 lutego 2009 roku wskazał, iż ze względu na stan sprawy w toku wstrzymał się jeszcze ze zleceniem drukowania oraz rozsyłaniem nowego tekstu wzorca umownego, chociaż wszyscy nowi klienci są informowani o zmianie dotychczasowych zapisów. Zapewnił równocześnie o gotowości rozesłania pocztą nowego wzorca umownego do wszystkich klientów, z którymi umowy są w trakcie realizacji niezwłocznie po ich zaakceptowaniu przez Urząd. W tym miejscu podnieść należy, iż dla udowodnienia zaniechania przez przedsiębiorcę stosowania danej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów nie jest wystarczające przedłożenia nowego wzorca umownego, który nie zawierałby już postanowień, które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Przez zastąpienie kwestionowanych postanowień nowymi rozumie się stosowanie ich przy nowo podpisywanych umowach, oraz ich zmianę w aktualnie obowiązujących umowach. Z oświadczenia złożonego przez przedsiębiorcę w toku postępowania wprost wynika, iż nie podjął on żadnych działań zmierzających do zmiany już zawartych z konsumentami w oparciu o zawierający kwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia wzorzec umowny, umów. W tym zakresie, powołując się na ryzyko finansowe i związane z koniecznością wielotysięcznego druku zmienionego wzorca umownego, wyraził jedynie gotowość do podjęcia stosowanego działania. Już zatem z powyższego powodu, nie sposób jest uznać aby przedsiębiorca zaniechał stosowania praktyki opisanej w sentencji niniejszej decyzji. Wskazać ponadto można, iż niejasne jest twierdzenie Exodus sp. j. jakoby J 19 informowała ona nowych klientów o zmianie postanowień wzorca umownego. Jeśli rozumieć je w ten sposób, iż zawiera ona nowe umowy w oparciu o zmieniony wzorzec umowny, to nie przedstawiła na tę okoliczność żadnych dowodów, choćby w postaci kopii takiej umowy. Mając powyższe na uwadze uznać należy, na podstawie oświadczeń przedsiębiorcy oraz braku jego inicjatywy dowodowej w tym zakresie, iż Exodus sp. j. nie zaniechała stosowania praktyk opisanych w punkcie I-szym sentencji niniejszej decyzji. Wobec powyższego orzeczono, jak w punkcie I sentencji decyzji . Kara pieniężna Zgodnie z art.106 ust.1 pkt.4 ustawy o ochronie (…), Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10 % przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 . Z treści przepisu wynika, iż ww. kara ma charakter fakultatywny. W związku z tym Prezes Urzędu w ramach uznania administracyjnego decyduje czy zasadne jest w danej sprawie nałożenie kary. Ustawa nie zawiera katalogu przesłanek, od których uzależniona jest decyzja o nałożeniu kary. W art. 111 ustawy o ochronie (…) jedynie wskazano, iż ustalając wysokość kary Prezes Urzędu winien wziąć pod uwagę okres, stopień oraz okoliczności uprzedniego naruszenia przepisów ustawy. W rozpatrywanej sprawie, w punkcie I sentencji decyzji stwierdzono, że Biuru Podróży „EXODUS” Ewa Jaworska, Zbigniew Jaworski sp. j. w Zielonej Górze naruszyła zakaz, o którym mowa w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…). Zakaz ten ma charakter bezwzględny, zatem nie istnieją przesłanki natury prawnej, które umożliwiały zalegalizowanie tych praktyk. Spełniona jest zatem podstawowa przesłanka warunkująca nałożenie kary pieniężnej. Prezes Urzędu uznał więc za uzasadnione w niniejszej sprawie, wobec uznania, iż Spółka stosowała taką praktykę nałożenie na Biuro Podróży „EXODUS” Ewa Jaworska, Zbigniew Jaworski sp. j. w Zielonej Górze kary pieniężnej w wysokości (po zaokrągleniu do 1 zł) w wysokości 11.989 zł (słownie: jedenaście tysięcy dziewięćset osiemdziesiąt dziewięć złotych), płatną do budżetu państwa, co stanowi ….% jej przychodu za rok 2008 r. (dane wg.: rachunek zysków i strat sporządzony za okres 01.01.2008 – 31.12.2008 – k.45), czyli 3,4 % kary jaka mogłaby być w tym przypadku nałożona. Fakt nałożenia kary podkreślać ma naganność zachowania podmiotu, który dopuścił się stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, a tym samym naruszył ustawę o ochronie konkurencji i konsumentów. Kara pieniężna nakładana przez Prezesa Urzędu pełni funkcję represyjną, prewencyjną oraz edukacyjną. Funkcja represyjna ma stanowić dolegliwość dla przedsiębiorcy łamiącego prawo oraz ma na celu przymuszenie go do powstrzymania się od podobnych działań. Funkcja prewencyjna oraz edukacyjna mają na celu powstrzymanie przedsiębiorcy stosującego praktykę oraz innych przedsiębiorców przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Ustalenie kary w przedmiotowej sprawie miało charakter wieloetapowy, co spowodowane było zaistnieniem w postępowaniu licznych okoliczności mających wpływ na jej wysokość. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych ustaleń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności J 20 mające wpływ na wysokość kary – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. Podstawą obliczenia wysokości kary jest przychód przedsiębiorcy osiągnięty w roku poprzedzającym rok nałożenia kary tj. kwota 3.568.241,11 zł. Przede wszystkim wzięto pod uwagę fakt, iż naruszenie przez Exodus sp. j. zbiorowych interesów konsumentów polegało na stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych tożsamych z tymi wpisanymi do rejestru postanowień umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której konsument zainteresowany ofertą przedsiębiorcy udaje się do Biura z zamiarem podpisania umowy i skorzystania z udziału w imprezie turystycznej organizowanej przez przedsiębiorcę., zatem wyraża zamiar zawarcia kontraktu. Z kolei działanie przedsiębiorcy to stosowanie praktyki polegającej na takim opracowaniu wzorca Umowy - Warunków uczestnictwa, który zawiera w swojej treści zapisy sprzeczne z obowiązującymi regulacjami prawnymi. Konsument podejmując decyzję o zawarciu umowy w oparciu o narzucony mu przez przedsiębiorcę wzorzec zawierający bezprawne zapisy nie ma możliwości rzeczywistego wpływu na istnienie i treść zawartych w nim postanowień. Strona zawierająca umowę według narzuconego wzorca jest nim związana z chwilą zawarcia umowy. Na przedsiębiorcy prowadzącym działalność gospodarczą, jako na profesjonaliście ciąży obowiązek działania zgodnie z obowiązującymi normami prawa. W niniejszej decyzji zakwestionowano 9 postanowień zamieszczonych we wzorcu umownym o nazwie „Warunki uczestnictwa w imprezach” Każde z nich w istotny sposób wpływało na sytuację prawną konsumentów pozbawiając ich możliwości dochodzenia roszczeń, w sposób niedozwolony ograniczając odpowiedzialność przedsiębiorcy za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy, zastrzegając możliwość nieuzasadnionej zmiany uzyskiwanego przez konsumentów świadczenia czy też nakładając na nich obowiązek zapłaty rażąco wygórowanego odstępnego. Prezes Urzędu zważył, że w wyniku powyższego zachowania sytuacja konsumentów została osłabiona, jednakże wpływ, jaki na uprawnienia konsumentów miały poszczególne postanowienia należało przeanalizować oddzielnie dla każdego zakwestionowanego postanowienia. Dokonane podsumowanie wartości procentowych stwierdzonych naruszeń pozwoliło Prezesowi Urzędu na stwierdzenie, iż łącznie waga naruszeń w przedmiotowej sprawie kształtuje się na poziomie ….% przychodu osiągniętego przez Spółkę w 2008 r. Tym samym ustalona przez Prezesa Urzędu kwota bazowa stanowiąca równowartość …% przychodu osiągniętego przez Spółkę wynosi 14.986,61 zł. Dokonując ustalenia ostatecznego wymiaru kary pieniężnej nałożonej na przedsiębiorcę dokonano również oceny zaistniałych w postępowaniu okoliczności łagodzących jak i zaostrzających wymiar kary. Prezes Urzędu uwzględniając poszczególne ww. okoliczności miał na uwadze całokształt zebranego w postępowaniu materiału dowodowego. W przedmiotowej sprawie za okoliczność łagodzącą przyjęto fakt pozytywnej reakcji Exodus sp. j. na wszczęcie postępowania poprzez podjecie działań mających na celu zaprzestanie zarzucanej przedsiębiorcy praktyki. Co prawda, jak wykazano powyżej, działania przedsiębiorcy nie doprowadziły do zaniechania przez niego stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, to jednak według jego oświadczeń skłoniły go do zawierania nowych umów już w oparciu o wzorzec umowny nie zawierający kwestionowanych przez Prezesa Urzędu w postanowieniu o wszczęciu niniejszego postępowania zapisów umownych. Uwzględnienie powyżej wymienionej okoliczności łagodzącej wpłynęło na obniżenie kary pieniężnej o 20 % jej wysokości. J 21 Jednocześnie Prezes Urzędu nie dopatrzył się w niniejszej sprawie okoliczności, które mogłyby spowodować zaostrzenie kary. Tym samym uwzględnienie wskazanej powyżej okoliczności łagodzącej wymiar kary pieniężnej spowodowało jej obniżenie o 20 %, to jest o kwotę 2.997,32 zł. - do kwoty 11.989,29 zł. Po myśli art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów maksymalną karą, jaką mógłby w niniejszej sprawie zastosować Prezes Urzędu byłaby kara na poziomie …% przychodu uzyskanego przez Exodus sp. j. w 2008 roku, to jest kara w wysokości 356.824,11 zł. Kara pieniężna orzeczona w punkcie II sentencji niniejszej Decyzji stanowi … % przychodu przedsiębiorcy za rok 2008 r. czyli … % kary jaka mogłaby być w tym przypadku nałożona. Zdaniem Prezesa Urzędu, tak określona kara spełni zarówno rolę represyjną jako sankcja i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurenci i konsumentów, jak i prewencyjną, zapobiegając ponownemu ich naruszeniu. Nie bez znaczenia jest też jej walor wychowawczy, w tym wymiar ogólny, odstraszający dla innych przedsiębiorców działających w branży przed podobnym naruszaniem słusznych interesów konsumentów. Przyjmując wspomniane ww. wcześniej okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie (...), jak również fakt, iż kara winna być orzekana na poziomie wystarczającym do osiągnięcia zamierzonego celu i odczuwalna dla przedsiębiorcy, Prezes Urzędu postanowił nałożyć karę w wysokości określonej jak w punkcie II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie (…) karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawie: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000 . Stosownie do art. 83, w związku z art. 84 ustawy o ochronie (...), w sprawach w niej nieuregulowanych, do postępowania przed Prezesem Urzędu stosuje się – z wyłączeniem spraw dotyczących dowodów – przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Z kolei dyspozycja art. 105 § 1 k.p.a. stanowi, iż organ administracji państwowej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Umorzenie postępowania na tej podstawie jest obligatoryjne, co oznacza, iż ustalenie przesłanki bezprzedmiotowości postępowania stwarza obowiązek zakończenia postępowania w danej instancji przez jego umorzenie, ponieważ brak jest podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Dalsze prowadzenie postępowania w takim przypadku stanowiłoby o jego wadliwości, mającej istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym należy, iż przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania, co zostanie ujawnione w toczącym się postępowaniu, a może ona powstać także w czasie trwania postępowania, a więc w sprawie już zawisłej przed organami administracyjnymi. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2003 r. (sygn. akt III SA 2225/01) bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a w związku z tym nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie postawiony został Exodus sp.j. zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na zamieszczeniu we wzorcu umownym pn. „ Warunki uczestnictwa w imprezach” następującego postanowienia: J 22 § 11 „W razie wystąpienie takiej konieczności Organizator turystyki zastrzega sobie prawo dokonania, nawet w ostatniej chwili przed rozpoczęciem imprezy, zmiany hotelu, autokaru na inny o tym samym lub wyższym standardzie za zgodą Klienta.”, co mogło stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Po przeprowadzeniu, w toku postępowania administracyjnego, dalszej analizy Warunków stosowanych przez przedsiębiorcę, stwierdzić należy, iż przedmiotowe postanowienie nie jest tożsame z żadnym z postanowień wpisanych na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Tak bowiem, art. 14 ust. 2 ustawy o usługach turystycznych wskazuje istotne cechy umowy o świadczenie usług turystycznych i zalicza do nich między innymi w art. 14 ust. 2 pkt 4 rodzaj charakter i kategorię środka transportu a także położenie, rodzaj i kategorię obiektu hotelarskiego (podpunkt a i b). Postanowienia te są decydujące dla powzięcia decyzji o wyborze świadczenia. Jednocześnie, zgodnie z treścią art. 14 ust. 5 ww. ustawy organizator imprezy, który przed rozpoczęciem imprezy turystycznej jest zmuszony z przyczyn od niego niezależnych zmienić istotne warunki umowy powinien niezwłocznie powiadomić o tym konsumenta. Konsument ma prawo przyjąć proponowaną zmianę albo odstąpić od umowy za natychmiastowym zwrotem świadczeń i bez obowiązku zapłaty kary umownej. W przedmiotowym postanowieniu umownym Exodus sp. j. zastrzega, iż dla dokonania zmiany świadczenia polegającej na zmianie zakwaterowania lub środka transportu, potrzebna jest zgoda konsumenta. Uznać zatem, należy, iż w przypadku gdy organizator imprezy turystycznej - Exodus sp.j. zaproponuje konsumentowi świadczenie zmienione, ten będzie uprawniony do wyrażenia swojej zgody na dokonanie takiej zmiany lub też w sposób skuteczny wykona uprawnienia wynikające dla niego z treści art. 14 ustawy o usługach turystycznych. Nie sposób jest zatem uznać, aby omawiane postanowienie wzorca umownego, zbieżne z regulacją ustawową, było sprzeczne z dobrymi obyczajami lub też naruszało interes konsumentów a tym samym aby było niedozwolonym postanowieniem umownym w rozumieniu art. 385 3 k.c. Mając powyższe na uwadze uznać należy, iż zamieszczenie w Warunkach stosowanych przez Exodus sp.j. przedmiotowego postanowienia nie może być poczytane za stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji konsumentów, a zatem prowadzenie postępowania w omawianym zakresie stało się bezprzedmiotowe. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w punkcie III sentencji. Stosownie do treści art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku art. 479 28 k.p.c., od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wrocławiu. otrzymuje: Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych Baczyńska, Szarata Spółka Partnerska r.pr. Renata Baczyńska al. Niepodległości 26/7 65-001 Zielona Góra